Οι «αλχημιστές» των Μυκηνών{CR}στο «Αθέατο Μουσείο»

Πήλινα, κάποιες φορές ζωγραφισμένα, με επιφάνεια στιγματισμένη από γκρίζους λεκέδες. Μυκηναϊκά αγγεία, των οποίων και μόνο η όψη τους αρκεί για να μείνουν παραγκωνισμένα, καθώς τα βλέμματα όλων προσελκύουν τα αντίστοιχα ολόχρυσα – γεννήματα των πολύχρυσων Μυκηνών και του πολιτισμού τους.

Ποιος θα πίστευε ότι κι αυτά άστραφταν κάποτε στο χρώμα του ασημιού και του χρυσού και πως αποτελούσαν περίτρανη απόδειξη της ρήσης «ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός»;

Εξι αγγεία άγνωστης προέλευσης, τα οποία χρονολογούνται στα τέλη του 14ου αι. π.Χ. και βγήκαν από τις αποθήκες του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, στο πλαίσιο της επιτυχημένης δράσης «Αθέατο Μουσείο», «διηγήθηκαν» την ξεχωριστή αυτή ιστορία υπό τον τίτλο «Μυκηναίοι Αλχημιστές» χθες στην πρώτη από τις έξι προγραμματισμένες παρουσιάσεις, διά στόματος του αρχαιολόγου, δρος Κώστα Πασχαλίδη.

Τρεις κύλικες – κρασοπότηρα δηλαδή –, μία πρόχους (κανάτα), μία μικρογραφία κρασοπότηρου και ένα θήλαστρο είναι οι πρωταγωνιστές αυτής της ιστορίας. Η ζωγραφική τους διακόσμηση μαρτυρά ότι ήταν αντικείμενα καθημερινής χρήσης πριν καλυφθούν από κασσίτερο, την παρουσία του οποίου φανερώνουν οι γκρίζες κηλίδες στην επιφάνειά τους.

«Με ποιο τρόπο επικασσιτερώνονταν και για ποιο λόγο;» ήταν η ερώτηση που έθεσε αρχικά στον εαυτό του ο αρχαιολόγος, εξηγώντας την επιλογή των συγκεκριμένων εκθεμάτων.

«Από τη δεκαετία του 1990 η πειραματική αρχαιολογία έδειξε πως τα αγγεία που έφεραν αυτά τα γκρίζα στίγματα ήταν καλυμμένα με λεπτότατα φύλλα κασσίτερου, κολλημένα με ζωική ή φυτική κόλλα που προερχόταν από το ζελέ που έβγαζαν τα βρασμένα κόκαλα ή από επεξεργασμένο ρετσίνι αντίστοιχα. Ο λευκός κασσίτερος έδινε ένα λαμπερό αποτέλεσμα δίνοντας την εντύπωση πως το αγγείο ήταν ασημένιο. Αν, δε, ψηνόταν στους 232 βαθμούς Κελσίου, τότε μπορούσε να πάρει το χρώμα του χρυσού», απάντησε στο πρώτο ερώτημα.

«Εμείς ωστόσο δεν έχουμε τη λαμπερή εικόνα τους, διότι ο κασσίτερος σε θερμοκρασία μικρότερη των 13 βαθμών Κελσίου γίνεται γκρίζος και κονιορτοποιείται, με αποτέλεσμα να αφήνει τα ορατά στις μέρες μας στίγματα», συνέχισε.

Κυνήγι αθανασίας

Για ποιο λόγο, όμως, οι Μυκηναίοι έντυναν τα ταπεινά κεραμικά αγγεία που χρησιμοποιούσαν καθημερινά με μια επίφαση πολυτέλειας; Ηταν οικονομικό το κίνητρο; «Θα μπορούσε, αλλά εκτιμώ ότι υπάρχει και μια διαφορετική ερμηνεία που τα συνδέει μια συμβολική πράξη», υποστηρίζει ο Κώστας Πασχαλίδης. «Η συντριπτική πλειονότητά τους έχει βρεθεί σε τάφους και είναι αγγεία πόσης. Και οι δημιουργοί τους γνώριζαν ότι μόλις έρθουν σε επαφή με την υγρασία του εδάφους θα μπουν σε διαδικασία αποσύνθεσης, ανάλογη με εκείνη των σωμάτων. Επιλέγουν, όμως, να τοποθετήσουν κτερίσματα που αντανακλούν, έστω και κατ’ επίφαση, τη λάμψη του χρυσού, ενός μετάλλου που είναι ταυτισμένο με το άφθαρτο, σε ένα κυνήγι της αθανασίας αντίστοιχο με εκείνο των αλχημιστών του Μεσαίωνα», καταλήγει ο αρχαιολόγος επισημαίνοντας ότι δύο από τα εκθέματα στην προθήκη του «Αθέατου Μουσείου» ενδεχομένως να συνοδεύουν ένα μωρό: η μικροσκοπική κύλικα και το θήλαστρο.