H «τέχνη των ντιλ» ως νεανικός έρως

Ολοι μας αναπολούμε με νοσταλγία τις νεανικές μας απόψεις. Κάποιοι, παρακάμπτοντας τη σοφία της απόστασης, βαφτίζουμε τις τότε εμμονές μας ως διεισδυτική ματιά. Ποιος δεν θα ήθελε μια δεύτερη ευκαιρία για να αποδείξει ότι ανέκαθεν είχε δίκιο; Αν το φέρει η μοίρα και γίνεις πρόεδρος των ΗΠΑ, τότε μπορείς να κάνεις και την επιθυμία σου πράξη. Κάτι τέτοιο γίνεται σήμερα. Η Χρυσή Εποχή του Προέδρου, εκείνη στην οποία έδειξε ποιος ήταν, ήταν η δεκαετία του 1980. Οταν οι υπόλοιποι ασχολούμασταν με την Ολίβια Νιούτον-Τζον, το 1987, εκείνος έγραφε (με τη βοήθεια του Τony Schwartz) το μπεστ σέλερ «Η τέχνη του ντιλ» (The Art of the Deal).

Δεν μεταφράζω τη λέξη ως «συμφωνία», γιατί μια οικονομική συμφωνία εμπεριέχει και το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Το ντιλ, αντιθέτως, επικεντρώνεται αποκλειστικά στη διαδικασία. Αναφέρεται, δηλαδή, στην κορύφωσή της, τη στιγμή που δίδονται τα χέρια, μπαίνουν οι υπογραφές και ανάβουν τα φλας. Η πλησιέστερη παρομοίωση είναι το ανατολίτικο παζάρι: Αποφασίζεις ότι θα πάρεις το χαλί, ο πωλητής αποφασίζει ότι θα σου το πουλήσει. Ακόμα και αν ξέρεις πόσο θα δώσεις και ο πωλητής μαντεύει πόσο θα πάρει, η τελετουργία τηρείται, τροφοδοτούμενη απαραίτητα από γλυκό του κουταλιού και τούρκικο καφέ.

Αξίζει να εξετάσουμε το μεγαλύτερο ντιλ των τελευταίων δεκαετιών, αυτό που συγκέντρωσε τη μεγαλύτερη δημοσιότητα και εξέπληξε με το μέγεθός του. Ηταν η συγχώνευση δύο γιγάντων στον χώρο της πληροφορίας: της AOL (America On Line), τηλεπικοινωνιακού παρόχου, από τη μια πλευρά, και της Time Warner, εκδοτικού οίκου περιοδικών, από την άλλη. Η ιδέα ήταν ότι παντρεύοντας το περιεχόμενο με τη μεταφορά της πληροφορίας θα κατοχύρωνε ακαταμάχητη υπεροχή στην τότε αναδυόμενη Νέα Εποχή. Αυτό τουλάχιστον τροφοδότησε το ντιλ των $350 δισεκατομμυρίων που, ακόμα και σήμερα, είναι το μεγαλύτερο στην Ιστορία. Απεδείχθη όμως και η μεγαλύτερη αποτυχία: «αμέτρητες απώλειες θέσεων εργασίας, αποδεκατισμός συνταξιοδοτικών αποταμιεύσεων, … επίμονες διοικητικές αναταράξεις» (Times, 2010). Το 2008 ο επικεφαλής του εκδοτικού οίκου, αφού ξεπούλησε ό,τι είχε απομείνει από την AOL, χαρακτήρισε το ντιλ «το μεγαλύτερο σφάλμα στην επιχειρηματική ιστορία», αφού η εταιρεία του πλήρωσε $183 δισ. (μια Ελλάδα περίπου) για κάτι σχεδόν άχρηστο. Δέκα χρόνια μετά, η αξία των δύο εταιρειών μαζί, δεν ήταν παρά το ένα έβδομο του επιπέδου της την ημέρα της συγχώνευσης.

Το παταγώδες τελικό φιάσκο δεν επισκιάζει τη μεγαλοπρέπεια της 11ης Φεβρουαρίου 2000, όταν δόθηκαν τα χέρια. Η θεοποίηση των διαπραγματεύσεων παρασύρθηκε από την «Παράλογη Ευφορία» (Irrational Exuberance) της εποχής, την ίδια που ευθύνεται και για το δικό μας «σκάνδαλο του Χρηματιστηρίου». Ο σημερινός πρόεδρος  στο βιβλίο του είχε δηλώσει ευθαρσώς: «Το κάνω για να το κάνω» (I do it to do it).  Συνέχιζε αφοπλιστικά: «Τα ντιλ είναι η τέχνη μου» (Deals are my art form).

Οταν ένας μεγάλος καλλιτέχνης καταλαμβάνεται από δημιουργικό οίστρο, τίποτε δεν τον εμποδίζει. Βλέπει τον κόσμο όλον σαν έναν δημιουργικό καμβά, τον οποίο, όσο μπορεί, γεμίζει με τα έργα του. Ο μεγάλος καμβάς οδηγεί στη μεγάλη τέχνη. Ο Νέρων είχε (μόνο) τη Ρώμη σαν τον δικό του καμβά. Ο πλανητάρχης τον κόσμο όλο.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά