Τρίζει ο θρόνος του δολαρίου

Εν μέσω του χάους που προκάλεσε ο Τραμπ στις αγορές συναλλάγματος, ομολόγων και μετοχών, το Yale University Press εξέδωσε πρόσφατα δύο συμπληρωματικούς οδηγούς για μια βασική πτυχή της διεθνούς οικονομίας: την πρωτοκαθεδρία του αμερικανικού δολαρίου. Το King Dollar του Paul Blustein και το Our Dollar, Your Problem του Kenneth Rogoff οδηγούν τους αναγνώστες μέσα από την πρόσφατη οικονομική ιστορία στην αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης και των προοπτικών του δολαρίου. Και τα δύο βιβλία εκδόθηκαν μετά την επανεκλογή του Τραμπ.

Ενα πράγμα που μάθαμε στο ΜΙΤ είναι ότι στη μακροοικονομία τα πάντα συνδέονται. Στη διεθνή μακροοικονομία, αυτές οι συνδέσεις είναι παγκόσμιας εμβέλειας. Η κατανόηση της σημερινής κυριαρχίας του δολαρίου απαιτεί ευρεία επισκόπηση των παγκόσμιων οικονομικών και πολιτικών εξελίξεων, από την άνοδο των τεχνολογιών πληρωμών μέχρι την εξέλιξη της οικονομικής θεωρίας και τις μεταβαλλόμενες σχέσεις των μεγάλων δυνάμεων.

Η μοναδική θέση του αμερικανικού δολαρίου σήμερα εκτείνεται στους ρόλους του ως κορυφαίου αποθεματικού νομίσματος, επενδυτικού και χρηματοδοτικού μέσου και μέσου τιμολόγησης συναλλαγών. Η διεθνής κυριαρχία του δολαρίου ενισχύεται από ισχυρές βάσεις: όλοι το χρησιμοποιούν επειδή το χρησιμοποιούν όλοι οι άλλοι. Τώρα οι πολιτικές του Τραμπ υπονομεύουν σταθερά τα θεμέλια της παγκόσμιας κυριαρχίας του δολαρίου. Η αποχώρησή του από διεθνείς οργανισμούς και συμφωνίες, οι περικοπές στην εξωτερική βοήθεια και η συναλλακτική προσέγγιση των δεσμεύσεων των ΗΠΑ για την ασφάλεια έχουν αναστατώσει τόσο τους συμμάχους όσο και τους αντιπάλους του.

Το δολάριο δέχτηκε ένα ακόμη χτύπημα αμέσως μετά τους δασμούς της «Ημέρας της Απελευθέρωσης» του Τραμπ. Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων εκτινάχθηκαν και το νόμισμα υποχώρησε, σηματοδοτώντας ένα παγκόσμιο ξεπούλημα των κρατικών ομολόγων των ΗΠΑ λόγω της μειωμένης εμπιστοσύνης των επενδυτών στην ποιότητα των περιουσιακών στοιχείων του δολαρίου. Η αναβολή από τον Τραμπ των λεγόμενων «αμοιβαίων» δασμών σταμάτησε για λίγο την αιμορραγία στις αγορές μετοχών, αλλά οι αγορές και το δολάριο υποχώρησαν περαιτέρω μπροστά στις ύβρεις του Τραμπ κατά του προέδρου της Fed, Τζερόμ Πάουελ.

Οι οικονομικές αναταραχές του Μεσοπολέμου συνέβαλαν τελικά στην ώθηση της δημιουργίας του μεταπολεμικού συστήματος παγκόσμιου εμπορίου υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, το οποίο ο Τραμπ είναι τώρα αποφασισμένος να διαλύσει. Τα βαρυσήμαντα γεγονότα αυτού του Απριλίου μπορεί κάλλιστα να σηματοδοτήσουν μια θεμελιώδη αλλαγή στην παγκόσμια εμπορική τάξη – και μαζί με αυτήν, την τελική εκθρόνιση του δολαρίου. Αν αυτό συμβεί, μπορεί να οδηγηθούμε σε ένα μέλλον νομισματικού κατακερματισμού και μειωμένης παγκόσμιας ευημερίας, χωρίς σαφή διάδοχο έτοιμο να πάρει τη θέση του δολαρίου.

Ο Μόρις Ομπστφενλτ είναι πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ, Senior Fellow στο Peterson Institute for International Economics, ομότιμος καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, Berkeley