Στάση λεωφορείου

Οταν ανακοινώθηκε το αποτέλεσμα των εκλογών στο ΠΑΣΟΚ, είχα την αίσθηση της επιστροφής στην εσωστρέφεια. Το έγραψα, αλλά δεν επέμεινα – όπως επέμειναν διάφοροι σχολιαστές που μίλησαν για στροφή 360 μοιρών, εξηγώντας τις εξελίξεις στο κόμμα με το παλιό άτυχο παράδειγμα του Αλέξη Τσίπρα, αυτή τη φορά στην κυριολεκτική σημασία του. Κι όταν, ύστερα, διαπίστωσα ότι ο Νίκος Ανδρουλάκης θα επιχειρούσε μια σύνθεση με βάση το αποτέλεσμα των εκλογών, αναθάρρησα. Η συγκυρία είναι ενθαρρυντική για το ΠΑΣΟΚ. Με τον ΣΥΡΙΖΑ σπαρασσόμενο, το άλλοτε κραταιό κόμμα «του σοσιαλισμού» έχει ένα πλεονέκτημα: θα μπορούσε να διεισδύσει στον χώρο του δημοκρατικού Κέντρου εκφράζοντας και τους συριζαίους οι οποίοι απογοητεύτηκαν από το κυβερνητικό και μετακυβερνητικό εγχείρημα του κόμματος που στήριξαν στο όνομα της Αριστεράς, προτείνοντας μια εναλλακτική πρόταση εξουσίας.

Ο Ανδρουλάκης όντως προσπαθεί. Η χθεσινή πρόταση σύνθεσης των διαφόρων τάσεων, ενσωμάτωσης στο κόμμα όλων των υποψηφίων για την ηγεσία και μιας ενότητας μέσα από τις διαφορές είναι εμφανής και δείχνει ότι το μήνυμα ελήφθη. Το ότι η Αννα Διαμαντοπούλου είναι πια υπεύθυνη πολιτικού σχεδιασμού, θα μπορούσε να σημαίνει έως και εκχώρηση της πολιτικής πρωτοβουλίας, δηλαδή εκχώρησης μερίδιου της εξουσίας. Ο Νίκος Ανδρουλάκης, ως σήμερα, δεν είχε δείξει τόση γενναιοδωρία στη μεταβίβαση αποφασιστικών ρόλων – και το ότι το πράττει σήμερα, ότι αναγνωρίζει ηγετικές ικανότητες σε μια εσωκομματική αντίπαλο, δείχνει διάθεση για αναζήτηση ρόλου «στο σύστημα», σε μια διαδρομή που θα μπορούσε να οδηγήσει σε κυβερνητική τροχιά, όχι υποχρεωτικά σε μονοκομματική κυβερνητική θητεία αλλά σίγουρα σε μια πορεία δημιουργικών ωσμώσεων.

Αλλά βέβαια το κόμμα δεν είναι σουπερμάρκετ – και εδώ υπάρχει πρόβλημα. Ο Νίκος Ανδρουλάκης, προσπαθώντας να ενσωματώσει όλους τους εσωκομματικούς αντιπάλους, φτιάχνει πόλους εξουσίας που, έστω κι αν σε άμεσο χρόνο δεν μπορούν να τον υπονομεύσουν, μπορούν να τραυματίσουν την κομματική συνοχή. Η κινηματική ριζοσπαστική αντιπολίτευση συριζαϊκού τύπου, διά του Χάρη Δούκα, κατσικώθηκε για τα καλά στο κόμμα και, όπως φάνηκε από την πρώτη μέρα, θα το πλαγιοκοπά καθημερινά. Είναι παράξενο αλλά η εσωστρέφεια, για την οποία μίλαγα, επιστρέφει επιθετικά – και επιδιώκει να λειτουργήσει ως κόμμα μέσα στο κόμμα. Δηλαδή, καλά ξεμπερδέματα.

Κατά τα άλλα, μετά και τον χθεσινό ανασχηματισμό της πασοκικής αντιπολίτευσης, και παρότι σύντομα το ΠΑΣΟΚ μάλλον θα είναι η αξιωματική αντιπολίτευση, το κόμμα θυμίζει όλο και περισσότερο στάση λεωφορείου: το όχημα έχει σταματήσει, οι πόρτες άνοιξαν και ο οδηγός περιμένει να ανεβούν οι επιβάτες για να ξεκινήσει.

Προς τα πού θα πάει το λεωφορείο; Νομίζω από δρόμους της πεπατημένης. Του λείπει η δημιουργική πνοή (και εξαιρώ ακόμα μια φορά τον Δούκα, η διαδρομή του οποίου είναι χαοτική). Θα μπορέσει το ΠΑΣΟΚ να ξεπεράσει την αντιπολιτευτική στρατηγική του πρόσφατου παρελθόντος, θα μπορέσει να κάνει συνθέσεις που δεν τις υπαγορεύει η ανάγκη να ξεχωρίσει αλλά να τοποθετηθεί επί της ουσίας στο πολιτικό πρόβλημα της χώρας; Δεν βλέπω ούτε τις ιδέες ούτε τα πρόσωπα προς αυτή την κατεύθυνση.

Το σημείο καμπής, ασφαλώς, σε πολύ άμεσο χρόνο, θα είναι η τοποθέτησή του στα θέματα της εξωτερικής πολιτικής που άνοιξε ο Μητσοτάκης: αιγιαλίτιδα ζώνη και χωρικά ύδατα, πορεία προς τη συνεννόηση με την Τουρκία και, πιθανόν, αναζωπύρωση μιας ομοσπονδιακής λύσης στο Κυπριακό. Ποιος πιστεύει ότι μπορεί το ΠΑΣΟΚ να σταθεί δημιουργικά σε τέτοια θέματα, που μάλιστα κανείς δεν τα έθιξε προεκλογικά;

Ο κυρίαρχος νομικός λαϊκισμός

Αφησα επίτηδες να περάσει πολύς καιρός για να σχολιάσω την είδηση – περιμένοντας, αφελώς, κάποιες παρεμβάσεις αν όχι από κόμματα τουλάχιστον από δυναμικές ομάδες παραγωγής πολιτικής κι από ανεξάρτητους σχολιαστές: εδώ και μερικές εβδομάδες, ο Γιάννος Παπαντωνίου, υπουργός Εθνικής Αμυνας το διάστημα 2001-2004, αθωώθηκε τελεσίδικα από τις κατηγορίες για διαφθορά, σύμφωνα με τις οποίες φερόταν να έλαβε παράνομα στη διάρκεια της υπουργικής του θητείας μίζα 2,8 εκατομμυρίων ελβετικών φράγκων (σχεδόν 3 εκατομμύρια ευρώ), προκειμένου να υπογραφεί σύμβαση εκσυγχρονισμού έξι φρεγατών του Πολεμικού Ναυτικού με συγκεκριμένη ανάδοχο εταιρεία. Μάλιστα, ο Παπαντωνίου είχε προφυλακιστεί το 2018 επί 17 μήνες, τα χρόνια του ΣΥΡΙΖΑ, ενώ προφυλακίστηκε και η σύζυγός του.

Επτά χρόνια μετά, οι άνθρωποι που έπεσαν θύματα του δικαστικού λαϊκισμού αθωώθηκαν. Και ενώ έπρεπε να έχει γίνει χαμός, ακόμα και η αθώωσή τους αντιμετωπίστηκε με σχετικισμό, με σκωπτικά σχόλια και γελάκια, με μια σιγουριά ότι «ο λαός» ξέρει καλύτερα από τα δικαστήρια. Για όσους πιστεύουν, διαδίδουν και επιβάλλουν τέτοιες απόψεις, πάνω και από το κράτος δικαίου και τις διαδικασίες του, είναι οι δοξασίες ενός όχλου, που αξίζουν περισσότερο από τη δικαιοσύνη.

Οσο ο λαός υποκαθιστά τους θεσμούς, η δημοκρατία θα είναι ευάλωτη και ασταθής. Και η χώρα δεν θα αποφύγει νέες περιπέτειες.