Εξωτερική πολιτική και τουρκική τέχνη

Ο μεν κ. Μπαχτσελί θεωρεί ότι τα Δωδεκάνησα κλάπηκαν με δόλο και δόθηκαν στην Ελλάδα, ο δε κ. Φιντάν πετάει μέσα στα (πολλαπλασιαζόμενα) τουρκικά «αδιευθέτητα» και τη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης. Ακριβώς την περίοδο των υποτιθέμενων ήρεμων νερών. Εχουν μεγάλη διαδικτυακή δημοφιλία αναλύσεις ειδικών π.χ. για «αυστηρό μήνυμα των ΗΠΑ στην Τουρκία» (άρα και ο χαρμόσυνος υπαινιγμός ότι θα την τιμωρήσουν για λογαριασμό της Ελλάδας, η οποία θα συνεχίσει απερίσπαστη να δολιχοδρομεί στο Ε9 και στην αγυρτεία των ακινήτων), οι κινδυνοκρατικές ειδήσεις για την επέκταση της Τουρκίας στη Συρία ή οι στρατιωτικές ειδήσεις για υπερόπλα που ετοιμάζεται να πάρει η Ελλάδα και που «πανικοβάλλουν» το τουρκικό στρατιωτικοπολιτικό κατεστημένο κ.λπ. Διάφοροι αμυντικοί νικηφόροι ή κινδυνολόγοι «αναλυτές», συχνά ερμηνευτές καφέ, καταναλώνονται από τον κουρασμένο και ματαιωμένο συμπατριώτη μας, μικροαστό.

Ο τούρκος λογοτέχνης Νετζατή Τζούμαλι, στο μυθιστόρημα «Πικρός καπνός» που μετέφρασε ωραία ο Πέτρος Μάρκαρης για τις εκδόσεις «Θεμέλιο» το 1979, ιχνογραφεί επιδέξια τις ιδεολογικές διήκουσες της τουρκικής επαρχίας. Καπνέμποροι, φτωχοί παραγωγοί, μεσίτες, άνθρωποι με «μέσον», πολιτικά τοποθετημένοι σε φατριαστικά κόμματα, φέρνουν στη επιφάνεια μια σκοτεινιά, οικεία και από την ελληνική επαρχία. Ο Νούρι Τσεϊλάν, σημαντικός σύγχρονος τούρκος σκηνοθέτης, στην «Αγρια αχλαδιά» του αλλά και στο μεταγενέστερο «Ξερά χόρτα» συνθέτει τα αργά και αποκαλυπτικά δοκίμια, του πολύπλευρου τουρκικού «χαμηλού». Φέρνει στην επιφάνεια όχι τα έπη, αλλά τα μικρά. Μικρά επαρχιακά συμβάντα που διασταυρώνονται με θρησκευτισμούς, βιοποριστικές αγωνίες, με τυχοδιωκτισμούς, πατριαρχικές επιβιώσεις, καλλιτεχνικές ευαισθησίες και μια αργή νεωτερικότητα (είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον φαινόμενο, ένας καθηγητής καλλιτεχνικών μαθημάτων, σε ένα σχολείο της απομονωμένης ορεινής ζώνης της Ανατολίας) ανάμεικτη με κουρασμένες απολήξεις ενός κατεσταλμένου ριζοσπαστικού κινήματος, λαμογιές και εκτονωμένους ή υφέρποντες θρησκευτισμούς και εθνικισμούς. Ενα σύμπλεγμα από αντιφατικές ιδεολογικές ώσεις, φαίνεται ότι εκτονώνονται στην μεγάλη τουρκική ενδοχώρα.

Κοιτάξτε τον χάρτη για να καταλάβετε πόσο σημαντική χώρα είναι η Τουρκία, είχε πει ο μέτριος νατοϊκός γραμματέας Στόλτενμπεργκ. Κοιτώντας με μεγαλύτερη σχολαστικότητα τον μεσανατολικό γρίφο, της αειφόρου και αδυσώπητης ισλαμοφασιστικής βίας, μιας ολοκληρωτικής τρομοκρατίας, το απίστευτο, συσσωρευμένο μίσος, τον απόλυτο ανορθολογισμό των ομάδων, σκέφτεται κανείς με τρόμο, αν έλειπε το (βεβαίως) τυχοδιωκτικό και ιδιωφελές τουρκικό φίλτρο. Ολοι κατηγορούμε την Τουρκία για επεκτατισμό, παραλείπουμε όμως να δούμε τις πολύπλοκες συμμοριτικές δυνάμεις του περίγυρου που κατακρατεί, ως ένα δομημένο πολυεπίπεδο κοσμικό φίλτρο. Φυσικά είναι μια χώρα με αυτοκρατορικά απωθημένα, με μια βιομηχανική, στρατιωτική και τεχνολογική ανάπτυξη που την κάνει να αναπολεί ως βάσιμα τα οθωμανικά μεγαλεία, με ιμπεριαλιστικά εγκλήματα όπως το (εγκαταλελειμμένο στο συλλογικό υποσυνείδητο) Κυπριακό, αλλά που έχει και πολύ ισχυρούς κοσμικούς μετριασμούς. Το ερντογανικό αντιπραξικόπημα αναβίβασε την «κρατική» και «εθνική» νομιμοφροσύνη, σε κεντρικό κοινωνικό επίδικο, αλλά, εν τέλει, συγκράτησε τη χώρα στα όρια μιας εξόχως αυταρχικής αλλά και ιδιότυπα δυτικής κατασκευής.

Εάν ο τόπος μας οργανώνει αποτρεπτικούς μηχανισμούς (με το δημογραφικό ως πρώτο), εάν ακυρώνει δηλαδή, την εις βάρος του επέκταση, μπορεί να εκμεταλλευτεί αυτό το φίλτρο. Γιατί, γκρινιάζουμε για το καθεστώς εξοπλισμών, για τους χαμένους αμυντικούς πόρους που τόσα χρόνια ταΐζουν το ελληνικό χρέος, εξαιτίας του τουρκικού μεγαλοκρατισμού, αλλά δεν υπολογίζουμε αυτό που θα συνέβαινε αν τα σύνορα της χώρας μας ήταν στα βασίλεια των τζιχαντιστών και των ένοπλων συμμοριών. Μορφή άμυνας είναι ο πολιτικός εξορθολογισμός μέσα και από την προσεκτική μελέτη της σύγχρονης τουρκικής τέχνης. Προσφέρει μια πιο αξιόπιστη πολιτική ανάλυση, εκτός από την απόλαυση σημαντικών δημιουργημάτων.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ