Η πολιτική αντιπαράθεση διαλέγει λύσεις ή λύτες;

Πώς επιλύονται τα μεγάλα προβλήματα; Η θεωρία – αυτό που θα θέλαμε – λέει: Κάποιοι συνασπισμοί ατόμων (κόμματα) που συμφωνούν μεταξύ τους σε αρχές, παρουσιάζουν εναλλακτικές προτάσεις. Ο σοφός λαός, με δημοκρατικές διαδικασίες ακούει και αποφασίζει ποια είναι η καλύτερη λύση, η πιο επεξεργασμένη ή αυτή που του αρέσει περισσότερο. Η πολιτική διαπάλη δικαιολογείται, δηλαδή, ως εργαλείο εντοπισμού, εξεύρεσης και υλοποίησης λύσεων. Ξεχωρίζει εκείνο το κόμμα ή το άτομο με την καλύτερη λύση. Είναι, όμως, έτσι;

Το τελευταίο διάστημα στην Ελλάδα και διεθνώς έχουμε πλήθος εκλογών: ευρωπαϊκές, εθνικές, περιφερειακές, τελευταία και κομματικές. Στις διαδικασίες αυτές, τα προβλήματα σίγουρα παίζουν ρόλο. Ομως, με ελάχιστες εξαιρέσεις, εμφανιζόντουσαν ως αξεσουάρ που καλλωπίζουν την γκαρνταρόμπα των υποψηφίων προσώπων. Ο υποψήφιος χ του κόμματος μ ενδιαφέρεται για το περιβάλλον. Αντιθέτως, ο ψ του κόμματος ν κόπτεται για τη μετανάστευση. Ελάχιστα ακούμε για ποιες πράξεις θα προέκυπταν από τις περιβαλλοντικές ανησυχίες του χ. ‘Η το πώς ο ψ θα ισοστάθμιζε αντικρουόμενες επιδιώξεις. Ξεχωρίζει, δηλαδή, εκείνο το κόμμα ή το άτομο που λανσάρει το καλύτερο πρόβλημα.

Η θεωρία λέει ότι επιλέγουμε άτομα για να λύνουμε προβλήματα. Στην πράξη, όμως, οι πολιτικοί κάνουν το ανάποδο. Εμφανίζουν το πρόβλημα για να προβάλλονται οι ίδιοι ή για να θίξουν τον αντίπαλο. Οταν ανασύρουν λ.χ. τα ελληνοτουρκικά, δεν είναι επειδή σκέφτηκαν κάτι νέο, αλλά απλώς για να διεκδικήσουν εύσημα φρονήματος. Προβάρουν το πρόβλημα, αποσιωπούν τη λύση.

Συχνά, μάλιστα, μέσα στη φασαρία, τα προβλήματα εξαϋλώνονται: Σημασία έχει η επιλογή του ατόμου (για πρωθυπουργός, αρχηγός, δήμαρχος). Το τι θα γίνει μετά, αυτός ξέρει, ή δεν θέλει να ξέρει, αφού δεν εξαρτάται από αυτόν. Οι ψηφοφόροι επιλέγουν άτομα – φωτογένεια και εικόνα. Αν στην πορεία επιλυθεί και κάποιο πρόβλημα, τόσο το καλύτερο. Επιλέγονται λύτες και όχι λύσεις.

Είναι βιώσιμη μια κατάσταση που κρύβει τα προβλήματα και αναμετράται μαζί τους μόνο αφού κλείσουν οι πόρτες και τα παράθυρα; Η απάντηση εξαρτάται από τι είδους διαχείριση χρειαζόμαστε.

Οταν επιλέγουμε διαχειριστή στην πολυκατοικία, τα θέματα είναι γνωστά, οι επιλογές δεδομένες και υπάρχει συμφωνία για στόχους. Μια «επιτελική διαχείριση» αποδίδει. Τι γίνεται όμως αν προκύψει μια υπαρξιακή απειλή; Ας πούμε, αποκαλύπτεται ότι χρειάζονται ενίσχυση τα θεμέλια ή πρέπει να αποφασίσουν οι ένοικοι για αλλαγή χρήσης. Στη φουρτούνα ο διαχειριστής οφείλει να μετατραπεί σε ηγέτη. Μπορεί;

Διαλέγοντας με βάση την εικόνα και όχι τις προτάσεις, ελπίζουμε ότι ο δικός μας κόσμος χρειάζεται διαχειριστή πολυκατοικίας και όχι καπετάνιο ανοικτής θαλάσσης. Αυτός ο κόσμος είναι γνωστός, προβλέψιμος και περιορίζει τον πολίτη στο εκλογικό του καθήκον. Τα προβλήματα περιμένουν υπομονετικά ώσπου να προκάνει κάποιος να ασχοληθεί. Και τότε, ελπίζουμε, θα αρκεί η γνωστή παλιά εργαλειοθήκη.

Τι γίνεται, όμως, αν ο κόσμος μεταλλάσσεται; Αν τα προβλήματα δεν περιμένουν; Οταν στο άλυτο πρόβλημα επικάθεται το επόμενο; Τι γίνεται όταν απαιτούνται ανάλυση, ζύμωση και επιλογές;

Οταν αρκεί η επικοινωνία, φτάνει μια φωτογραφία, ή έστω εικονογράφηση. Στη σύνθετη και δυναμική οικονομία απαιτείται σκέψη και ανάλυση – κάτι σαν «οικονογραφία».

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς.

Το προηγούμενο Σάββατο ο γνωστός δαίμων μπέρδεψε τα κείμενα του Πλάτωνα Τήνιου και της Μυρσίνης Γκανά. Απολογούμαστε εκ μέρους του.