Δημοσιονομικοί μάρτυρες και μαρτυρίες

Υπάρχουν δύο δρόμοι προς την Αγιοσύνη: Μπορείς να ανέλθεις χάρις σε κατάλληλες επαφές και μέσω μηχανισμών. Ο πιο ηρωικός είναι ως μάρτυρας, κατά προτίμηση με φωτογενή τρόπο. Οι υπεύθυνοι για τον προϋπολογισμό διευκολύνονται στην αγιοποίηση, είτε με τον ένα είτε με τον άλλο τρόπο: Η ετήσια άσκηση συγκεντρώνει τα αιτήματα, υποσχέσεις, δεσμεύσεις, απαλλοτριώσεις και εξαγορές που χορηγούνται ασυντόνιστα (και ίσως ασυλλόγιστα) από τα 4 άκρα της κυβέρνησης. Αφού συγκεντρωθούν, κάποιος αποφασίζει ποια θα περάσουν και ποια θα κοπούν. Σε αντίθεση με τον Απόστολο Πέτρο, στα επίγεια η πραγματικότητα προσκρούει σε πεπερασμένους πόρους.

Εκεί μπορεί να εισακουστούν τα αιτήματα – η λύση της καμήλας, που είτε υποκύπτει είτε αναβάλλει. Μπορεί όμως και να επιλεγεί η ηρωική πτώση. Η συνήθης επιλογή, της εύκολης ζωής, είναι η πρώτη (Αυγουστίνος Ιππώνος). Την εβδομάδα που πέρασε είχαμε ηχηρό πρόκριμα ηρωικού Μαρτυρίου (Μπαρνιέ Παρισίων).

Σε αντίθεση με την πρώτη επιλογή, τα θέλγητρα της οποίας είναι εμφανή, η δεύτερη απαιτεί κάποια ανάλυση.

Μοιάζει με την απόφαση του πώς οδηγεί ο μέσος άνθρωπος σε εθνική οδό. Μπορεί να διαλέξει να υπερβεί το όριο ταχύτητας, να προσπερνά από δεξιά, να μην τηρεί αποστάσεις. Αν έτσι, εισπράττει ένα μικρό κέρδος (φτάνει λίγο νωρίτερα), που προκύπτει με πολύ μεγάλη πιθανότητα. Προκρίνοντας την επικίνδυνη οδήγηση, ξεχνά ότι υφίσταται μια μικροσκοπική πιθανότητα, αλλά με γιγαντιαίο κόστος (σύγκρουση και καταστροφή). Κρίνοντας από τον αριθμό θανατηφόρων δυστυχημάτων, οι μικρές πιθανότητες υποεκτιμούνται συστηματικά. Αν εξεταστεί η οδήγηση ως επιλογή σε περιβάλλον αβεβαιότητας, ο μέσος άνθρωπος δυσκολεύεται να αντιληφθεί τι γίνεται σε ακραίες καταστάσεις – στα άκρα των κατανομών πιθανοτήτων.

Στην οικονομική θεωρία η αδυναμία στάθμισης απίθανων ενδεχομένων είναι μια εξήγηση του «Παραδόξου του Allais» – που ωθεί ορθολογικούς ανθρώπους σε αντιφατικές επιλογές. Τέτοιου είδους δυσκολίες, που ισοδυναμούσαν σε εθελοτυφλία μπροστά σε αρνητικά ενδεχόμενα, βρίσκονταν πίσω από συμπεριφορές «των αγορών» που οδήγησαν στη χρηματοοικονομική κρίση του 2008.

Το μέγεθος της πιθανότητας σπάνιων κινδύνων που γίνονται μια φορά κάθε εκατό χρόνια ή που δεν έχουν συμβεί ποτέ (αλλά θα μπορούσαν στο μέλλον) εύκολα υποτιμάται. Συνεπώς, θα έπρεπε να εξεταστεί το ύψος των απωλειών που ίσως υποκρύπτονται.

Τα δημοσιονομικά αδιέξοδα μπορούν να οδηγήσουν σε τεράστιο κόστος. Δύο μεγάλες επαναστάσεις είχαν δημοσιονομικά αίτια: Η Αμερικανική πυροδοτήθηκε από το σλόγκαν «Οχι φορολόγηση χωρίς εκπροσώπηση». Η Γαλλική εκτυλίχθηκε γύρω από μια αποτυχημένη προσπάθεια της βασιλείας να εκσυγχρονίσει τη φορολογική βάση. Υποχρεώθηκε να το κάνει σαν αποτέλεσμα κούρσας ναυτικών εξοπλισμών με τη μεγάλη αντίπαλο της Γαλλίας, την οποία δεν άντεξε η παραγωγική βάση. Οπως και η κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης, προέκυψε από αδυναμία να αντεπεξέλθει στον «Πόλεμο των Αστρων» που άρχισε ο πρόεδρος Ρέιγκαν.

Δημοσιονομικοί μάρτυρες σαν τον Μπαρνιέ πασχίζουν να αποτρέψουν επερχόμενες κρίσεις: Οταν οι υφιστάμενοι πόροι ήδη δεν αρκούν για τις σημερινές ανάγκες, τότε πώς θα καλύψουν τις νέες δαπάνες; Σε αυτές που ξέραμε από καιρό, το ασφαλιστικό και τη γήρανση, προστίθενται οι αμυντικές δαπάνες, κλιματικές καταστροφές, η πράσινη μετάβαση. Ενας υπουργός Προϋπολογισμού, ως πιθανός Δημοσιονομικός Νεομάρτυρας, γνωρίζει ότι, ακόμη και αν εξετάζονται ξεχωριστά, όλες οι προκλήσεις βγαίνουν τελικά από την ίδια τσέπη. Αν όχι τώρα, πάντως σύντομα. Και ας τον φάνε τα λιοντάρια της Αναβλητικότητας.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά