Η οικονομία της Κίνας δεν έχει φτάσει {LF}στην κορύφωσή της

Το τι θα συμβεί στην παγκόσμια οικονομία στην παγκόσμια γεωπολιτική το 2025 θα εξαρτηθεί σημαντικά από την Κίνα, τον μεγαλύτερο εξαγωγέα στον κόσμο και τη δεύτερη μεγαλύτερη καταναλωτική αγορά. Αλλά οι επικρατούσες εκτιμήσεις για την οικονομική υγεία της Κίνας είναι βαθιά εσφαλμένες.

Οι τίτλοι ειδήσεων του 2024 ήταν ανάμεικτοι. Το ΑΕΠ της Κίνας αυξάνεται, αν και ο ακριβής ρυθμός αυτής της αύξησης είναι πάντα θέμα συζήτησης. Η ανεργία των νέων, η οποία προβλημάτισε τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής όταν έφτασε στο ανώτατο όριο του 21,3% τον Ιούνιο του 2023, μειώθηκε στο 17,6%. Και η κρίση στην αγορά ακινήτων φαίνεται τελικά να μετριάζεται, με τις συναλλαγές να αυξάνονται μετά την τολμηρή παρέμβαση της κυβέρνησης για τη στήριξη του κλάδου, ο οποίος, άμεσα και έμμεσα, αντιπροσωπεύει το ένα τρίτο της κινεζικής οικονομίας.

Κι όμως, ο δυναμισμός που χαρακτήριζε την οικονομία της Κίνας τις τελευταίες τρεις δεκαετίες φαίνεται να λείπει. Η αύξηση της κατανάλωσης είναι αργή, καθώς τα φοβισμένα κινεζικά νοικοκυριά διατηρούν υψηλά ποσοστά αποταμίευσης. Ομοίως, η εμπιστοσύνη των ξένων επενδυτών βρίσκεται σε «χαμηλό επίπεδο όλων των εποχών». Καθώς οι τιμές πέφτουν, οι φόβοι για αποπληθωριστική πορεία αυξάνονται, υπενθυμίζοντας την παρατεταμένη στασιμότητα που κυρίευσε την Ιαπωνία από τη δεκαετία του 1990.

Ομως τέτοιες εκτιμήσεις δεν είναι ιδιαίτερα αξιόπιστες. Αρχικά, αντικατοπτρίζουν κυρίως την προοπτική των πολυεθνικών που ενδιαφέρονται για τα δικά τους κέρδη ή ξένων επιχειρήσεων και κυβερνήσεων που έχουν αντίθετη άποψη για την κινεζική ανάπτυξη. Αυτό βοηθά να εξηγηθεί γιατί οι παρατηρητές τείνουν να εστιάζουν σε συγκεκριμένους τομείς, όπως τα είδη πολυτελείας ή τα ηλεκτρικά οχήματα, που αντιπροσωπεύουν ένα μικρό μέρος μιας τεράστιας και πολύπλοκης οικονομίας και είναι αποκομμένοι από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα περισσότερα από τα 1,4 δισεκατομμύρια κάτοικοι της Κίνας και η ίδια η κυβέρνηση η οποία διαχειρίζεται τη ζωή τους.

Ενα δεύτερο πρόβλημα με μεγάλο μέρος της ανάλυσης της οικονομίας της Κίνας είναι ότι δεν βασίζεται σε στοιχεία. Για παράδειγμα, οι διεθνείς φορείς χάραξης πολιτικής τείνουν να εστιάζουν στην κατανάλωση, η οποία είναι χαμηλή στην Κίνα, παρόλο που η θεωρία ότι η εγχώρια κατανάλωση θα τονώσει την ανάπτυξη είναι πολύ συζητήσιμη. Στην πραγματικότητα, η χαμηλή κατανάλωση μπορεί να αντικατοπτρίζει ένα ευρύ φάσμα προβλημάτων, τα οποία δεν θα λύνονταν αυτόματα απλά παρακινώντας τους Κινέζους να καταναλώνουν περισσότερο.

Η σύγχυση σχετικά με τα αίτια και τα αποτελέσματα των οικονομικών τάσεων μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες και ακόμη και αντιπαραγωγικές απαντήσεις πολιτικής. Ας εξετάσουμε το ενδεχόμενο μειώσεων στα επιτόκια των καταθέσεων ταμιευτηρίου: η ιδέα είναι ότι η μείωση της απόδοσης των αποταμιεύσεων θα ενθαρρύνει τα κινεζικά νοικοκυριά να αποταμιεύουν λιγότερα και να ξοδεύουν περισσότερα. Αλλά οι περισσότεροι Κινέζοι θα κατέληγαν μόνο φτωχότεροι. Προσθέστε σε αυτό τη φθίνουσα αξία της ακίνητης περιουσίας (το κύριο εναλλακτικό μέσο αποταμίευσης) και τα κινεζικά νοικοκυριά μπορεί να τελικά να παρακινηθούν να αυξήσουν τις αποταμιεύσεις αυτές. Μπορεί ακόμη και να σκεφτούν δύο φορές πριν κάνουν περισσότερα παιδιά, επιδεινώνοντας την εντεινόμενη δημογραφική κρίση της Κίνας.

Ενα άλλο πρόβλημα με τις αξιολογήσεις της οικονομικής υγείας της Κίνας είναι ότι τείνουν να αντιμετωπίζουν τη χώρα ως μια «κανονική» σύγχρονη οικονομία και υποθέτουν ότι τα εργαλεία πολιτικής που είναι γνωστά στις δυτικές οικονομίες είναι εξίσου χρήσιμα για αυτήν. Αλλά αυτό αγνοεί το γεγονός ότι η Κίνα έχει πολύ διαφορετικά θεμελιώδη στοιχεία. Η έλλειψη μέσων αποταμίευσης είναι ένα παράδειγμα. Ενα άλλο είναι η ιδιοκτησία γης: το 55% της συνολικής έκτασης της Κίνας είναι γεωργική και είτε ελέγχεται άμεσα από τις τοπικές κυβερνήσεις είτε μισθώνεται σε αγρότες. Ακόμη στην περίπτωση των ιδιόκτητων αστικών κατοικιών, δεν περιλαμβάνεται το οικόπεδο στο οποίο είναι χτισμένες, το οποίο ανήκει στην τοπική αυτοδιοίκηση και είναι χρονομισθωμένο στον ιδιοκτήτη του σπιτιού.

Υπάρχουν και άλλοι περιορισμοί. Στις περισσότερες χώρες οι άνθρωποι μπορούν να επιλέξουν τον τόπο διαμονής τους με βάση παράγοντες όπως οι ευκαιρίες εργασίας και οι προτιμήσεις του τρόπου ζωής. Στην Κίνα οι αυστηροί έλεγχοι της εσωτερικής μετανάστευσης καθιστούν πολύ δύσκολο για τους περισσότερους ανθρώπους – εκτός από τους πλουσιότερους και τους πιο μορφωμένους – να μετακινηθούν σε διαφορετικό μέρος της χώρας. Σε ορισμένες περιοχές της Σαγκάης κατοικίες μπορούν να πωληθούν μόνο σε κινέζους πολίτες με τοπικές άδειες διαμονής στο πλαίσιο ειδικού συστήματος εγγραφής νοικοκυριών.

Επιπλέον, ενώ οι μαθητές στις περισσότερες χώρες μεσαίου και υψηλού εισοδήματος επιτρέπεται να ανακαλύψουν τα ταλέντα και τα ενδιαφέροντά τους σταδιακά και να αποφασίσουν εάν θα υποβάλουν αίτηση στο πανεπιστήμιο μετά το γυμνάσιο, οι κινέζοι μαθητές δεν έχουν αυτή την πολυτέλεια και πρέπει να επενδύσουν και να δεσμευτούν ακαδημαϊκά πολύ νωρίτερα λόγω του ανταγωνιστικού και συγκεντρωτικού εκπαιδευτικού συστήματος. Τέτοιοι περιορισμοί – από τους οποίους υπάρχουν πολλοί περισσότεροι – υπαγορεύουν την οικονομική ζωή των απλών Κινέζων. Περιορίζουν επίσης τη συνολική αύξηση του ΑΕΠ υπονομεύοντας την αποτελεσματική κατανομή του κεφαλαίου και της εργασίας.

Αντί να χρησιμοποιεί «κανονικά» εργαλεία πολιτικής, όπως τα επιτόκια και τις δημοσιονομικές δαπάνες, για να αντιμετωπίσει τις χαμηλές καταναλωτικές ή αποπληθωριστικές πιέσεις, η Κίνα χρειάζεται θεμελιώδεις μεταρρυθμίσεις που θα αντιμετωπίσουν τα διαρθρωτικά ζητήματα που κρύβουν αυτά τα προβλήματα. Επιτρέποντας μια κατανομή γης, χρήματος και εργασίας περισσότερο με γνώμονα την αγορά, θα έδινε σε πάνω από ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους την ευκαιρία να είναι πιο παραγωγικοί και να κερδίσουν περισσότερα χρήματα. Αυτό θα οδηγούσε σε υψηλότερη κατανάλωση και επενδύσεις, αυξημένη εμπιστοσύνη και, κυρίως, καλύτερη ποιότητα ζωής.

Τέτοιες μεταρρυθμίσεις θα ήταν εξαιρετικά περίπλοκες, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για προσεκτικό σχεδιασμό και εφαρμογή. Αλλά εάν τις πετύχαινε κανείς, αυτό θα απέφερε τεράστια μερίσματα. Η Κίνα πέτυχε αξιοσημείωτη ανάπτυξη για δεκαετίες μεταβαίνοντας σε ένα σύστημα σχεδόν βασισμένο στην αγορά. Η εξάλειψη των υπόλοιπων κληροδοτημάτων των περιορισμών θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα νέο κύμα υψηλής ανάπτυξης.