Το τέλος του ελληνικού «εξαιρετισμού»;

Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα έχει απομακρυνθεί από αντιλήψεις για την ελληνική ιδιαιτερότητα εντός των δυτικών θεσμών (ΝΑΤΟ, ΕΕ, ΟΝΕ κ.λπ.). Οι αντιλήψεις εκείνες είχαν ονομαστεί «ελληνικός εξαιρετισμός» και επικριθεί από αναγνωρισμένους ειδικούς (Π.Κ. Ιωακειμίδης, Χρ. Ροζάκης, Λ. Τσούκαλης κ.ά.).

Μετά τις εκλογές του 2019 η κυβέρνηση Κυριάκου Μητσοτάκη υιοθέτησε πολιτική σύμπλευσης με τις υπερκείμενες (γεωπολιτικές) αντιλήψεις της Δύσης χωρίς ιδεολογικές αμφισημίες: η χώρα παρέχει στρατιωτική βοήθεια στην Ουκρανία στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, προάγει τις συνόδους κορυφής Ουκρανίας – Νοτιοανατολικής Ευρώπης, συμμετέχει χωρίς αστερίσκους (αλλά και χωρίς ενθουσιασμό) στις κυρώσεις της ΕΕ κατά της Ρωσίας ιδιαίτερα στον ενεργειακό τομέα, στηρίζει ανεπιφύλακτα το Ισραήλ εν μέσω της κρίσης στη Γάζα και απέστειλε φρεγάτα στην Ερυθρά Θάλασσα.

Ολα αυτά καθιστούν σαφές ότι η ελληνική εξωτερική πολιτική από το 2019 μέχρι σήμερα βρίσκεται σαφέστερα στον αντίποδα του εξαιρετισμού. Εχει προσχωρήσει στο κυρίαρχο (αλλά και προβληματικό εν πολλοίς) consensus των δυτικών ηγετικών κύκλων.

Κατά την κυβέρνηση, η πολιτική της εναρμόνισης με τη Δύση υπηρετεί τα συμφέροντα ασφαλείας της χώρας. Ο Πρωθυπουργός την αποκαλεί υπεύθυνο πατριωτισμό γιατί θέτει τη χώρα μας κάτω από μια ομπρέλα θεσμών και κανόνων που κανείς δεν μπορεί να παραβιάσει ανώδυνα. Επιπλέον αποφέρει (σε συνδυασμό με την πολιτική σταθερότητα και κάποιες μεταρρυθμίσεις) οικονομικά οφέλη.

Παρά τη σύμπλευση με τις ηγετικές δυνάμεις της Δύσης σε θεμελιώδη ζητήματα γεωπολιτικής, η κυβέρνηση δεν μπορούσε να αγνοήσει παντελώς τις ιδιαιτερότητες της γεωγραφίας και της ιστορίας μας. Για τους λόγους αυτούς διαφοροποιείται προσεκτικά με συμβολικές κινήσεις από το κύριο ρεύμα της Δύσης. Π.χ. η πρέσβειρα στη Μόσχα ήταν παρούσα στην ορκωμοσία του προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν.

Δεν συζητώ αν είναι σωστά όλα αυτά, διερωτώμαι όμως αν η πολιτική της σύμπλευσης θα αντέξει στον χρόνο. Γεγονός είναι ότι τα μεγάλα κόμματα της αντιπολίτευσης, ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ, δεν την αμφισβητούν ουσιαστικά, μολονότι διατυπώνουν συχνά ιδέες για διαφορετικούς επιμέρους χειρισμούς. Από την άλλη πλευρά, η πολιτική κουλτούρα με την αντιδυτική της φλέβα μπορεί να αποδειχθεί εξόχως ανθεκτική και, εν τέλει, να αναθερμάνει τον εξαιρετισμό μας που ήδη εκδηλώνεται με τη μετωπική κριτική του Αντώνη Σαμαρά στην κυβέρνηση και την ποσοστιαία άνοδο κινήσεων δεξιά της ΝΔ στις ευρωεκλογές και σε κάποιες δημοσκοπήσεις.

Μένει να δούμε πώς η επανεκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ θα επηρεάσει αφενός το εύθραυστο (λόγω αντικρουόμενων εθνικών συμφερόντων) δυτικό consensus και αφετέρου την ελληνική εξωτερική πολιτική. Το πρώτο σίγουρα θα πιεστεί λόγω θεμελιωδών επιλογών του Ντόναλντ Τραμπ για το ΝΑΤΟ, τις μεταναστεύσεις, την ενέργεια, το Ουκρανικό κ.λπ. Ομως η επίλυση του Ουκρανικού που επαγγέλλεται ο Ντόναλντ Τραμπ μάλλον θα ανακουφίσει τη σημερινή ελληνική εξωτερική πολιτική ιδίως ως προς τις σχέσεις της με τη Ρωσία και την Τουρκία, ενώ θα την ενδυναμώσει σε ζητήματα αποτροπής μεταναστευτικών ροών και σχέσεων με το Ισραήλ. Τη συμπόρευσή μας όμως με την ΕΕ θα απειλήσουν και οι αντιφάσεις της ΕΕ σε ενέργεια, μετανάστευση και άμυνα.

Ο Πάνος Καζάκος είναι ομότιμος καθηγητής Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σχέσεων του ΕΚΠΑ, πρώην πρόεδρος Συμβουλίου ΑΕΙ και μέλος του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή