Το βαθύτερο fake {CR}όλων των news

Τα τρία μεγαλύτερα fake news που διαδόθηκαν ποτέ είναι πιθανότατα εκείνα που αφορούν την ίδια αυτή έννοια: πρώτον, ότι τα fake news είναι σχετικά σύγχρονη υπόθεση. Δεύτερον, ότι είναι εισαγόμενη, κυρίως από τον Νέο Κόσμο. Και, τρίτον, ότι η ύπαρξή τους είναι αναγκαστικά κάτι «κακό» για τη δημοκρατία. Ολα αυτά, που θεωρούνται ως η ουσία του φαινομένου, συνιστούν, την ίδια ώρα, τις πιο εντυπωσιακές εκφάνσεις του.

Ξεκινώντας κανείς αντίστροφα πρέπει να αναρωτηθεί: ποια είναι η κύρια και εκ των ουκ άνευ προϋπόθεση για να υπάρχουν fake news; Είναι να υπάρχει δημοκρατία, ελευθερία του λόγου και κοινή γνώμη που να λειτουργεί: στα αυταρχικά καθεστώτα, που πλειοψηφούν δραματικά αλλά και διαθέτουν τεράστια ισχύ στον πλανήτη, δεν υπάρχουν fake news. Γιατί να υπάρξουν; Να επηρεάσουν ποιον σε χώρες όπως, λ.χ., η Κίνα, η Ρωσία ή το Ιράν; Ποια μάχη δίνεται εκεί για το ποιος θα «κερδίσει» την εύνοια του λαού;

Τα fake news είναι ασφαλώς ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα. Ομως, καλώς ή κακώς, η ανυπαρξία τους θα ήταν μακράν μεγαλύτερο, καθώς θα ήταν εφικτή μόνο σε συνθήκες απόλυτου κεντρικού ελέγχου της ενημέρωσης, όπως σε αυτά τα καθεστώτα. Δηλαδή, μόνο σε συνθήκες ανελευθερίας, πολιτικού αυταρχισμού.

Αυτό είναι που κάνει τα fake news να… ανθούν στις δυτικές δημοκρατίες. Οχι όμως ως «εισαγόμενα» από τις Ηνωμένες Πολιτείες στην Ευρώπη, όπως επίσης άκριτα πολλοί εκτιμούν – και μάλιστα τελευταία λόγω των αμερικανικών εκλογών. Αλλωστε, αν υπήρξαν σημαντικά fake news σε αυτές τις εκλογές, αποδείχθηκε ότι αφορούσαν τελικά την προσπάθεια ενίσχυσης της Κάμαλα Χάρις, την οποία περίπου άπαντες «έβλεπαν» να κερδίζει, ειδικά τις τελευταίες δύο εβδομάδες, μέχρι που στις κάλπες υπέστη μια συντριπτική, καθολική ήττα από τον Τραμπ: αυτά ήταν fake news με ουσία, για τα οποία βέβαια ουδείς απολογήθηκε – όπως άλλωστε και σε όλες τις αντίστοιχες περιπτώσεις όπου έχει συμβεί κάτι αντίστοιχο στην προσπάθεια επηρεασμού της κοινής γνώμης σε σοβαρό επίπεδο και όχι σε κλίμακες γελοιότητας.

Το ίδιο έγινε όμως πολλές φορές πριν και στην Ευρώπη – ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η υπόθεση του Brexit, όπου τα fake news ξεπέρασαν κάθε όριο τρομοκρατίας εις βάρος των πολιτών του Ηνωμένου Βασιλείου για να τον αναγκάσουν να το καταψηφίσει, προαναγγέλλοντας περίπου τη… συντέλεια του κόσμου – που, βεβαίως, δεν ήρθε τελικά. Αντίθετα, σήμερα η Βρετανία είναι απαλλαγμένη από τον κίνδυνο να δει την Ακροδεξιά να γίνεται κυβέρνηση, κίνδυνος ο οποίος είναι κάτι περισσότερο από ορατός στην «ευρωπαϊκή» Γερμανία ή στη Γαλλία.

Ομως το βαθύτερο fake όλων αυτών των news είναι τελικά ότι πρόκειται για κάτι σχετικά σύγχρονο, ότι είναι ένας νέος κίνδυνος για τη δημοκρατία. Ασφαλώς και δεν είναι. Το fake είναι ότι κάτω από έναν νεολογισμό κρύβεται μια πολύ παλιά διαβόητη λέξη: προπαγάνδα. Τα fake news δεν είναι τίποτε άλλο από την παλιά, γνωστή ευρωπαϊκή μεσοπολεμική προπαγάνδα που άνθησε για πρώτη φορά σε μεγάλη κλίμακα στην (προηγούμενη;) περίοδο εκφασισμού της Ευρώπης. Απλώς τώρα την ασκεί όποιος θέλει λόγω της τεχνολογικής προόδου. Δεν υπάρχει άλλη διαφορά. Και οι πολίτες έχουν λόγο εδώ: έχουν άμεση και κύρια ευθύνη για τη συγκράτησή τους. Μπορούν να τα αποκρούουν. Θέλουν;