Ανελέητη δοκιμασία

Κλεισμένοι μέσα σ’ έναν πύργο, του οποίου η προγενέστερη χρήση ήταν φυλακή (διόλου τυχαία η επιλογή από τον συγγραφέα), ο Εντγκαρ και η Αλίς γιορτάζουν τα 25 χρόνια του γάμου τους στον «Χορό του θανάτου». Απομονωμένοι και αποκλεισμένοι από τον γύρω κόσμο, απόμακροι ο ένας απ’ τον άλλον, το μόνο που μοιράζονται είναι μια μάχη δίχως τέλος, μια μάχη επιβίωσης και εξόντωσης. Μια αέναη αναμέτρηση, χωρίς θύτες και θύματα, γιατί είναι ήδη και οι δύο και τα δύο. Το ζευγάρι παραμένει αμετακίνητο, ανυποχώρητο, ανελέητο. Οσο για τη μόνιμη επιθετική διάθεση που το χαρακτηρίζει, είναι που οδηγεί ακόμα και το υπηρετικό προσωπικό σε φυγή – στην παράσταση του Χουβαρδά δεν εμφανίζονται διόλου.

Οι τρεις αποτυχημένοι γάμοι και τα τρία διαζύγια που είχε στο ενεργητικό του ο κορυφαίος σουηδός δραματουργός Αύγουστος Στρίντμπεργκ (1849-1912), μαζί με το γεγονός ότι ήταν γιος παραδουλεύτρας, καθόρισαν τη σχέση του με τις γυναίκες, την άποψή του για τον γάμο και τη μάχη των δύο φύλων. Δεν είναι μόνο «Ο χορός του θανάτου» (1901) που αποτυπώνει αυτές τις βαθιά ριζωμένες σκέψεις του. Τις συναντούμε και σε προγενέστερα θεατρικά του – «Ο πατέρας», «Δεσποινίς Τζούλια», «Οι δανειστές».

Μέσα σε αυτή την απειλητική ατμόσφαιρα, το ζευγάρι δεν σταματά τον «πόλεμο». Γι’ αυτό και όταν τους επισκέπτεται από τον έξω κόσμο ο Κουρτ, ο εξάδελφος (πρώην διεκδικητής) της Αλίς και παλιός φίλος του Εντγκαρ, αναρωτιέται κανείς αν η κατάσταση μπορεί να αλλάξει. Οχι. Το ζευγάρι έχει βυθιστεί στην κόλαση και σωτηρία δεν υπάρχει. Ο Κουρτ θα βιώσει το νοσηρό της κατάστασης και θα φύγει.

Η παράσταση

Μέσα στο αχανές Υποσκήνιο Β’ ο Γιάννης Χουβαρδάς βρίσκει την άπλα που χρειάζεται για να ξεδιπλώσει τα βήματα αυτού του «Χορού». Η απόσταση που χωρίζει το ζευγάρι βρίσκει την πραγματική της διάσταση στη σκηνή, καθώς ο Εντγκαρ και η Αλίς κάθονται μακριά ο ένας απ’ τον άλλον, με τα έπιπλα να είναι εξίσου αραιά τοποθετημένα. Και όταν η συνθήκη τούς φέρει πιο κοντά, είναι μόνο και μόνο για να επιτεθεί βίαια ο ένας στον άλλον. Η είσοδος του Κουρτ, ο οποίος ως εκείνη την στιγμή κάθεται ανάμεσα στους θεατές – και εκεί θα επιστρέψει στο τέλος της παράστασης -, έρχεται να θυμίσει την ύπαρξη του έξω κόσμου και την απόλυτη απομόνωση του ζεύγους. Γι’ αυτό και η βιαιότητα που μοιράζεται το ανδρόγυνο γρήγορα μπολιάζει και τον επισκέπτη τους. Αλλωστε κάθε φορά που ανοίγει η πόρτα ένα κόκκινο απειλητικό φως εισβάλλει βίαια στον χώρο.

Ο Γιάννης Χουβαρδάς είδε το έργο σαν έναν κυκλικό μακάβριο χορό από όπου κανένας δεν μπορεί να ξεφύγει – στο τέλος επιστρέφουν στις αρχικές τους θέσεις. Αφαίρεσε από το παντρεμένο ζευγάρι κάθε αίσθηση ζωντάνιας και ζωής και πρόσθεσε αυξημένες δόσεις εξωτερικής περιποίησης και καλλωπισμού – προσεγμένα ρούχα, μαλλιά, κοστούμια, μακιγιάζ. Και δημιουργεί μια εξαιρετικής λεπτομέρειας απειλητική ατμόσφαιρα, όπου καθετί έχει τη θέση και τη χρησιμότητά του. Εκμεταλλεύεται το κείμενο στην κάθε του λέξη στη μετάφραση ακρίβειας και ουσίας της Ερις Κύργια, επιλέγοντας μια διανομή που δίνει το στίγμα της παράστασης. Ο Σίμος Κακάλας είναι ένας πειστικός Εντγκαρ, η Ελενα Τοπαλίδου μια αισθαντική στον παραλογισμό της Αλις και ο Χάρης Φραγκούλης ένας αδιαμφισβήτητος παράγοντας (αποτυχημένης τελικά) εξισορρόπησης της νοσηρής σκηνικής συνθήκης.

Στο έργο του Στρίντμπεργκ ο Γιάννης Χουβαρδάς πετυχαίνει μια έξοχη συνομιλία του σουρεαλισμού με τον ρεαλισμό. Η παράσταση όσο μας τρομάζει άλλο τόσο μας μοιάζει…

Αλλη μια σεζόν…

Αλλη μια χειμερινή θεατρική σεζόν φτάνει στο τέλος της, καθώς διανύουμε την τελευταία εβδομάδα πριν από την Κυριακή των Βαΐων, που, όπως θέλει η παράδοση, σηματοδοτεί τη λήξη και της φετινής περιόδου. Βέβαια εδώ και πολλά χρόνια, οι θεατρικές παραστάσεις δεν τελειώνουν πριν απ’ το Πάσχα. Μια νέα, εαρινή σεζόν ξεκινά αμέσως μετά, είτε με τη συνέχεια ορισμένων είτε με νέες παραγωγές και δεν είναι λίγες. Ωστόσο το στίγμα έχει ήδη δοθεί με όλες εκείνες τις παραστάσεις που σήκωσαν αυλαία από τον Οκτώβριο του 2024.

Μόνον που τελευταίως το θέατρο, όσο κι αν βρίσκεται σε άνθηση, δεν έχει βρει την ταυτότητά του. Κάποιος θα έλεγε ότι ίσως και να μη χρειάζεται. Κι αυτό ακριβώς είναι που βιώνουμε. Στον απόηχο των εξελίξεων που έφερε ο κορωνοϊός (ναι, ακόμα εκεί είμαστε) το θέατρο προσπαθεί να επανατοποθετηθεί. Το νέο αίμα που μπήκε βρίσκεται υπό την επήρεια δεδομένων με κοινωνικά χαρακτηριστικά που, προς το παρόν, δεν αποσαφηνίζουν τη μεγάλη εικόνα. Ναι, είναι νωρίς, πολύ νωρίς, αλλά ήδη έχουν προκαλέσει μια σύγχυση.

Πολλές παραστάσεις έχουν εγκλωβιστεί στην απαίτηση των καιρών να ακολουθήσουν τις επιταγές της εποχής, ακόμα κι αν δεν έχουν κάτι να πουν. Είναι μια περίοδος ψηλάφησης και πειραματισμού, μια περίοδος που θα φέρει το καινούργιο. Ενα καινούργιο που προς το παρόν φαίνεται να θέλει να απαλλαγεί από το παλιό. Κι εκεί κάπου μπερδεύονται τα πράγματα. Χρειάζεται χρόνος για να γίνει η ζύμωση, να ανακατευτούν να υλικά ώστε να οδηγήσουν σε μια νέα συνταγή. Εν τω μεταξύ ζούμε αυτό το ανακάτεμα που όπως φαίνεται βγάζει καρπούς και σίγουρα δίνει αισιόδοξα μηνύματα για το μέλλον. Αλλωστε η εποχή μας δεν έχει ξεκαθαρίσει – ούτε στο θέατρο ούτε, πολύ περισσότερο, στην κοινωνία. Και η θεατρική τέχνη δεν είναι παρά ο καθρέφτης της…