Συζητώντας για {LF}τις Ενοπλες Δυνάμεις{CR}

Στις 28 και 29 Ιανουαρίου 2025 καλωσορίσαμε στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών τον πρώτο δημόσιο διάλογο για τις Ενοπλες Δυνάμεις της χώρας. Ηταν η δική μας συνεισφορά στην 50ή επέτειο της Μεταπολίτευσης, τη μακρύτερη περίοδο ειρήνης ασφάλειας και ευημερίας στη σύγχρονη ιστορία της χώρας. Στο συνέδριο με θέμα: «50 χρόνια δημοκρατίας και οι Ενοπλες Δυνάμεις: τι μέλλει γενέσθαι;» συζητήσαμε πανεπιστημιακοί, πολιτικοί, εν αποστρατεία αξιωματικοί, η αμυντική βιομηχανία, η Τράπεζα της Ελλάδος και start-up εταιρείες, ο δημόσιος και ο ιδιωτικός φορέας της χώρας, τεκμηριωμένα και ανοιχτά τις παραμέτρους που καθορίζουν την εξέλιξη και το αξιόμαχο των Ενόπλων Δυνάμεων. Επιλέξαμε το θέμα συνειδητά, γνωρίζοντας ότι παρά τον κεντρικό ρόλο των Ενόπλων Δυνάμεων για την προστασία και την ασφάλεια της χώρας, τα διοικητικά και οικονομικά θέματα που τις απασχολούν έχουν μείνει σταθερά εκτός της δημόσιας συζήτησης για όλη αυτή τη μακρά περίοδο. Και επιλέξαμε να κάνουμε τη συζήτηση αυτή σε πανεπιστημιακό περιβάλλον, με στρατιωτικές στολές και πολιτική περιβολή, θέλοντας να τονίσουμε την ακαδημαϊκή ελευθερία έκφρασης και έρευνας, που πρέπει να διέπει και τη συζήτηση αυτή.

Με τον Ευάγγελο Βενιζέλο να θέτει το διεθνές και συνταγματικό πλαίσιο, ασχοληθήκαμε με το παρόν και το μέλλον των Ενόπλων Δυνάμεων της χώρας. Στα γεμάτα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα αυτές τις δυο ημέρες συζητήσαμε πώς η καταστροφική κληρονομιά της δικτατορίας επηρέασε τον πολιτικό έλεγχο των Ενόπλων Δυνάμεων στη μεταπολίτευση, πώς η πατρωνία αυτής της περιόδου επηρέασε (και επηρεάζει;) τις κρίσεις των αξιωματικών, τι συνέβη στη στρατιωτική θητεία, την εφεδρεία και στις υπηρεσίες πληροφοριών, καθώς και πώς πρέπει τελικά να ασκείται ο κοινοβουλευτικός έλεγχος των Ενόπλων Δυνάμεων. Θέσαμε το ζήτημα της δομής του μισθολογίου του Δημοσίου και πώς η διάρθρωση δαπανών των Ενόπλων Δυνάμεων επηρεάζουν το αξιόμαχό τους καθώς και πώς θα μπορούσαν να αλλάξουν οι δημοσιονομικοί κανόνες της Ευρωπαϊκής Ενωσης ώστε να επιτρέψουν την επαρκή χρηματοδότηση των Ενόπλων Δυνάμεων, ενόψει και των νέων γεωπολιτικών προκλήσεων και απειλών. Προβληματιστήκαμε για το πώς το δραματικά μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον μετατρέπει την αποστολή και δομή των Ενόπλων Δυνάμεων και σε ποιους μπορεί να αναζητήσει αμυντική συνδρομή η χώρα μας, λαμβάνοντας υπόψη και τα διδάγματα του πολέμου στην Ουκρανία καθώς και την εμπειρία της συμμετοχής μας σε ειρηνευτικές επιχειρήσεις στη θάλασσα, τι σημαίνουν οι επιχειρήσεις γκρίζας ζώνης για τις Ενοπλες Δυνάμεις, πώς και γιατί μπόρεσε η Εθνική Φρουρά  της Κυπριακής Δημοκρατίας να αναβαθμιστεί επιχειρησιακά. Και σε μια από τις πλέον ενδιαφέρουσες στρογγυλές τράπεζες των τελευταίων πολλών χρόνων, ανταλλάξαμε απόψεις με τους ανθρώπους της πράξης και της πρωτοπορίας για το πώς μπορεί και πρέπει η εγχώρια αεροδιαστημική και ναυπηγική βιομηχανία και η καινοτομία  να ενισχύσουν τις Ενοπλες Δυνάμεις.

Τίποτα από όλα αυτά που συζητήσαμε με ένα κοινό εν ενεργεία και εν αποστρατεία αξιωματικών, μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας και της αμυντικής βιομηχανίας δεν ήταν απόρρητο. Το κάθε ένα από αυτά απαιτούσε και έλαβε υψηλή εξειδίκευση και ερμηνευτική δεινότητα. Ολα αφορούν καθοριστικές παραμέτρους για την ικανότητα των Ενόπλων Δυνάμεων να φέρουν εις πέρας την αποστολή τους, την υπεράσπιση της εδαφικής κυριαρχίας της χώρας και των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.

Στο ΕΛΙΑΜΕΠ μελετάμε καιρό τώρα την εξωτερική και αμυντική πολιτική της χώρας μέσα στο ευρύτερο διεθνές και ευρωπαϊκό περιβάλλον αλλά η συνεργασία μας στο συνέδριο αυτό με το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών απέδειξε την ανάγκη οι αμυντικές σπουδές να καταστούν γνωστικό και ερευνητικό αντικείμενο υψίστης σημασίας για τα πανεπιστήμια της χώρας, κάνοντας το πρώτο αποφασιστικό βήμα για τη γεφύρωση του χάσματος που άνοιξε η δικτατορία μεταξύ των Ενόπλων Δυνάμεων και της πανεπιστημιακής κοινότητας. Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, των διδαγμάτων των πολέμων, των ανατροπών στο διεθνές περιβάλλον, της αμυντικής τεχνολογικής βιομηχανικής βάσης, η συνέργεια δεν είναι πολυτέλεια. Είναι θέμα εθνικής επιβίωσης – και ως τέτοιο εμπίπτει απολύτως στα καθήκοντα και τις προτεραιότητες του ΕΛΙΑΜΕΠ, ως της κορυφαίας δεξαμενής σκέψης της χώρας, όσο και στον διαχρονικά δημιουργικό, καθοδηγητικό και πρωτοπόρο ρόλο του δημοσίου πανεπιστημίου.

Η Μαρία Γαβουνέλη είναι καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και γενική διευθύντρια του ΕΛΙΑΜΕΠ