Υβρις στην Επίδαυρο

Μπορώ, νομίζω, να είμαι αντικειμενικός όσον αφορά τον Θόδωρο Κουρεντζή: είναι ένας γίγαντας. Και αυτό όχι σε σχέση με εμένα τον νάνο. Σε σχέση με αρκετούς από τους πιο ταλαντούχους μαέστρους της γενιάς του, ταλαντούχους όσο και βαρετούς. Τον έχω ακούσει να διευθύνει την πιο σπαρακτική Εκτη του Τσαϊκόφσκι. Και μία από τις πιο ηλεκτρισμένες Ιεροτελεστίες της Ανοιξης.

«Αβυσσος η ψυχή του ανθρώπου», αυτό το διαβάζουμε ακόμα και στους ημεροδείκτες τοίχου: ο Τζεζουάλντο υπήρξε δολοφόνος, ο Σούμπερτ πιθανότατα παιδόφιλος (βλ. το εμπεριστατωμένο άρθρο του Maynard Solomon «Franz Schubert and the Peacocks of Benvenuto Cellini», University of California Press). Ο Σελίν, ένα αντισημιτικό κάθαρμα. Ο Φουρτβένγκλερ διηύθυνε για τον Χίτλερ. Και ο Κουρεντζής… διάκειται φιλικά στον Πούτιν. Διότι νομίζω πως μπορούμε να χαρακτηρίσουμε φιλική τη στάση ενός καλλιτέχνη που χρηματοδοτείται από τράπεζες του Κρεμλίνου και προτιμά να σωπαίνει για τον χαρακτηρισμό της ρωσικής εισβολής σε ένα ανεξάρτητο κράτος – που άλλωστε δεν είναι καν εισβολή αλλά «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» (ο φασισμός ανέκαθεν διατηρούσε το προβάδισμα στον σουρεαλισμό όσον αφορά τις εννοιολογικές αποχρώσεις).

Και λοιπόν; Θα σταματήσουμε να τον καλούμε επειδή διάκειται φιλικά σε ένα φασιστικό καθεστώς συνηθισμένο να εκπλήσσεται που οι πολιτικοί του αντίπαλοι γλιστρούν από ένα παράθυρο ή πίνουν τσάι με πολώνιο; Μα αυτό είναι το μεγαλείο της Δυτικής Δημοκρατίας, να επιτρέπει και την έκφραση και την πιθανή διάδοση της απολυταρχικής ιδεολογίας όσων επιθυμούν την κατάλυσή της. «Ανευ ορίων άνευ όρων» θα ρώταγε ο ποιητής; Οχι βέβαια, απαντά το 1945 ένας δημοκράτης φιλόσοφος αναγκασμένος να αυτοεξοριστεί στη Νέα Ζηλανδία κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. «Υπάρχουν όρια στον μαζοχισμό της δημοκρατίας», είναι η δική μου περίληψη του «Παραδόξου της ανεκτικότητάς» του. Αλλά ας αφήσουμε τον ίδιο τον Καρλ Πόπερ να μας το εξηγήσει «πιο επιστημονικά»: «Πρέπει να διεκδικήσουμε, στο όνομα της ανεκτικότητας, το δικαίωμα να μην ανεχόμαστε τους μη ανεκτικούς. Πρέπει να κηρύξουμε κάθε κίνημα που κηρύττει τη μισαλλοδοξία εκτός νόμου και να θεωρούμε εγκληματική την υποκίνηση σε μισαλλοδοξία και σε διώξεις, όπως θα θεωρούσαμε εγκληματική την υποκίνηση σε φόνο, απαγωγή ή την αναβίωση του δουλεμπορίου».

Η Ευρωπαϊκή Ενωση βρίσκεται επίσημα πλέον σε μια «οικονομία πολέμου», σύμφωνα με τον πρόεδρο Μακρόν, για να αντισταθεί σε μια επικείμενη επίθεση της Ρωσίας. Οι χώρες που συνορεύουν μαζί της οχυρώνονται, τα παιδιά στα σχολεία προετοιμάζονται με μαθήματα πολιτικής αγωγής. Δεν πρόκειται για τρομακτικό μυθιστόρημα που διαβάζουμε για να διασκεδάσουμε την ανία μας, αυτή είναι πλέον η καινούργια μας καθημερινότητα. Και πάλι όμως, αυτός συνεχίζει να μην είναι λόγος για να απαρνηθούμε τις αξίες μας! Πρέπει να συνεχίσουμε να καλούμε ακόμα και φίλους του Κρεμλίνου όταν αυτοί είναι μεγάλοι καλλιτέχνες. Δεν ανεχόμαστε όμως «να μας πατούν τον κάλο». Δεν ανεχόμαστε να μας εμπαίζουν για την ίδια την ανεκτικότητά μας. Με μία λέξη, από τις πλέον ιερές της γλώσσας μας, δεν τους επιτρέπουμε να διαπράττουν ύβριν.

Και ο προγραμματισμός από τον Κουρεντζή, επικεφαλής μιας ρωσικής ορχήστρας χρηματοδοτούμενης από γνωστή τράπεζα του καθεστώτος, των σπαραχτικών «Τραγουδιών για τα νεκρά παιδιά» του Μάλερ, την ώρα που η Ρωσία βομβαρδίζει σχολεία και παιδικούς σταθμούς, είναι χυδαιότατη ύβρις. Με την αρχαιοελληνική έννοια. Πού; Στην Επίδαυρο! Και υπό την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισμού.

Να καλωσορίσουμε τον κύριο Κουρεντζή. Οχι όμως με αυτό το πρόγραμμα που θα μείνει στην ιστορία της Επιδαύρου σαν ημερομηνία ντροπής.

Υπάρχουν όρια στην αντιστροφή της αλήθειας: τα μωρά της Ουκρανίας βομβαρδίζονται, όχι της Ρωσίας. Παιδάκια από την Ουκρανία έχουν απαχθεί, όχι από τη Ρωσία. Υπάρχουν όρια στον μαζοχισμό με τον οποίο καλωσορίζουμε το μουσικό soft power μιας χώρας που αιματοκύλισε την Ουκρανία και που μας θέτει, εμάς τους Ευρωπαίους, σε υπαρξιακό κίνδυνο. Τα του Καίσαρος και τα του Θεού πάντα θα ισχύουν σαν οντολογικός διαχωρισμός. Διότι και οι άθεοι ακόμα, στην κατάρα της αρχαιοελληνικής ύβρεως, όλοι μας πιστεύουμε.

Ο Dionysios Dervis-Bournias είναι ελληνογάλλος διευθυντής ορχήστρας