«Miserando et Εligendo»

H εκδημία του Πάπα Φραγκίσκου προκάλεσε κύμα συγκίνησης και συμπάθειας σε όλον τον κόσμο. Το δείχνουν τα μηνύματα που συρρέουν από ηγέτες πολιτικούς, θρησκευτικούς και εκπροσώπους άλλων θεσμών. Ποιο είναι το μήνυμα και η κληρονομιά που αφήνει ο Πάπας Φραγκίσκος μετά από 12 χρόνια στο τιμόνι της Καθολικής Εκκλησίας;

Μια πρώτη παρατήρηση είναι οι λέξεις που τόνισε στην αρχή της παπικής θητείας του: «Πώς θα ήθελα μια Εκκλησία φτωχή και των φτωχών!». Δηλαδή επιθυμούσε μια Εκκλησία απλή, ικανή να επικοινωνεί άμεσα και αληθινά με τους απλούς, καθημερινούς ανθρώπους. Μια Εκκλησία ευαγγελική, ελεύθερη από κοσμικές φιλοδοξίες και συμβιβασμούς με τους ισχυρούς του κόσμου, ικανή να ακούει τους απλούς ανθρώπους. Οχι μια Εκκλησία εσωστρεφή, που αναλίσκεται σε εσωτερικές υποθέσεις, μακριά από τα προβλήματα που βαραίνουν στη ζωή των ανθρώπων. Δεν είναι βεβαίως δυνατόν ένας άνθρωπος σε σύντομο χρονικό διάστημα να αλλάξει έναν μεγάλο θεσμό, όπως ένα έθνος ή μια Εκκλησία. Μπορεί όμως να εμπνεύσει και να δώσει κουράγιο και ελπίδα σε πολλούς.

Η παραπάνω δήλωση εκφράζει μια ευαισθησία, μια αντίληψη την οποία ο ίδιος προσπάθησε να εφαρμόσει ήδη από την αρχή της ιερατικής του ζωής. Γι’ αυτό παρέκαμπτε οτιδήποτε μπορούσε να εμποδίσει την επικοινωνία του με τους άλλους ανθρώπους, κοντινούς ή μακρινούς. Θέλησε να βλέπει το πρόσωπο, να καταλαβαίνει την καρδιά και να μη μένει σε τίτλους ή στερεότυπες ετικέτες. Δεν έγινε σε αυτό πάντα κατανοητός ούτε από όσους ήταν στα δεξιά του ούτε στα αριστερά του. Ο Πάπας Φραγκίσκος δεν προσπάθησε να αλλάξει τις θέσεις ή τη διδασκαλία, ή την παράδοση της Εκκλησίας. Θέλησε όμως να επικοινωνήσει βαθύτερα με τους αληθινούς ανθρώπους. Επιθυμούσε αληθινές συναντήσεις, με μια ευμένεια προς τον άλλον η οποία έχει βαθιές χριστιανικές ρίζες. Είμαστε όλοι παιδιά του Θεού. Η συνάντηση ήταν πάντα ένας δρόμος και ένα ιδεώδες για αυτόν. Οι αληθινές συναντήσεις όμως μας αλλάζουν. Ο Πάπας Φραγκίσκος θα έλεγε μας εμπλουτίζουν. Αυτήν την εμπιστοσύνη σήμερα την ανταποδίδουν τα συλλυπητήρια μηνύματα που φτάνουν στο Βατικανό από όλον τον κόσμο.

Στη βιογραφία του, η οποία πρόσφατα εκδόθηκε, εξηγεί σε ποιο σημείο η επιθυμία της συνάντησης με τον άλλον άνθρωπο, όμοιο ή διαφορετικό, στάθηκε οδηγός του, και πόσο σημαντική ήταν αυτή στην πορεία όλης της ζωής του. Ηδη από τα νεανικά του χρόνια μέσα από την τέχνη, τη λογοτεχνία ή τον κινηματογράφο ανακαλύπτει νέες προσεγγίσεις στο μυστήριο της συνάντησης με τους άλλους. Ιδιαίτερη σημασία είχε, διηγείται ο ίδιος, η συνάντηση του Ιησού με τον Ματθαίο, τον τελώνη. Απεικονίζεται και σε ένα πίνακα του Καραβάτζιο. Κάθε φορά που ο Χόρχε Μπεργκόλιο πήγαινε στη Ρώμη, δεν παρέλειπε να δει και να ξαναδεί αυτόν τον πίνακα, να προσευχηθεί εκεί όπου ο Χριστός με παρατεταμένο το χέρι δείχνει τον Ματθαίο να μετρά τα χρήματά του στο τραπέζι. Εναν Ματθαίο έκπληκτο που είναι σαν να λέει: «Εμένα καλείς;». Ναι, είναι η συνάντηση που μετέτρεψε έναν χρηματιστή σαν τον Ματθαίο σε απόστολο του Χριστού. Εδωσε και την κεντρική ιδέα στον θυρεό του Πάπα Φραγκίσκου: «Miserando et Εligendo»: Τον σπλαχνίστηκε και τον επέλεξε.

Ο Πάπας Φραγκίσκος ήταν μια πνευματική παρουσία και μια ηθική συνείδηση μέσα στον σημερινό κόσμο. Δεν εξέφραζε μόνο τον καθολικισμό, ούτε μόνο τον χριστιανισμό, αλλά και έναν ανθρωπισμό προσιτό σε όλους.