Ενεργειακή ασφάλεια και γεωπολιτικές εντάσεις

Με τον έλληνα Πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, να διαμηνύει ότι το έργο Great Sea Interconnector (GSI) αποτελεί ευρωπαϊκή προτεραιότητα και θα υλοποιηθεί στον προβλεπόμενο χρόνο, το ερώτημα σχετικά με το διπλό «πάγωμα» που παρατηρείται (αναστολή των ερευνητικών δραστηριοτήτων που σχετίζονται με την οριστικοποίηση της χάραξης της διαδρομής της ηλεκτρικής διασύνδεσης και ταυτόχρονη παύση πληρωμών προς την κατασκευάστρια εταιρεία Nexans εκ μέρους του ΑΔΜΗΕ) αναμένεται να αποσαφηνιστεί σταδιακά. Λαμβάνοντας υπόψη ένα σύνολο προσδιοριστικών παραγόντων, οι οποίοι θα διαμορφώσουν την τελική έκβαση του έργου, τόσο σε τεχνικό όσο και σε πολιτικοοικονομικό επίπεδο.

Αφετηριακά, η ολοκλήρωση της υποθαλάσσιας ηλεκτρικής διασύνδεσης υψηλής τάσης μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, εκτιμάται ότι θα συμβάλει στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και της διαλειτουργικότητας των εθνικών συστημάτων, προσφέροντας ταυτόχρονα κρίσιμα γεωπολιτικά οφέλη: η Κύπρος θα απεμπλακεί από την ενεργειακή της απομόνωση, το Ισραήλ θα αποκτήσει πρόσβαση στην ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά και η Ελλάδα θα ενισχύσει τη θέση-ρόλο της ως πυλώνας περιφερειακής σταθερότητας και ενεργειακής μετάβασης στην περιοχή.

Παρά τη στρατηγική του σημασία και την ένταξή του από το 2022 στα Εργα Κοινού Ενδιαφέροντος (Projects of Common Interest – PCI) της Ευρωπαϊκής Ενωσης, το GSI αντιμετωπίζει πολλαπλές καθυστερήσεις και θεσμικά εμπόδια. Κατ’ αρχάς η αδυναμία της EuroAsia Interconnector να εξασφαλίσει τη χρηματοδότηση του έργου, σε συνδυασμό με την υπαναχώρηση της κυπριακής κυβέρνησης από την πρόθεση για μετοχική συμμετοχή και την απόφαση της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου (ΡΑΕΚ) να μην εγκρίνει πρόωρη απόδοση εσόδων, ανέκοψαν την πρόοδο της υλοποίησης. Αντιλαμβανόμενη τον κίνδυνο ματαίωσης, η ελληνική κυβέρνηση ανέθεσε το έργο στον ΑΔΜΗΕ, ο οποίος ανέλαβε την υλοποίησή του σε συνεργασία με την εταιρεία Nexans, από το 2023.

Ωστόσο, η πρόοδος του έργου έχει προκαλέσει σημαντικές γεωπολιτικές εντάσεις με την Τουρκία. Η έναρξη ερευνητικών δραστηριοτήτων σε θαλάσσιες περιοχές νοτίως της Κρήτης και της Καρπάθου πυροδότησε αντιδράσεις από την Αγκυρα, η οποία ισχυρίζεται ότι το έργο παραβιάζει τη δική της θαλάσσια δικαιοδοσία. Η τουρκική αντίδραση εκδηλώθηκε με κινητοποίηση ναυτικών δυνάμεων και έντονη διπλωματική ρητορική, γεγονός που οδήγησε την ελληνική πλευρά σε προσωρινή αναστολή των σχετικών δραστηριοτήτων, προκειμένου να αποφευχθεί περαιτέρω κλιμάκωση της έντασης.

Επιπρόσθετα, παρατηρείται σταδιακή αποδυνάμωση της διεθνούς υποστήριξης προς το έργο. Η αρχική πρόθεση συμμετοχής του αμερικανικού κρατικού επενδυτικού οργανισμού DFC (Development Finance Corporation) φαίνεται να έχει ατονήσει. Ομοίως, η γαλλική υποστήριξη μέσω της εμπλοκής της Nexans παρουσιάζει σημάδια αναδίπλωσης, εξαιτίας της αυξανόμενης τουρκικής πίεσης. Ακόμα και η κυπριακή πλευρά έχει εκφράσει επιφυλάξεις όσον αφορά τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του εγχειρήματος.

Παρά τις όποιες προκλήσεις, το έργο του GSI διατηρεί εξαιρετικά υψηλό στρατηγικό διακύβευμα. Η επιτυχής υλοποίησή του αναμένεται να ενισχύσει την ενεργειακή συνοχή της Ευρωπαϊκής Ενωσης, να ενδυναμώσει τις σχέσεις συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο και να προσφέρει στα συμμετέχοντα κράτη ουσιαστικά οικονομικά και γεωπολιτικά οφέλη.

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς