Ενας κόσμος αλλιώς

Το άδειο σκηνικό της Φρυνίχου «κατοικείται» από τη φιγούρα του Τενεσί Ουίλιαμς: Η τεράστια φωτογραφία του αμερικανού συγγραφέα δίπλα στη γραφομηχανή του καλύπτει την πλάτη της σκηνής και δεσπόζει. Ο Ουίλιαμς είναι εκεί, επιβλέπει, παρατηρεί, υπενθυμίζει: είναι ο δημιουργός, είναι ο πατέρας, κυρίως αυτός. Δεν είναι λίγες οι στιγμές που οι ήρωες του «Γυάλινου Κόσμου» στρέφουν το βλέμμα τους σε εκείνον, στον πατέρα που έφυγε, που τους εγκατέλειψε για να ζήσει…

Στο πιο αυτοβιογραφικό έργο του Τενεσί Ουίλιαμς («Glass Menagerie», 1944), το οποίο  σύστησε στο ελληνικό κοινό μόλις το 1946 ο Κάρολος Κουν, τα τρία βασικά πρόσωπα ασφυκτιούν, εγκλωβισμένα στη ζωή τους: ο Τομ, το alter ego του συγγραφέα, η μητέρα του (Αμάντα) και η αδελφή του (Λόρα). Την τετράδα συμπληρώνει ο Τζιμ, ο συνάδελφος του Τομ από τη δουλειά που έρχεται στο σπίτι ως υποψήφιος γαμπρός – μια νότα ρεαλισμού.

Για την πρώτη του παράσταση στη χώρα μας, ο ιταλός σκηνοθέτης και θεατρικός συγγραφέας Αντόνιο Λατέλα (Antonio Latella, 1967) συνεργάζεται με το Θέατρο Τέχνης. Με βραβεία και διακρίσεις στο ενεργητικό του, έχει συνεργαστεί με σημαντικά ευρωπαϊκά θέατρα (Theatro Piccolo στο Μιλάνο, Burgtheater στη Βιέννη, Εθνικό Θέατρο της Ρώμης). Καλλιτεχνικός διευθυντής του Nuovo Teatro Nuovo στη Νάπολι, έχει ιδρύσει τη δική του θεατρική ομάδα (Stabilemobile) ενώ ήταν επικεφαλής του τμήματος θεάτρου της Μπιενάλε της Βενετίας (Biennale di Venezia). Παράλληλα διδάσκει.

Από το πρώτο λεπτό της παράστασης, η σκηνική ανάγνωση του Λατέλα (σχεδόν) αποκαλύπτεται: Τοποθετημένη χρονικά στο τώρα, με τη μνήμη να μην αφήνει την ανάμνηση να της θολώσει την ιστορική-πραγματική διάσταση και τα φώτα στην πλατεία αναμμένα, όλα δείχνουν πως αυτός ο «Γυάλινος Κόσμος» θα θρυμματιστεί με θόρυβο, θα σπάσει αλλιώς… Και όταν ο Τομ, καθισμένος ανάμεσα στο κοινό, θα πεταχτεί όρθιος, εξοργισμένος, θυμωμένος, και θα αρχίσει να μιλάει, ένας ένας οι υπόλοιποι ήρωες θα ανέβουν στη σκηνή. Και θα μείνουν εκεί, καθ’ όλη σχεδόν τη διάρκεια της παράστασης – ακόμα και βουβοί, σιωπηλοί. Ντυμένοι με ρούχα σημερινά, σχεδόν της διπλανής πόρτας, φέρουν πάνω τους κάτι σκληρό, κάτι που μοιάζει να τους έχει στιγματίσει για πάντα. Το εύθραυστο στη δική τους περίπτωση είναι πιο συμπαγές, αλλά όχι λιγότερο διάφανο.

Χωρισμένος στα δύο

Το μοναδικό σκηνικό αντικείμενο, ένα τζάμι πάνω σε ροδάκια που μετακινείται, χωρίζει τον «Κόσμο» του Λατέλα στα δύο – στην αρχή ο Τζιμ είναι αυτός που βρίσκεται πίσω του. Στο τέλος, είναι η οικογένεια που νίκησε τους δαίμονές της, ή μήπως νικήθηκε από τη ζωή (;)… Μικρές, ενδιαφέρουσες, λεπτομέρειες συμβάλλουν στην εξέλιξη της ιστορίας. Η αρχική ένταση βρίσκει σιγά σιγά, κυρίως μετά το διάλειμμα, τη θερμοκρασία και την ισορροπία της. Τα πρόσωπα ξεδιπλώνονται, ελευθερώνονται, αποκαλύπτονται. Ο Λατέλα ανατρέπει (προφανώς χωρίς πρόθεση) κάθε σχεδόν ανάμνηση που έχουμε από αυτό το έργο και το εντάσσει σε μια συνολικότερη μνήμη. Ο «Γυάλινος Κόσμος» με τα τόσα ανεβάσματά του τουλάχιστον τα τελευταία τριάντα χρόνια στην Ελλάδα – με πρώτη την απαράμιλλη διά χειρός Δημήτρη Μαυρίκιου – ανήκει στα έργα που έχουν καταγραφεί μέσα μας. Τώρα αυτός ο «Κόσμος» είναι ένας άλλος κόσμος, πιο σημερινός, πιο ρεαλιστικός – ίσως γι’ αυτό και λιγότερο ποιητικός…

Ερμηνευτικά η παράσταση στηρίζεται στη βαθιά και ουσιαστική εμπειρία της Μαρίας Καλλιμάνη-Αμάντα. Μαζί της και γύρω της, τρεις νέοι ηθοποιοί, απόφοιτοι της Δραματικής Σχολής του Θεάτρου Τέχνης. Ξεχωρίζουν η Λόρα της Λήδας Κουτσοδασκάλου και ο Τζιμ του Νίκου Μήλια, ενώ ο Τομ του Βαγγέλη Αμπατζή μοιάζει να μην μπορεί να ελέγξει τη θυμωμένη του εκδοχή.