Το μπόι της Ευρώπης{CR}

Η εκλογή Τραμπ και το πρώτο δείγμα γραφής ενόψει της νέας θητείας του έχουν ευλόγως δημιουργήσει την αίσθηση ενός κενού: κενού δημοκρατίας και ελευθερίας, αλλά και κενού λογικής, μετριοπάθειας, συνεννόησης. Πρώτος υποψήφιος να καλύψει αυτό το κενό, στα μάτια σχεδόν όλων, είναι η Ενωμένη Ευρώπη: «αν η Ευρώπη δεν ανταποκριθεί στην πρόκληση, όχι μόνο η Ουκρανία αλλά ολόκληρη η ήπειρός μας θα μείνει αδύναμη, διαιρεμένη και θυμωμένη», έγραψε ένας από τους επιφανείς δημόσιους στοχαστές, ο Τίμοθι Γκάρτον Ας. Συμφωνώ και επαυξάνω. Μήπως, όμως, στην προσπάθεια να βρεθεί μια διέξοδος στην αυθαιρεσία και το ζόφος, έχουμε μια άλλη εικόνα της Ευρώπης από την πραγματική και μήπως ζητάμε πράγματα που ξεπερνούν τις αντικειμενικές της δυνατότητες;

Πρώτο μείζον ζήτημα η εξ ορισμού πρόσληψη της «Ευρώπης», τουλάχιστον των χωρών που μετέχουν στην Ευρωπαϊκή Ενωση, ως «Ενωμένης», ενώ αυτό, δυστυχώς, δεν ισχύει. Για μια ουσιώδη ένωση δεν απαιτείται συμφωνία όλων σε όλα, αλλά τουλάχιστον συναντίληψη στα βασικά, στην πρώτη γραμμή των οποίων βρίσκονται η δημοκρατία, το κράτος δικαίου και, ειδικά για την Ευρώπη, η κοινωνική ευημερία – η οποία, με τη σειρά της, απαιτεί ειρήνη, φιλία μεταξύ των λαών, εξισορρόπηση της οικονομικής με την κοινωνική πολιτική. Φοβούμαι ότι σχεδόν το σύνολο των παραπάνω συστατικών λείπει σήμερα. Ανοιχτά μια σειρά από ηγέτες κρατών υποστηρίζουν τη Ρωσία ή τον Τραμπ ή και τους δύο. Η Δημοκρατία δεν απασχολεί τους ευρωπαίους πολίτες εξίσου με την αγοραστική τους δύναμη, η μείωση της οποίας φέρνει τους ακροδεξιούς στον αφρό και δεν μπορεί να λυθεί όσο οι όροι της οικονομικο-κοινωνικής εξίσωσης συγκρούονται μεταξύ τους: η τεχνολογική πρόοδος προκαλεί απώλεια θέσεων εργασίας, που πιέζει τους μικρομεσαίους, δημιουργεί ανάγκη για ανάπτυξη και επενδύσεις, που απαιτούν αναδιανομές και θυσίες, που αν συμβούν υπό συνθήκες στασιμοπληθωρισμού θα πλήξουν το «ευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος» και θα απομακρύνουν ακόμα περισσότερο τους πολίτες.

Το δεύτερο πρόβλημα έρχεται από μια θέαση των πραγμάτων μέσα από το πρίσμα των δύο εξελισσόμενων οιονεί παγκόσμιων πολέμων. Η Ευρώπη, λένε πολλοί καλόπιστοι, οφείλει να σώσει την Ουκρανία, από τη στιγμή που οι ΗΠΑ δεν θα μετάσχουν σε αυτόν τον αγώνα. Θέλει, ίσως – και ως προς αυτό έχουν εμφανιστεί σοβαρές διχογνωμίες –, αλλά μπορεί; Μπορεί να στρέψει εκεί όλη την προσπάθεια και, κυρίως, μπορεί να ανατρέψει μόνη της μια κατάσταση που έχει, με εκατόμβη θυμάτων, μεταστραφεί απελπιστικά; Και κυρίως: θέλει η Ευρώπη να γίνει – μόνο ή κυρίως – «πολεμική μηχανή» και πολεμική βιομηχανία;  

Υπάρχει και ένα τρίτο, γενικότερο, ζήτημα: το είδος των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα και θέτει υπό νέο φως η επανεκλογή Τραμπ. Μακάρι να μπορούσε η Ευρώπη μόνη της, ή έστω με αποφασιστικό ρόλο, να αλλάξει τον ρου της κλιματικής αλλαγής – δηλαδή, σχεδόν αμετάκλητα πλέον, της κλιματικής καταστροφής –, να διώξει την επανεμφάνιση της πυρηνικής απειλής, να βάλει υγιέστερες βάσεις για παγκόσμια ανάπτυξη, να πείσει τους λαούς να αφαιρέσουν το δηλητήριο του αυταρχισμού. Οι πρόσφατες εικόνες από τη Σύνοδο για το Κλίμα και το G-20, η ετοιμασία για πυρηνικά χτυπήματα μέσω «δοκιμών» (ήδη οι Ρώσοι έκαναν την πρώτη), το «προσκύνημα» των ηγετών όλου του κόσμου στον Τραμπ και τον Σι, προσγειώνουν στην πραγματικότητα.     

Σημαίνουν όλα αυτά ότι η Ευρώπη δεν έχει ρόλο ή πρέπει να παραιτηθεί από την προσπάθεια να επηρεάσει προς μια άλλη κατεύθυνση τα πράγματα; Ασφαλώς όχι. Σημαίνουν, όμως, ότι αν συνεχίσει να πορεύεται όπως πορεύεται – τι να πει κανείς για τα παιχνίδια εξουσίας της Επιτροπής εν μέσω όλων αυτών των εξελίξεων; –, τότε νομοτελειακά θα καταλήξει αδύναμη, διαιρεμένη και θυμωμένη.

O Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος