Σαν δύο πλήκτρα πιάνου

Από τις εκδόσεις Βακχικόν κυκλοφορεί το μυθιστόρημα Ο χορδιστής του πιάνου του πολυβραβρευμένου ταϊβανέζου συγγραφέα Τσιανγκ-Σενγκ Κούο. Το βιβλίο τιμήθηκε με τα σημαντικότερα βραβεία στην Ταϊβάν (Taipei Book Fair Award, Openbook Award, Taiwan Literature Award, United Daily Literature Award) και έχει ήδη μεταφραστεί σε δέκα γλώσσες. Στο ελληνικό κοινό κυκλοφορεί σε ρέουσα μετάφραση από τα αγγλικά της Βίκυς Πορφυρίδου.

«Στην αρχή δεν ήμασταν παρά ψυχές δίχως σώματα. Οταν ο Θεός αποφάσισε να μας δώσει φυσική υπόσταση, εμείς αρνηθήκαμε να αποκτήσουμε μια χειροπιαστή μορφή που θα αρρώσταινε και θα γερνούσε, εμποδίζοντας την ελεύθερη πορεία μας στον χρόνο και στον χώρο. Τότε Εκείνος σκαρφίστηκε μια λύση, ζητώντας από τους αγγέλους να παίξουν μια σαγηνευτική μουσική». Με αυτόν τον μύθο ξεκινά το μυθιστόρημα, από έναν ανώνυμο αφηγητή, τον ίδιο τον χορδιστή του πιάνου, μύθος του οποίου το νόημα ξετυλίγεται αργά στη πλοκή. Η σύνδεση που αποπειράται από τον συγγραφέα της μουσικής με τις ψυχές και τον τρόπο που τις επηρεάζει, η σύνδεση της μουσικής με τον εσώτερο εαυτόν. Γιατί σύμφωνα με τον συγκεκριμένο μύθο ο Θεός ξεγέλασε τις ψυχές να αποκτήσουν κορμί τελικά, για να ακούσουν καθαρά τη μουσική μέσω του ανθρώπινου αφτιού.

Γραμμένο με δυνατή εσωτερικότητα, το μυθιστόρημα είναι ένα αξιόλογο κατόρθωμα, έμπλεο σκέψεων, σιωπών και μουσικής. Ο συγγραφέας μάς συστήνει τον Λιν, έναν αυτοδημιούργητο επιχειρηματία, προσφάτως χήρο, ο οποίος έρχεται σε επαφή με έναν νεότερό του μεσήλικο (τον αφηγητή), έναν χορδιστή πιάνων. Πρόκειται για έναν ταλαντούχο, ομοφυλόφιλο μουσικό, ο οποίος κατέπνιξε τις ερωτικές του επιθυμίες, παράτησε τις φιλοδοξίες του, ασχολήθηκε ελάχιστα με τη διδασκαλία της μουσικής και όταν ούτε και αυτή η ενασχόλησή του κατάφερνε πλέον να τον ικανοποιεί κατέληξε να εργάζεται ως χορδιστής πιάνων, σε απογοήτευση του πατέρα του που ήθελε να τον δει στη στρατιωτική ακαδημία. Εχοντας χάσει την κατά πολύ νεότερη σύζυγό του Εμιλυ, ο Λιν θα προσπαθήσει να διαχειριστεί το πένθος του και παράλληλα θα πρέπει να αποφασίσει τι θα κάνει με τη σχολή μουσικής της συζύγου του και κυρίως με το πιάνο της, ένα Steinway, που έχει στην οικία τους. Σε αυτή τη συγκυρία ο Λιν και ο χορδιστής θα συνοδοιπορήσουν.

Το βιβλίο είναι γραμμένο σε έναν λυρικό τόνο με αναφορές σε διάσημους μουσικούς «Είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς το μέγεθος της κακοτυχίας του Σούμπερτ. Παρέμενε πάντα στο χείλος μια πνευματικής αβύσσου, θαρρείς σαν φάντασμα που περιπλανιέται. Πέθανε σε ηλικία τριάντα χρόνων, χωρίς να αναγνωριστεί το ταλέντο του, σε αντίθεση με τον Σοπέν και τον Λιστ, οι οποίοι μάλιστα είχαν την τύχη να έχουν πολύ πιο περισσότερα ρομαντικά συναπαντήματα από εκείνον». Λυρισμός που διαφαίνεται και στον τρόπο που ο χορδιστής βλέπει τη ζωή του και κατ’ επέκταση τις συναναστροφές του και τον κόσμο που τον περιβάλλει, αλλά και στην εξαίσια αναφορά που κάνει στη δασκάλα του και στον Λιν στο τότε και στο τώρα. «Το επτάχρονο αγόρι και η εικοσιτετράχρονη κυρία Τσου (η δασκάλα του). Ο δεκαεπτάχρονος και ο τριαντάχρονος πιανίστας. Η σαραντατριάχρονη (Εμιλυ) και ο σχεδόν εξηντάχρονος Λιν. Η διαφορά ηλικίας επαναλαμβανόταν ξανά και ξανά, σαν ένας τροχός της Samsara», της κυκλικής περιπλάνησης του ανθρώπου στη ζωή, με τον θάνατο και την αναγέννηση σύμφωνα με τον Ινδουισμό. «Ή σαν δυο πλήκτρα πιάνου, ίδια απόσταση μεταξύ τους, αλλά με διαφορετικά διαστήματα, που σχηματίζει συνολικά διαφορετικές δονήσεις και αντήχηση. Αν κάποιος νιώθει μοναξιά και απελπισία στην ηλικία μεταξύ εξήντα και ογδόντα, μήπως αυτό οφείλεται στην πολύχρονη ανάγκη του για χόρδισμα;». Και αυτή είναι η πυρηνική ουσία του μυθιστορήματος του Τσιανγκ-Σενγκ Κούο, η διαφορά ανάμεσα στις χαμένες προσδοκίες και στη θλίψη που επιφέρει η απώλεια της αρμονίας στην ανθρώπινη ύπαρξη.

Ο χορδιστής του πιάνου αναπολεί το παρελθόν του καθώς περιεργάζεται το Steinway και θυμάται τη στιγμή που στα δεκαεπτά του έπαιξε στο πιάνο Ραχμάνινοφ για έναν μεγαλύτερο του καταξιωμένο μουσικό, ο οποίος του ξύπνησε ένα ανεξέλεγκτο ερωτικό ενδιαφέρον. «”Τι περνά απ’ το μυαλό σου όταν παίζεις αυτό το κομμάτι;”. “Το χιόνι” αποκρίθηκα… Δυσκολεύτηκα να βρω τις κατάλληλες λέξεις. “Μπορεί και να μην ήταν χιόνι” είπα. “Αυτό που δεν μπορείς να περιγράψεις είναι ο χρόνος. Με τη μουσική μπορούμε και ακούμε τον χρόνο να περνά, ακούμε τις ίδιες μας τις σκιές”. ….Κανείς δεν μου είχε πει πως η μουσική δεν ήταν κρυμμένη στο πιάνο, αλλά στη σκιά μου». Φράσεις που αναδεικνύουν την αισθητική διάσταση ενός κρεσέντου στον τρόπο γραφής του συγγραφέα.

Ο χορδιστής του πιάνου αναρωτιέται πώς αντιλαμβάνεται ο καθείς το ηχόχρωμα που επιδιώκει ένας μουσικός, καθώς πρόκειται για κάτι που δεν περιγράφεται με λόγια και με ακρίβεια. Είναι «μια πρόκληση που πρέπει να ξεπεράσουν δύο άνθρωποι που χρειάζονται να κατανοούν με παρόμοιο τρόπο τις λέξεις» σκέφτεται. Και ο αναγνώστης που θα παρασυρθεί από το συγκινητικό μυθιστόρημα θα συμπληρώσει: «να κατανοούν ο ένας τον άλλον». Η μουσική στο μυθιστόρημα του Τσιανγκ-Σενγκ Κούο είναι η αφορμή, το πρόσχημα για το αναγνωστικό ταξίδι, που λειτουργεί καταπραϋντικά. Η κατανόηση της ίδιας της ζωής όμως είναι το μεγάλο διακύβευμα της αφήγησης.

H Ντίνα Σαρακηνού είναι συγγραφέας, διευθύντρια του λογοτεχνικού online περιοδικού Literature.gr και πρόεδρος του PEN Greece