Οι ευρωπαϊκές άμυνες{CR}στους δασμούς Τραμπ

^«Η Ευρώπη χτίστηκε μέσα από κρίσεις και αποτελεί το άθροισμα των λύσεών τους» είχε πει κάποτε ο Ζαν Μονέ, ένας από τους ιδρυτές της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕ). Αν λάβουμε υπόψη τις γεωπολιτικές αναταραχές και την κλιμάκωση του δημόσιου διαλόγου τις τελευταίες μέρες, η επιστροφή του κ. Τραμπ στον Λευκό Οίκο θεωρείται από τους ευρωπαίους σχεδιαστές πολιτικής ως μία κρίση. Η προσοχή των κρατών-μελών της ΕΕ έχει μετατοπιστεί στην ασφάλεια και την άμυνα, στο αποτέλεσμα των γερμανικών εκλογών, τις εξελίξεις στο διεθνές εμπόριο, καθώς και στις οικονομικές συνέπειες αυτών των γεγονότων. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι αν αυτή η κρίση μπορεί να θεωρηθεί ευκαιρία, ώστε να επιταχυνθούν οι τόσο αναγκαίες αλλαγές.

Το ερώτημα αυτό θέτει και απαντά εκτενής ανάλυση της Alpha Bank, η οποία πιστεύει ότι είναι πιθανόν να γίνουν αλλαγές προς την κατεύθυνση της περαιτέρω εμβάθυνσης της ενιαίας αγοράς αγαθών και υπηρεσιών, με περισσότερες επενδύσεις, σε τομείς που είναι κρίσιμοι για την ανταγωνιστικότητα, την καινοτομία, την πράσινη μετάβαση και την άμυνα. Οπως εξηγεί, αυτό δεν θα συμβεί από τη μία μέρα στην άλλη, αλλά η ΕΕ έχει την ευκαιρία να εξέλθει πιο δυνατή από το αρνητικό σοκ των δασμών από τις ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ είναι ο κορυφαίος εμπορικός εταίρος της ΕΕ και εξάγει περισσότερα αγαθά από αυτά που εισάγει. Για πολλές χώρες, οι εξαγωγές στις ΗΠΑ αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό μερίδιο του ΑΕΠ. Ταυτόχρονα, το μερίδιο των ΗΠΑ στις συνολικές εξαγωγές της ΕΕ είναι κάτω του 8%. Ωστόσο, σε αντίθεση με προηγούμενες κρίσεις, η Ευρώπη αντιμετωπίζει το θέμα αυτό σήμερα από σχετικά καλύτερη θέση, λόγω συγκεκριμένων παραγόντων:

Πρώτον, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) εφαρμόζει μια αποτελεσματική νομισματική πολιτική, αφού ο πληθωρισμός πλησιάζει τον στόχο του 2%, και μάλιστα πιο γρήγορα συγκριτικά με την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed). Συνεπώς, σε αυτή την περίοδο υψηλών αβεβαιοτήτων στο διεθνές εμπόριο, η νομισματική πολιτική της ΕΚΤ λειτουργεί ως δίχτυ ασφαλείας για την επαναφορά των τιμών στο επιθυμητό επίπεδο.

Δεύτερον, οι χώρες-μέλη, οι οποίες έχουν τις μεγαλύτερες απώλειες από τους εμπορικούς δασμούς – σε όρους μείωσης των εξαγωγών τους προς τις ΗΠΑ –, έχουν επίσης και τον μεγαλύτερο δημοσιονομικό χώρο, όπως είναι η Γερμανία.

Μάλιστα, ο νέος συνασπισμός που πιθανότατα θα προκύψει από τη συνεργασία Χριστιανοδημοκρατών και Σοσιαλδημοκρατών (μετά το αποτέλεσμα της 23ης Φεβρουαρίου) εκτιμάται ότι θα αξιοποιήσει τον δημοσιονομικό χώρο για τη χρηματοδότηση των αυξημένων αμυντικών δαπανών αλλά και άλλων επενδύσεων.

Με εξαίρεση την Ιταλία, οι υπόλοιπες χώρες που οι εξαγωγές τους προς τις ΗΠΑ ξεπερνούν το 3% του ΑΕΠ έχουν δημόσιο χρέος μικρότερο του 100% του ΑΕΠ. Αλλά και σε ορισμένες περιπτώσεις υπερχρεωμένων χωρών, όπως η Ιταλία, αναμένεται ώθηση του ΑΕΠ (και άρα αντιστάθμιση της απώλειας εισοδήματος από τη μείωση των εξαγωγών) από την αξιοποίηση άλλων πηγών, όπως είναι τα κεφάλαια από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Αντίθετα, οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν περιορισμένα περιθώρια για δημοσιονομική επέκταση.

Τρίτον, προκειμένου να αντισταθμιστεί η απώλεια των εξαγωγών στις ΗΠΑ, η ΕΕ θα μπορούσε να περιορίσει τους εσωτερικούς δασμούς, ώστε να ενισχυθεί το ενδοκοινοτικό εμπόριο. Αυτό το επιχείρημα, εξάλλου, το οποίο συμπεριλαμβάνεται και στις εκθέσεις Ντράγκι και Λέτα, υποστηρίζει ότι κάτι τέτοιο θα οδηγούσε σε σημαντικό πρόσθετο ενδοκοινοτικό εμπόριο.

Μάλιστα, το ΔΝΤ, σε πρόσφατη μελέτη του, εκτιμά ότι οι εσωτερικοί φραγμοί (π.χ. ενδοκοινοτικοί δασμοί, διαδικασίες εκτελωνισμού, χορήγηση αδειών εισαγωγής κ.ά.) της Ευρώπης ισοδυναμούν με δασμούς 44% για τη μεταποίηση και 110% για τις υπηρεσίες. Ωστόσο, καθοριστικό ρόλο στις αναπτυξιακές προοπτικές της Ευρώπης αναμένεται να διαδραματίσει η γερμανική οικονομία, που δεν διανύει και την καλύτερή της περίοδο.