Η εκδημία του Σημίτη και η αποδημία της κριτικής

Αναδημοσιεύω ένα απόσπασμα από κείμενό μου στα «ΝΕΑ» της 11/11/2023. Ο τίτλος ήταν «Ο Σημίτης και η Αριστερά» και γράφτηκε με αφορμή την τότε αφιερωματική εκδήλωση του Δικτύου και της κυρίας Α. Διαμαντοπούλου. Παραθέτω: «…αφορά την Αριστερά ο Κώστας Σημίτης; Αν σκεφτούμε τη διεύρυνση της πολιτικής θεματολογίας την οποία εισηγήθηκε, όπως για παράδειγμα, κάποιες κρίσιμες θεσμικές οριοθετήσεις στις σχέσεις Κράτους και Εκκλησίας, αν θυμηθούμε μια νέα εννοιολόγηση του πατριωτισμού, ως μιας πολυσύνθετης μορφής ορθολογισμού που διατρέχει τις διεθνείς σχέσεις και όχι ως μεγαληγορία καφενείου, αν ανακαλέσουμε τη διεύρυνση της θεσμικής και όχι ορμικής και λαϊκιστικής εκδοχής της δημοκρατίας, ως ρυθμιστικού και ηγεμονεύοντος στοιχείου του δημόσιου χώρου (θεσμικού, δικαιικού, πολιτιστικού χώρου), τότε νομίζω διαφαίνεται η γειτνίαση. Ο Σημίτης δεν εφάπτεται απλώς με την ανανεωτική Αριστερά, αλλά ουσιώνει ένα σοβαρό τμήμα της ιστορικής αιτηματολογίας της. Ισως μια γενική παρατήρηση είναι ότι δεν θεμελίωσε το αυτονόητο, ως τη μόνη μορφή δικαίου, ούτε το πρόδηλο ως τη μόνη μορφή του εμφανούς. Ο κριτικός ευρωπαϊσμός ως διάδοχο και ανθεκτικό σχήμα του πολιτικού μεσσιανισμού, ήταν σημαντική εισήγησή του».

Αυτές τις μέρες, συνόδευσαν την εκδημία του, ένα πλήθος δηλώσεων, κειμένων και αφορισμών που επιτρέπουν να καταλάβει κανείς τον πολιτικό χάρτη. Ενδιαφέρον παράδειγμα: η κυρία Λατινοπούλου ήταν και αγενής και απλουστευτική στην αποτίμηση του Κώστα Σημίτη. Ομως ο παραδοσιακός μανιχαϊσμός που δομεί τον λόγο της, βρήκε «σύμμαχο» τον κ. Α. Γεωργιάδη, ο οποίος τηλεοπτικά την κατήγγειλε μεν, ως διχαστική, χρησιμοποιώντας όμως έναν παρεμφερή μανιχαϊσμό στην απάντησή του. Μεταξύ άλλων περιέγραψε τον κατά τη γνώμη του «δεξιό» πολίτη. Ο «δεξιός», κατά τον Αδωνη, είναι αυτός που συμπεριφέρεται με «αστική ευγένεια», που «σέβεται τα θέσμια», που «στέκεται προσοχή όταν ακούει τον εθνικό ύμνο», που «κάνει τον σταυρό του όταν βλέπει εκκλησία» και «βγάζει τα παπούτσια του από σεβασμό, όταν μπαίνει στο τζαμί». Επομένως, αν κάποιος δεν αυτοπροσδιορίζεται ως δεξιός, τότε και εξ αντιδιαστολής, δεν έχει αστική ευγένεια, δεν σέβεται τα θέσμια, δεν στέκεται προσοχή όταν ακούει τον εθνικό ύμνο, δεν κάνει τον σταυρό του όταν βλέπει εκκλησία και δεν βγάζει τα παπούτσια του όταν  μπαίνει σε τζαμί. Ο μη δεξιός, προφανώς, είναι αγενής, αντιθεσμικός, ασεβής κ.λπ. Το ίδιο το υπερασπιστικό επιχείρημα, ενέχει τις απλουστεύσεις της δεξιάς ευρωβουλευτού. Ο σαθρός στη λογική του και σχεδιασμένα λαϊκός, διλημματικός λόγος της κυρίας Λατινοπούλου, διπλασιάζεται από τον εξίσου διλημματικής δομής λόγο τού καταγγέλλοντος κ. Γεωργιάδη. Ολα αυτά ως συνοδευτικά κτερίσματα του Κώστα Σημίτη! Ενδιαφέρον: όσο αβρόφρων ήταν ο κ. Πρωθυπουργός με τον Κώστα Σημίτη (όχι μόνο στις δηλώσεις με αφορμή τον θάνατό του αλλά και στην εκδήλωση του Δικτύου, πριν από έναν χρόνο) τόσο κολακευτικός ήταν ο κ. Γεωργιάδης προς τη βαθιά Δεξιά. Ή αλλιώς: όσο μοχλεύει τους κώδικες του κεντρογενούς ακροατηρίου (το οποίο αναδιεκδικείται από το ΠΑΣΟΚ) ο Πρωθυπουργός, τόσο για λόγους ισορροπίας ο Αδωνις κολακεύει κάποια από τα πιο παρωχημένα στερεότυπα της συντηρητικής παράδοσης. Πολιτική μάχη βέβαια είναι, «διμέτωπος αγών» προσέλκυσης κοινού, χάριν του εξουσιαστικού Γκράαλ. Ολα τα είδη κοινού πρέπει να θωπευθούν.

Σε κάθε περίπτωση είναι ενδιαφέρον ότι ο υπερασπιστικός ο λόγος για έναν κατεξοχήν εκσυγχρονιστή και σε σημαντικό βαθμό ορθολογιστή πολιτικό, που ανέλαβε τη δυναμική εξομάλυνση των σχέσεων με τις ευρωπαϊκές ελίτ, που συγκρούστηκε με περιττές επικράτειες (όπως η μάχη για τις ταυτότητες), που επανανομιμοποίησε με ανανεωμένο λογικό υπόστρωμα τον δυτικό προσανατολισμό της χώρας, γίνεται με όρους κατηχητικού των δεκαετιών του 1950 και του ’60. Να κλείσω με την αρχή του παλαιότερου άρθρου μου: «Η αγιοποίηση ή η δαιμονοποίηση είναι μηχανισμοί, μάλλον απόκρυψης. Περίπου ανάμεσα σε αυτούς τους συναισθηματικούς, ιδεολογικούς πόλους εξακολουθεί να κινείται η περίπτωση του Κώστα Σημίτη».

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων
Μηχανικών του ΕΜΠ