Διολίσθηση στον αυταρχισμό χωρίς προοπτική;

Η σύλληψη του δημάρχου Κωνσταντινούπολης Ιμάμογλου δεν αποτέλεσε έκπληξη αλλά έναν ακόμη σταθμό – πιθανόν όχι τον τελευταίο – σε σχέση με τη στόχευση του προέδρου Ερντογάν να θέσει εκτός πολιτικού παιγνίου τον σημαντικότερο πολιτικό του αντίπαλο. Οπως είναι γνωστό, ο δημοφιλής δήμαρχος Κωνσταντινούπολης αντιμετώπισε συχνά στο παρελθόν διάφορες νομικές προκλήσεις. Το 2022 καταδικάστηκε σε δύο χρόνια φυλάκιση (απόφαση στην οποία άσκησε έφεση) για προσβολή μελών του Ανώτατου Εκλογικού Συμβουλίου της Τουρκίας, τους οποίους χαρακτήρισε «ανόητους» γιατί δεν επικύρωσαν τη νίκη του στον Δήμο της Πόλης, ενώ σε βάρος του εκκρεμεί ποινική δίωξη (με ποινή φυλάκισης επτά χρόνων και έκπτωση από τα δημόσια αξιώματα) για σχόλια του κατά εισαγγελέα, ο οποίος χειρίζεται υποθέσεις που αφορούν κατηγορίες σε βάρος πολιτικών της αντιπολίτευσης.

Η σύλληψη Ιμάμογλου αποτέλεσε όμως σοκ για πολλούς αναλυτές των πολιτικών εξελίξεων στην Τουρκία για τις μεθόδους που χωρίς δισταγμό μετέρχεται πλέον το «καθεστώς του ενός ανδρός» προκειμένου να επιβάλει την πολιτική του κυριαρχία, εκκαθαρίζοντας το εσωτερικό πολιτικό πεδίο όχι μόνον από αντίθετες φωνές (όπως επιχείρησε με μαζικό και βίαιο τρόπο ήδη αμέσως μετά το αποτυχημένο στρατιωτικό πραξικόπημα το 2016) αλλά κυρίως από τα σοβαρότερα εμπόδια στην επόμενη μεγαλεπήβολη επιδίωξή του που αφορά στην επανεκλογή του ως προέδρου.

Η επανεκλογή Ερντογάν απαιτεί βεβαίως αλλαγή του Συντάγματος και η τελευταία προϋποθέτει την υποστήριξη του κουρδικού στοιχείου, στο οποίο ο Ιμάμογλου έχει μεγάλη επιρροή και απολαμβάνει σημαντική αποδοχή. Η εκλογή του Ιμάμογλου στην ηγεσία του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) στις προγραμματισμένες για την Κυριακή 23 Μαρτίου εκλογές δεν θα μπορούσε βεβαίως να εμποδιστεί. Θα μπορούσε όμως να «λερωθεί» – και ενδεχομένως σε σημαντικό βαθμό να απονομιμοποιηθεί – εάν ο Ιμάμογλου φορτωνόταν με βαρύτατες κατηγορίες διαφθοράς (επικεφαλής εγκληματικής οργάνωσης) και υποστήριξης στο PKΚ (Εργατικό Κόμμα Κουρδιστάν), το οποίο χαρακτηρίζεται ως τρομοκρατική οργάνωση από την Αγκυρα.

Συνακόλουθα, την εκτέλεση ενός καλά οργανωμένου σχεδίου έναντι τόσο του Ιμάμογλου όσο και περισσότερων από εκατό προσώπων του στενού και ευρύτερου κύκλου του ανέλαβαν απολύτως ελεγχόμενα από τον Ερντογάν κέντρα και «παράκεντρα» εντός της δικαστικής εξουσίας, συνεπικουρούμενα από το επίσης ελεγχόμενο Πανεπιστήμιο Κωνσταντινούπολης, που μέσω της αφαίρεσης του πανεπιστημιακού τίτλου εξασφάλισε ότι ο Ιμάμογλου δεν θα μπορεί να θέσει υποψηφιότητα στις επόμενες προεδρικές εκλογές.

Πέρα από τη δημοσκοπική υποχώρηση που βιώνει εδώ και αρκετό καιρό ο πρόεδρος Ερντογάν – λόγω υψηλού πληθωρισμού, τεράστιας αύξησης των τιμών, κατά κύριο λόγο σε τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης, και συνακόλουθης ενίσχυσης της λαϊκής δυσαρέσκειας –, η δυναμική και επιθετική συμπεριφορά του έναντι του σημαντικότερου πολιτικού του αντιπάλου υπαγορεύτηκε ή/και ενισχύθηκε στη συγκεκριμένη χρονική συγκυρία από την ανάλογη επιθετική και αυταρχική συμπεριφορά που διαπιστώνεται ότι έχει επιλέξει να ακολουθεί ο πρόεδρος Τραμπ τόσο στο εσωτερικό των ΗΠΑ όσο και στις διεθνείς σχέσεις της χώρας.

Παραμένει άγνωστο εάν η σύλληψη του δημοφιλέστερου – σύμφωνα με πρόσφατες δημοσκοπήσεις – πολιτικού σε μια χώρα που δείχνει σταδιακά αλλά σταθερά να μετατρέπεται από «ανελεύθερη δημοκρατία» σε δικτατορία θα λειτουργήσει ως η θρυαλλίδα μιας δυναμικής εσωτερικής αλλαγής, ενισχύοντας τις ήδη διαφαινόμενες συνέπειες από τη συγκεκριμένη αυταρχική και επιθετική στάση του τούρκου προέδρου: την οικονομική αστάθεια και την κοινωνική αντίδραση στο εσωτερικό της Τουρκίας καθώς και τη διεθνή κατακραυγή, αν και η τελευταία, προερχόμενη σχεδόν αποκλειστικά από την Ευρώπη, δεν μοιάζει ικανή να επηρεάσει τις αποφάσεις του. Η ενίσχυση της συσπείρωσης της αντιπολίτευσης, ακολουθούμενη από δυναμικές κοινωνικές αντιδράσεις και με κατάληξη τη μετατροπή του Ιμάμογλου σε «μάρτυρα» ή «ήρωα», μοιάζει ίσως ως η μοναδική ελπιδοφόρα εξέλιξη για πολιτική αλλαγή στην Τουρκία.

Ο Παναγιώτης Τσάκωνας είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και επικεφαλής του προγράμματος ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής στο ΕΛΙΑΜΕΠ