Η Ιστορία κι οι ιστορίες

Ο συμβολισμός των εθνικών επετείων έχει, εδώ και πολλά χρόνια, μετατοπισθεί. Τι μετατοπισθεί, έχει ξεφύγει εντελώς. Από την αρχή του χρόνου ψάχνουμε στα ημερολόγια πότε πέφτει η 28η Οκτωβρίου και η 25η Μαρτίου για να κολλήσουμε τριημεράκι. Γιορτή το θεωρώ κι αυτό και μάλιστα αναγκαία. Από κει και πέρα η «απότιση φόρου τιμής» περιορίζεται στις ταινίες που παίζει η τηλεόραση. Την 28η «Αυτοί που μίλησαν με τον θάνατο» και «Κοντσέρτο για πολυβόλα» και την 25η «Παπαφλέσσας» και «Μαντώ Μαυρογένους». Και νομίζω ότι αν, κάποια στιγμή, προβάλλουν την 28η τον «Παπαφλέσσα» και την 25η το «Κοντσέρτο για πολυβόλα», ουδείς θα καταλάβει τη διαφορά. Μήπως έχουμε συνειδητοποιήσει ότι πλέον τα σουπερμάρκετ έχουν προσφορά τον μπακαλιάρο για το «τραπέζι της 28ης Οκτωβρίου»;

Η μεθαυριανή επέτειος μπαίνει σιγά – σιγά στο μουσείο καθώς φυραίνουν πια οι ζωντανές μνήμες. Οσοι θυμούνται τι συνέβη εκείνες τις ημέρες έχουν περάσει πλέον τα ενενήντα. Η γενιά μου ωστόσο μεγάλωσε με ιστορίες από τον πόλεμο και την Κατοχή. Διάβαζε Μικρό Ηρωα και, αργότερα, έψαχνε να βρει σχετικές αναφορές στη νεοελληνική λογοτεχνία. Θυμάμαι τον σπαραγμό μου όταν διάβαζα στην «Κόλαση των παιδιών» της Λιλίκας Νάκου, εκείνο το διήγημα με το κοριτσάκι που ξεψύχησε κρατώντας σφιχτά στα χέρια του τις τηγανιτές πατατούλες που δεν πρόλαβε να γευτεί. Και το πώς, στο «Τρίτο Στεφάνι» του Κώστα Ταχτσή, υποδέχθηκε η Εκάβη την είδηση για την κήρυξη του πολέμου με τους Ιταλούς. Με τη στωικότητα (ή τον κυνισμό;) του ανθρώπου που έχει περάσει από πάνω του η μπουλντόζα της Ιστορίας. Σου λέει, πόλεμος, σιγά το πράγμα. Σάμπως θα είναι η πρώτη φορά; Το πολύ πολύ να πεθάνουμε.

Αναλογίζοµαι εκείνη τη χρονική στιγµή σε σχέση µε το σήµερα. Και το πάω λίγο παραπάνω, µέχρι το 1947. Στα πενήντα χρόνια που είχαν προηγηθεί η Ελλάδα είχε συµµετάσχει στον Ελληνοτουρκικό Πόλεµο του 1897, στον Μακεδονικό Αγώνα, σε έναν Παγκόσµιο και δύο Βαλκανικούς, στη Μικρασιατική Εκστρατεία, στον Δεύτερο Παγκόσµιο. Και µετά ο Εµφύλιος. Οκτώ πόλεµοι µέσα σε πενήντα χρόνια. Και ενδιάµεσα δικτατορία, κινήµατα, πραξικοπήµατα, εκτελέσεις, πολιτικές δολοφονίες, διχασµός. Πενήντα χρόνια µέσα στα οποία λες και στριµωχνόταν η Ιστορία. Εξού και ο κυνισµός της Εκάβης.

Πενήντα χρόνια έχουν περάσει και από τη Μεταπολίτευση έως σήμερα. Χρόνια που τσούλησαν χαϊδεύοντάς μας. Μέσα σε μία αδιατάραχτη δημοκρατία, με εντάσεις βεβαίως αλλά χωρίς μεγάλους «συναγερμούς», με μία γραμμική σχεδόν εξέλιξη που σκόνταψε λίγο στα χρόνια της κρίσης, αλλά σηκώθηκε, τίναξε τα ρούχα της από τη σκόνη και συνέχισε. Μισός αιώνας μέσα στον οποίο η Ιστορία άπλωσε κάνοντας τα μικρά να φαίνονται μεγάλα. Για τον ιστορικό του απώτερου μέλλοντος αυτά τα πενήντα χρόνια μπορεί να φαίνονται και βαρετά, με λίγα γεγονότα – ορόσημα για μία χώρα, από αυτά που μπορούν να συγκροτήσουν μια ακόμη εθνική επέτειο. Μόνο που, όταν η Ιστορία αποτραβιέται κάπως στο βάθος της σκηνής, βγαίνουν μπροστά οι ιστορίες των ανθρώπων. Που κι αυτές, στο μέλλον, Ιστορία θα γίνουν. Τι θα ήταν δηλαδή η 28η Οκτωβρίου χωρίς τις ιστορίες των γιαγιάδων μας;