Ο αμερικανός πρόεδρος και η παγκοσμιοποίηση

Κανείς δεν ήταν πιο επίμονος στην καταγγελία της παγκοσμιοποίησης και των υποστηρικτών της από τον Ντόναλντ Τραμπ. Οι δασμοί μπορεί να είναι η αγαπημένη του λέξη, αλλά ο υπέρμαχος της παγκοσμιοποίησης είναι η έκφραση που προτιμά. Πόσο ειρωνικό είναι, λοιπόν, το γεγονός ότι ο Τραμπ και η δεύτερη κυβέρνησή του έχουν αναδειχθεί σε ένα τερατούργημα υπέρ της παγκοσμιοποίησης.

Το κίνημα MAGA («Make America Great Again») του Τραμπ αφορά φαινομενικά το να γυρίσει κανείς την πλάτη στον υπόλοιπο κόσμο. Πριν από αυτό, το ελεύθερο και ανοιχτό εμπόριο ήταν στην ημερήσια διάταξη. Χώρες όπως η Κίνα και η Ρωσία εντάχθηκαν στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου με την υπόθεση ότι η ενσωμάτωση στην παγκόσμια οικονομία θα τις ωθούσε προς την πολιτική φιλελευθεροποίηση. Μεγάλος αριθμός μεταναστών, ειδικευμένων και ανειδίκευτων, περνούσε κάθε χρόνο στην Αμερική, αναζητώντας οικονομικές ευκαιρίες που δεν μπορούσαν να βρουν στην πατρίδα τους. Ομως η φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη έχει πλέον αντικατασταθεί από το μπερδεμένο πλήθος δασμών του Τραμπ, που στρέφονται κυρίως κατά των μακροχρόνιων φίλων και συμμάχων της Αμερικής, και από τις συχνά βάναυσες απελάσεις μεταναστών.

Επιπλέον, ενώ προηγουμένως οι Ηνωμένες Πολιτείες συνιστούσαν ένα παγκόσμιο σύστημα ανοικτών κεφαλαιαγορών, τώρα οι σύμβουλοι του Τραμπ προτείνουν έκτακτα παρεμβατικά μέτρα. Μεταξύ άλλων, θέλουν να μετατρέψουν βραχυπρόθεσμους τίτλους του Δημοσίου σε πολύ μακροπρόθεσμα ομόλογα, μια κίνηση που οι περισσότεροι κάτοχοι ομολόγων θα αντιμετώπιζαν ως χρεοκοπία. Ο στόχος της κυβέρνησης Τραμπ δείχνει να είναι να κλωτσήσει τους πυλώνες ενός συστήματος που πολλοί υποστηρικτές του MAGA δεν θεωρούν πλέον ωφέλιμο.

Αλλά η πραγματικότητα είναι ότι ο Τραμπ εξακολουθεί να συμμετέχει πλήρως στο παιχνίδι της παγκοσμιοποίησης. Ο βασικός του σύμβουλος και χρηματοδότης του, ο Ιλον Μασκ, έχει ένα τεράστιο διεθνές χαρτοφυλάκιο επιχειρηματικών συμφερόντων – κυρίως στην Κίνα – και ο ίδιος ο Τραμπ έχει συμφέροντα σε όλο τον κόσμο. Τέτοια παγκόσμια συμφέροντα είναι κεντρικής σημασίας για τη νέα πολιτική των ΗΠΑ. Το μόνο πραγματικό χαρτί που θα μπορούσε να παίξει ο Τραμπ για να φέρει τον ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων είναι η προοπτική μεγάλης εισροής αμερικανικών επενδύσεων στη ρωσική ενέργεια και τα ορυκτά.

Είναι αλήθεια ότι ορισμένοι υποστηρικτές του MAGA ισχυρίζονται ότι ακολουθούν μια βαθύτερη αρχή στην προσπάθειά τους να αναμορφώσουν την παγκόσμια τάξη πραγμάτων. Ακούει στο όνομα κυριαρχισμός, η ιδέα ότι μια χώρα έχει αποκλειστικό καθήκον απέναντι στους πολίτες της. Οπως δήλωσε ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς στο Fox News τον Ιανουάριο: «Αγαπάς την οικογένειά σου, και μετά αγαπάς τον γείτονά σου, και μετά αγαπάς την κοινότητά σου, και μετά αγαπάς τους συμπολίτες σου στη χώρα σου. Και μετά από αυτό, μπορείτε να επικεντρωθείτε και να δώσετε προτεραιότητα στον υπόλοιπο κόσμο».

Το Ordo amoris («τάξη της αγάπης»), που επικαλέστηκε ο Βανς, αναφέρεται στην παρουσίαση του Αγίου Αυγουστίνου για τις συνέπειες της θεϊκής αγάπης. Πώς μπορούν οι χριστιανοί να διατηρήσουν το καθήκον τους να αγαπούν όλους τους ανθρώπους, όταν η αγάπη αυτή συνεπάγεται αναπόφευκτα επιλογές, ή αυτό που οι σύγχρονοι πολιτικοί επιστήμονες θα αποκαλούσαν συμβιβασμούς; Η απάντηση του Βανς είναι ότι η φιλανθρωπία (caritas) πρέπει να πηγαίνει πρώτα σε εκείνους που είναι πιο κοντά μας. Αλλά πουθενά στην αυγουστίνεια ή στη χριστιανική παράδοση δεν αναφέρεται στην πραγματικότητα ότι η οικογένεια είναι η πρώτη προτεραιότητα, ακολουθούμενη από τους γεωγραφικά κοντινούς γείτονες κ.ο.κ. Αντιθέτως, η caritas αναφερόταν πάντα ειδικά στις υποχρεώσεις του ατόμου απέναντι στους ξένους και η παγκοσμιοποίηση έχει από καιρό σημάνει ότι τέτοιες αλληλεπιδράσεις μπορούν να λαμβάνουν χώρα σε μεγάλες αποστάσεις.

Ο Χάρολντ Τζέιμς είναι καθηγητής Ιστορίας και Διεθνών Υποθέσεων στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον