Δραματικές σχολές ώρα μηδέν

«Σ’ εσάς που μ’ ακούτε»: ο εμβληματικός τίτλος του τελευταίου έργου της Λούλας Αναγνωστάκη σηματοδότησε πριν δύο χρόνια τις μαχητικές κινητοποιήσεις των σπουδαστών και σπουδαστριών των δραματικών σχολών για την αναγνώριση των πτυχίων τους. Θρυαλλίδα που είχε πυροδοτήσει τις εκρηκτικές αντιδράσεις ήταν η δημοσίευση του προεδρικού διατάγματος 85/2022 για τον καθορισμό προσόντων διορισμού σε φορείς του Δημοσίου, τον Δεκέμβριο του 2022. Το θέσπισμα εξίσωνε τα πτυχία των ηθοποιών με τα απολυτήρια του λυκείου, επισφραγίζοντας την κατάργηση της ανώτερης βαθμίδας εκπαίδευσης που είχε συντελεστεί ήδη από το 2003, πριν δηλαδή γεννηθούν τα περισσότερα από τα εξεγερμένα παιδιά. Και ήταν σαν να αποκάλυψε στα μάτια τους ένα ψέμα, ένα «ζωτικό ψεύδος», για να θυμηθούμε τον Ιψεν, που κάλυπτε μια ανεπιθύμητη, ενοχλητική πραγματικότητα. Ποια «Ανωτέρα Σχολή Δραματικής Τέχνης»; Αυτή η νέα γενιά μάς έβαλε όλους και όλες προ των ευθυνών μας: την Πολιτεία, τις διευθύνσεις των δραματικών σχολών και το διδακτικό προσωπικό, τους καλλιτέχνες και τα συλλογικά τους όργανα. Και η φωνή της, αντίθετα από τα δραματικά πρόσωπα της Αναγνωστάκη που μιλούν μπροστά σε κλειστά μεγάφωνα, φαίνεται να εισακούστηκε· μετά από την εκκωφαντική σιωπή δύο δεκαετιών.

Το χρονικό

Επιστρέφω σήμερα σε εκείνες τις θυελλώδεις μέρες ενώ επίκειται η κατάθεση του νομοσχεδίου για την ίδρυση Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών και τη διαβάθμιση των καλλιτεχνικών σπουδών ανώτερης βαθμίδας. Η εξαγγελία της δημιουργίας του νέου πανεπιστημιακού φορέα είχε γίνει διά στόματος του ίδιου του Πρωθυπουργού σε συνάντηση με εκπροσώπους των εμπλεκομένων φορέων που πραγματοποιήθηκε στο Μέγαρο Μαξίμου στις 15 Φεβρουαρίου του 2023. Ακολούθησε η σύσταση ομάδων εργασίας για τη θεατρική εκπαίδευση (και αντιστοίχως για τον χορό και τη μουσική) που απαρτίστηκε από στελέχη των υπουργείων Παιδείας και Πολιτισμού υπό την προεδρία του κ. Περικλή Μήτκα, προέδρου της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης και τους διευθυντές σπουδών των δύο κρατικών σχολών: ο Γιάννης Ρήγας και η υποφαινόμενη κληθήκαμε στις συνεδριάσεις της πρώτης ομάδας (Φεβρουάριος, Μάρτιος 2023) να παρουσιάσουμε την υφιστάμενη κατάσταση εκπαίδευσης στη δραματική τέχνη στην Ελλάδα και το εξωτερικό, να καταθέσουμε προτάσεις για το υπό ίδρυση πανεπιστημιακό τμήμα και να επεξεργαστούμε επιμέρους ειδικά ζητήματα ώστε να διαμορφωθεί μια κοινή πρόταση με τις αντίστοιχες ομάδες εργασίας χορού και μουσικής για τη δημιουργία δημοσίων πανεπιστημιακού επιπέδου σπουδών στη δραματική τέχνη, στην ορχηστική τέχνη και στη μουσική.

Εγινε επίσης συζήτηση επί θεμάτων καλλιτεχνικής εκπαίδευσης με τη συμμετοχή εκπροσώπου του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών και τηλεδιάσκεψη με τους προέδρους των πανεπιστημιακών Τμημάτων Θεατρικών Σπουδών και Θεάτρου.

Μετά από έναν περίπου χρόνο, τον Φεβρουάριο του 2024, σε σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στο Εθνικό Θέατρο, ενημερωθήκαμε ότι η Ανώτατη Σχολή Παραστατικών Τεχνών θα αποτελείται από την ενσωμάτωση των πέντε κρατικών σχολών (Εθνικού Θεάτρου, Εθνικής Λυρικής Σκηνής, Κρατικής Σχολής Ορχηστικής Τέχνης, Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος και Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης).

Βούληση του ΔΣ του Εθνικού Θεάτρου και της καλλιτεχνικής διεύθυνσης ήταν να παραμείνει η Δραματική Σχολή του ως έχει και να προστεθεί ένα τέταρτο πανεπιστημιακό έτος, αλλά η πρόταση προσέκρουσε στη μη εφαρμογή στη χώρα μας της συνθήκης της Μπολόνια για αναγνώριση πτυχίων τριετούς φοίτησης ως bachelor, καθώς και σε παραγράφους του άρθρου 16, σύμφωνα με τις οποίες η ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από ιδρύματα – νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου.

Η μετάβαση

Το υπό ίδρυση Τμήμα Δραματικής Τέχνης και Σκηνοθεσίας του Εθνικού Θεάτρου αποτελεί (όπως μαρτυρεί και ο τίτλος του) μετεξέλιξη της Δραματικής Σχολής του πρώτου θεάτρου της χώρας και ακριβώς στην πολύτιμη εμπειρία λειτουργίας των εκατό χρόνων του θα πρέπει να βασιστεί ώστε να μην αλλοιωθεί ο ουσιαστικός χαρακτήρας του: μια μικρή κοινότητα από νέους και νέες διαφορετικής κοινωνικής προέλευσης και κουλτούρας που εξερευνούν τις δυνατότητες του ανθρώπινου σώματος και τα μυστικά του ανθρώπινου ψυχισμού, ακονίζοντας τις έννοιες της ομαδικότητας και της προσωπικής ευθύνης μέσα σε ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης και αλληλοσεβασμού. Ενα εργοτάξιο ερεθισμάτων που καλλιεργεί μέσα από επίμονη καθημερινή άσκηση τη φαντασία και τον στοχασμό, τη γλώσσα και τη μνήμη· τη συνειδητή χρήση των εκφραστικών μέσων, την «τσαγκαρική», όπως θα έλεγε η αξέχαστη Μάγια Λυμπεροπούλου.

Στο σχέδιο νόμου, όπως έχουμε ενημερωθεί, έχουν συμπεριληφθεί ορισμένες βασικές αρχές: ολιγομελή τμήματα, σύστημα ειδικών (όχι πανελλαδικών) εισιτηρίων εξετάσεων, καλλιτεχνικό διδακτικό προσωπικό για τα πρακτικά μαθήματα χωρίς διδακτορικό τίτλο. Οι σπουδαστές και οι σπουδάστριες της Σχολής του Εθνικού Θεάτρου, οι απόφοιτοι και το διδακτικό προσωπικό, αλλά και εν γένει ο κόσμος της θεατρικής τέχνης αναγνωρίζουν τη βαρύνουσα σημασία αυτής της ιδρυτικής πράξης αλλά και αγωνιούν: πώς ο νέος φορέας θα παραμείνει άρρηκτα συνδεδεμένος με την επαγγελματική σκηνική πράξη, πώς θα θωρακιστεί ο αμιγώς καλλιτεχνικός χαρακτήρας του απέναντι στον στείρο ακαδημαϊσμό;

Αλλά και αναφορικά με τις ιδιωτικές επαγγελματικές σχολές είναι σημαντική η ένταξή τους ως εκπαιδευτικών ιδρυμάτων στο υπουργείο Παιδείας και η επικείμενη διαβάθμιση των πτυχίων. Ομως παράλληλα δεν θα πρέπει να χαρτογραφηθεί και να αξιολογηθεί το πεδίο; Δεν οφείλει το υπουργείο να ενισχύσει την εποπτεία του ώστε να περιορίζεται, όπου καραδοκεί, η κερδοσκοπία και να διασφαλίζεται η ποιότητα;

«Σ’ εσάς που μ’ ακούτε»!

ΥΓ: Θα επανέλθω.

Η Δηώ Καγγελάρη είναι θεατρολόγος, τ. επίκουρη καθηγήτρια (ΑΠΘ), διευθύντρια Σπουδών Δραματικής Σχολής Εθνικού Θεάτρου