Πόσα λάθη χωρούν {LF}σε μία ανακοίνωση;

Μια παλιά συκοφαντία εναντίον θεολόγων είναι ότι σπαταλούσαν χρόνο συζητώντας πόσοι άγγελοι χωράνε στην κεφαλή μιας καρφίτσας. Επειδή κινδυνεύουμε οι οικονομολόγοι να κατηγορηθούμε για αντίστοιχες ματαιότητες, ας σπεύσω να δηλώσω: «Στην εξαγγελία δασμών, στο Διάγγελμα της Ημέρας της Ανεξαρτησίας, χωράει αριθμός λαθών Οικονομικής Θεωρίας που δεν επιδέχονται μέτρηση».   

Συνεπής στις παραδόσεις, σπεύδω να αυτοδιαψευστώ, αναφέροντας ευθύς εξ αρχής πέντε, μη αποκλείοντας ότι κρύβονται περισσότερα και πιθανώς ουσιωδέστερα λάθη.

Πρώτον, συμπεριλαμβάνοντας όλη την υφήλιο, μαζί και επικράτειες πιγκουίνων, η ανακοίνωση για το παγκόσμια εμπόριο αφορά ένα κλειστό κύκλωμα, αφού δεν συναλλασσόμαστε με τον Αρη. Παρά ταύτα, ο πρόεδρος την αντιμετώπισε ως ένα σύνολο διμερών σχέσεων, η κάθε μια από τις οποίες παρουσιάζεται ως δυνητικά ανεξάρτητη από τις υπόλοιπες. Σε κλειστά κυκλώματα υπάρχουν αλληλοεπιδράσεις: το έλλειμμα των ΗΠΑ ισούται με το πλεόνασμα όλων των υπολοίπων. Η κινητήριος δύναμη μπορεί να μην είναι αυτή που προεξοφλεί η ανακοίνωση, αλλά η αντίστροφη. Η παγκόσμια ανισορροπία μπορεί να οφείλεται στο ότι οι Αμερικανοί καταναλώνουν περισσότερο από ό,τι αποταμιεύουν. Η επιπλέον κατανάλωση (δηλαδή προϊόντα – IPhone, αυτοκίνητα, γλειφιτζούρια) πρέπει να έλθει από κάπου. Αυτό το «κάπου» είμαστε εμείς οι υπόλοιποι που τώρα τιμωρούμαστε.

Δεύτερον, επικεντρώνεται σε χειροπιαστά προϊόντα (το «Ισοζύγιο Εμπορίου»), αγνοώντας ότι η σύγχρονη οικονομία επικεντρώνεται σε υπηρεσίες, οι οποίες είναι άυλες και καταγράφονται στο «Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών». Εκεί μπαίνουν oι τράπεζες, οι ασφαλίσεις, οι μεταφορές, η ναυτιλία.  Η Ελλάδα αλλά και το Ηνωμένο Βασίλειο αντισταθμίζουν έλλειμμα στο εμπόριο με πλεόνασμα σε υπηρεσίες. Μάλιστα, είναι απόλυτα αναμενόμενο, καθώς μια οικονομία αναπτύσσεται, να αποκεντρώνει την παραγωγή αγαθών σε άλλους προκειμένου να εξειδικευτεί στις υπηρεσίες: η Ελβετία ασχολείται λιγότερο με τυρί και περισσότερο με καταθέσεις.

Τρίτον, ξεχνά ότι η συνολική παραγωγή αποτελείται από πανσπερμία αγαθών που δεν μπορεί το καθένα να αντικαταστήσει το άλλο.  Αν χρειάζεσαι βανίλια (που την παράγει η Μαδαγασκάρη) δεν μπορείς να βάλεις στο γλυκό σου ξυλόλιο – που θα απαιτούσε η συνταγή του προέδρου. Οταν έχεις πολλά διαφορετικά αγαθά, το καθένα από τα οποία με τις δικές του ιδιαιτερότητες στην παραγωγή ή στη χρήση, είναι γιγαντιαία (και τελείως λανθασμένη) η απλοποίηση ότι διαχειριζόμαστε ένα αδιαφοροποίητο συνονθύλευμα: Δεν μπορείς να παραγγείλεις (ούτε να φάς) «μισό κιλό ΑΕΠ».

Τέταρτον, δείχνει να πιστεύει ότι η οικονομική πολιτική οφείλει να στοχεύει στην αυτάρκεια, όπου η χώρα σου τα παράγει όλα και δεν χρειάζεται κανένα άλλον. Αυτό προσπάθησε η Αλβανία του Χότζα και (σε μικρότερο βαθμό) η Βόρεια Κορέα. Αν βεβαίως είσαι οι ΗΠΑ, και σου αρέσει η βανίλια, τότε θα μπορούσες να λύσεις το ζαχαροπλαστικό σου πρόβλημα καταλαμβάνοντας τη Μαδαγασκάρη.

Πέμπτον, υπονοεί ότι η καλύτερη στιγμή της Αμερικής ήταν το 1890, όταν τα δημόσια έσοδα προέρχονταν από δασμούς, αφού ο φόρος εισοδήματος και ο ΦΠΑ δεν υπήρχαν. Η εποχή εκείνη αποκαλείται «The Gilded age» – η Επίχρυση Εποχή –  κατάλληλος  πρόλογος της  τραμπικής «χρυσής». Και αυτό παρά το ότι οι Αμερικανοί (αν και όχι οι «Ληστές Βαρώνοι», οι Ιλον Μασκ της εποχής)  ήταν τότε πολύ φτωχότεροι από σήμερα.

Επιστρέφοντας στην καταμέτρηση αγγέλων, κάποιοι λένε ότι αυτούς μετρούσαν στην Κωνσταντινούπολη το 1453. Ολοι ξέρουμε ότι εκείνη η υπόθεση δεν τέλειωσε καλά.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά