Το τέλος (;) των Δημοκρατικών ψευδαισθήσεων

Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι δίχως αμφιβολία ο απόλυτος θριαμβευτής των εκλογών, ενώ οι Ρεπουμπλικανοί είναι πολύ πιθανό πως θα ελέγχουν και τα δύο σώματα του Κογκρέσου της νέας περιόδου. Οι δημοσκοπήσεις έπεσαν πολύ έξω για μια ακόμα φορά, και οι «δικλίδες ασφαλείας» έναντι της ατζέντας Τραμπ, κυρίως σε ζητήματα εσωτερικής πολιτικής, έχουν πάει περίπατο. Δεν θα ήταν υπερβολικός ο ισχυρισμός πως η αμερικανική δημοκρατία θα δοκιμαστεί στο προσεχές μέλλον.

Το Δημοκρατικό Κόμμα θα πρέπει λογικά να έχει ήδη ξεκινήσει την αναζήτηση του τι πήγε λάθος. Πίστευω πως ένα ιδανικό ξεκίνημα για τους Δημοκρατικούς θα ήταν μια γενναία αυτοκριτική, την οποία έχουν συστηματικά αποφύγει τα τελευταία χρόνια. Ισως θα ήταν σκόπιμο να βάλουν ένα τέλος στις ψευδαισθήσεις με τις οποίες οι επικεφαλής τους πορεύτηκαν επί χρόνια, και που χαρακτηρίζουν την εικόνα του κόμματος, κυρίως ανάμεσα σε μετριοπαθείς ψηφοφόρους με αποϊδεολογικοποιημένα πολιτικά χαρακτηριστικά.

Ψευδαίσθηση Νο.1: ταυτοτικά ζητήματα καθορίζουν την εκλογική συμπεριφορά. Ηδη από την εποχή Κλίντον η στροφή των Δημοκρατικών προς το πολιτικό Κέντρο και η ενσωμάτωση μιας φιλοεπιχειρηματικής οικονομικής ατζέντας μείωσε την ιδεολογική απόσταση από τους Ρεπουμπλικανούς στα (ζωτικά) θέματα οικονομικής πολιτικής. Οι Δημοκρατικοί επενδύουν έκτοτε συστηματικά σε ταυτοτικά ζητήματα (identity politics) για να συσπειρώσουν την κομματική βάση και να υπογραμμίσουν τη διαφορετικότητά τους, κίνηση απαραίτητη σε ένα κατεξοχήν δικομματικό σύστημα. Είναι χαρακτηριστικό πως η Κάμαλα Χάρις (και ο ανθυποψήφιός της Τιμ Γουόλτς) υπερτόνισαν πως είναι κάτοχοι όπλων και πως συμφωνούν αναφανδόν με τη νομιμοποίηση της κάνναβης για προσωπική χρήση, την ώρα που οι ψηφοφόροι επαναλάμβαναν μονότονα σε δημοσκοπήσεις εδώ και 3 χρόνια πως το κύριο θέμα/πρόβλημά τους ήταν το πολύ υψηλό κόστος ζωής και η γενικευμένη αίσθηση προσωπικής ανασφάλειας (με κατακόρυφη αύξηση της χαμηλής εγκληματικότητας στα περισσότερα αστικά κέντρα μετά την πανδημία, φαινόμενο που συναντάμε και αλλού). Ο Μπάιντεν το 2020 αποτέλεσε τον εκλεκτό των συνδικάτων και κινητοποίησε την εργατική και μεσαία τάξη ανάλογα, κάτι που δεν επαναλήφθηκε φέτος. Επίσης, το ζήτημα των αμβλώσεων αποτέλεσε μεν παράγοντα στις εκλογές, σε βαθμό όμως πολύ μικρότερο του αναμενομένου. Ποιος να το ‘λεγε πως οι γυναίκες ψηφοφόροι, οι Λατίνοι (Hispanic Americans) αλλά και οι Αφροαμερικανοί δεν αυτοπροσδιορίζονται αποκλειστικά και μόνο από το κουτί στο οποίο τους εντάσσει η πολιτική ορθότητα, αλλά παραμένουν ενεργά οικονομικά μέλη με προβληματισμούς εφάμιλλους των λευκών Αμερικανών!

Ψευδαίσθηση Νο.2: η αντι-Τραμπ ψήφος αρκεί για την νίκη. Ενώ δεν χωράει αμφιβολία πως ο Τραμπ πολώνει τους Αμερικανούς όσο κανείς, η πρώτη του θητεία περιείχε πολλή ίντριγκα και αλληλοκατηγορίες, αλλά συνοδεύτηκε (κυρίως λόγω συγκυριών) από χαμηλό πληθωρισμό, εκρηκτική άνοδο του χρηματιστηρίου και σχετική σταθερότητα. Μετριοπαθείς και ανεξάρτητοι ψηφοφόροι αποφάσισαν πως η αλλαγή που επιζητούσαν εντοπίζονταν στο… παρελθόν και την περίδο 2016-2020, την ώρα που οι Δημοκρατικοί αναγόρευαν την πιο αντιδημοφιλή αντιπρόεδρο της σύγχρονης ιστορίας ως την εκπρόσωπο της ποθούμενης πολιτικής αλλαγής (!), μολονότι επί 4 χρόνια ήταν ουσιαστικά απούσα από την κεντρική πολιτική σκηνή.

Συμπερασματικά, και ενώ είναι αναμφίβολο πως η μεγάλη νίκη Τραμπ πιστοποιεί τη δεξιόστροφη μετατόπιση του αμερικανικού εκλογικού σώματος, το Δημοκρατικό Κόμμα αρνείται εδώ και χρόνια να λάβει κάποια σχετικά απλά πολιτικά και εκλογικά μηνύματα. Ισως τώρα αναθεωρήσει.

Ο Δημήτρης Τσαρούχας είναι επικεφαλής έρευνας στο Κέντρο Ευρωπαϊκών και Διατλαντικών Σπουδών (CEUTS), Virginia Tech (ΗΠΑ), Adjunct Professor, Georgetown University (ΗΠΑ)  και επιστημονικός συνεργάτης του Ελληνικού Ιδρύματος Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)