Ακαδημαϊκή αλληλεγγύη προς ισχυρούς

Προηγούμενο άρθρο της στήλης κατέληξε ότι η πολυμέτωπη επίθεση στα πανεπιστήμια και στην έρευνα στις ΗΠΑ πρέπει να μας απασχολεί όλους. Αυτό αφορά όσους θέλουν την ανοικτή κοινωνία, αλλά ιδιαίτερα την επιστημονική κοινότητα και τους πανεπιστημιακούς.

Η προτροπή αυτή ξενίζει, ιδιαίτερα όταν απευθύνεται στους φτωχούς συγγενείς του συστήματος, αυτούς που θεωρούν ότι το δικό τους ισοζύγιο έχει πολύ δούναι και ελάχιστο λαβείν. Με ποια έννοια ο επίκουρος σε ελληνικό πανεπιστήμιο (ακόμη και μόνιμος) θεωρείται «τυχερός» και καλείται να στηρίξει το αστέρι της επιστήμης του από το Stanford; Οι υπερατλαντικοί «συνάδελφοι» έχουν πολλαπλάσια κονδύλια, καλύτερες συνθήκες και ασύγκριτα υψηλότερες αμοιβές. Είναι πιθανόν να αναρωτιέται «πού βρισκόταν, άραγε, η αλληλεγγύη όταν «καλά περιοδικά» απέρριπταν τα κείμενά του, υπονοώντας ποιος ενδιαφέρεται για την Ελλάδα»;

Είναι αλήθεια ότι αν και η κυριαρχία των αμερικανικών πανεπιστημίων άρχισε με ευγενή κίνητρα (στήριξη κατατρεγμένων και ας ήταν αντίπαλοι), εξελίχθηκε προς λιγότερο ευγενείς κατευθύνσεις. Ο μακαρθισμός είχε θύματα, που αναζήτησαν καταφύγιο στην Ευρώπη. Το κατά τον J.K. Gabraith «στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα» (Military-industrial complex) σημάδεψε πολλά πανεπιστημιακά τμήματα στις ΗΠΑ. Οι προνομιακές σχέσεις της έρευνας με τμήματα της βιομηχανίας οδήγησε συχνά σε  διαπλοκή και καταχρήσεις. Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας ενσυνείδητα προωθεί τον εισοδισμό. Πολλά πανεπιστήμια βλέπουν τους ξένους φοιτητές ως αγελάδα διδάκτρων για να συμπληρώνουν την ήδη φουσκωμένη περιουσία τους – βάζοντας φτωχούς να πληρώνουν τους πλούσιους. Το σύστημα δωρεών εργαλειοποιήθηκε από αμφιλεγόμενους επιχειρηματίες (ακραίο παράδειγμα η οικογένεια Sackler που ευθύνεται για την επιδημία οπιούχων). Τα τελευταία χρόνια, η woke ιδεολογία υποδαύλιζε υπερβολές· δεν είναι συμπτωματικό ότι τα εργαλεία τα οποία χρησιμοποιεί η τραμπική επίθεση στα πανεπιστήμια (καταπολέμηση αντισημιτισμού) αξιοποιούν μεθόδους που αναπτύχθηκαν για την «προστασία» ευάλωτων ομάδων.

Ολα αυτά, και ίσως και άλλα, πιθανώς να εξηγούσαν μια κάποια παροδική χαιρεκακία καθώς ταπεινώνονται οι ισχυροί.

Ομως, η εξήγηση δεν είναι δικαιολογία. Ολα τα παραπάνω ισχύουν σε μικρό ή μεγάλο βαθμό. Ισχυαν όμως ανέκαθεν στα πανεπιστήμια τα οποία συναλλάσσονταν με την εξουσία. Το έκαναν, όμως, διατηρώντας έναν πυρήνα ανεξαρτησίας και αυτονομίας που τους επέτρεπε να συνεχίσουν να διαδραματίζουν τον ρόλο τους για την ανοικτή κοινωνία. Με όλα τα παραστρατήματα, προστάτευσαν το δικαίωμα στην αποκλίνουσα άποψη και συνέχισαν να διδάσκουν την ελευθερία της γνώμης και της έρευνας. Ακόμη και όταν σημειώθηκαν ευθείες απειλές στα πανεπιστήμια (όπως στην Ουγγαρία), αυτές ήταν μεμονωμένες και δεν έμειναν χωρίς απάντηση. Αντιθέτως, η επίθεση που έχει εξαπολύσει η κυβέρνηση των ΗΠΑ γίνεται σε πολύ ευρύ μέτωπο. Στοχοποιώντας τα κορυφαία πανεπιστήμια, απειλείται το σύνολο της εκπαίδευσης: «Αν αυτό γίνεται στο Γέιλ, πόσο πιο ευάλωτοι είναι οι υπόλοιποι»;

Πολλοί βλέπουν την επίθεση στις ΗΠΑ ως οικονομική ευκαιρία: Brain Regain σε ρόλο οικονομικής αντεπίθεσης. Οταν η παραγωγή αξιοποιεί την έρευνα, τότε η αλίευση μεγαλοεπιστημόνων προσθέτει ανταγωνιστικούς πόντους. Ομως, κινδυνεύει να αλλοιώσει και τον πυρήνα της επιστημονικής αναζήτησης. Για να αποτρέψουμε αυτό, πρέπει να διαφυλάξουμε την αυτοτέλεια της επιστήμης και να προστατεύσουμε όλες τις βαθμίδες της. Θα έπρεπε, δηλαδή, οι ίδιοι οι επιστήμονες να αναπτύξουν αλληλεγγύη προς τους συναδέλφους τους, αλλά και τους φοιτητές – ακόμη και αν αυτοί κάποτε ήταν πιο τυχεροί.

O Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς