Η Ευρώπη μπροστά σε έναν τοξικό συνδυασμό

Η Ευρώπη βρίσκεται σε μια πολύ δύσκολη στιγμή, αδυνατώντας να αντεπεξέλθει στις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζει βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, προειδοποιεί στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο Μουτζτάμπα Ραχμάν, διευθύνων σύμβουλος για την Ευρώπη στην εταιρεία συμβούλων Eurasia Group. Ο έγκριτος αναλυτής εκτιμά επίσης ότι δεν θα προχωρήσει η υλοποίηση των συστάσεων Ντράγκι καθώς θα απαιτούσαν ένα επίπεδο πολιτικής ικανότητας στα κύρια κράτη – μέλη της ΕΕ, που δεν θα υπάρξει προσεχώς.

Σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικών εντάσεων, κατακερματισμού, όπου η Ακροδεξιά ενισχύεται, το πρόβλημα της μετανάστευσης επανέρχεται, οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες της ΕΕ είναι αδύναμες, ποιους κινδύνους και προκλήσεις αντιμετωπίζει η Ευρώπη;

Είναι ουσιαστικά ένας συνδυασμός αυτών που περιγράψατε. Υπάρχει ένα πλαίσιο στην Ευρώπη το οποίο ορίζεται από αδύναμη ηγεσία, μεγάλες οικονομικές προκλήσεις και προκλήσεις ανταγωνιστικότητας, αυτοεπιβαλλόμενους ή πραγματικούς δημοσιονομικούς περιορισμούς, μεταναστευτικές πιέσεις, κατακερματισμένες πλειοψηφίες ως αποτέλεσμα της επίδοσης των ακροδεξιών κομμάτων. Είναι ένας τοξικός συνδυασμός, και για πολλές χώρες είναι δομικός, δεν είναι προσωρινός. Θα είναι έτσι στο προβλέψιμο μέλλον. Η Ευρώπη βρίσκεται σε μια πολύ δύσκολη στιγμή. Δεν νομίζω ότι μπορεί κανείς να συγκρίνει το πόσο δύσκολη είναι η περίοδος αυτή για την Ευρώπη σε σύγκριση με το πώς γινόταν αντιληπτή, με τη θέση της στον κόσμο και την ανθεκτικότητά της ακόμη και μέχρι πριν από δύο χρόνια. Η κατάσταση είναι πολύ πιο σκοτεινή σήμερα.

Πώς τότε η Ευρώπη θα αρχίσει να οργανώνεται ώστε να υλοποιήσει ό,τι προτείνει ο Ντράγκι;

Δεν θα το κάνει. Ολοι συμφωνούν με τη διάγνωση στην έκθεση Ντράγκι, όλοι συμφωνούν επίσης ότι οι συστάσεις που κάνει είναι πολύ απίθανο να εφαρμοστούν, διότι θα απαιτούσαν ένα επίπεδο πολιτικής ικανότητας στα κύρια κράτη – μέλη που απλά δεν θα υπάρξει προσεχώς. Τίποτα δεν θα κινηθεί στη Γερμανία μέχρι, το νωρίτερο, τις εκλογές του επόμενου Σεπτεμβρίου, που μπορεί ενδεχομένως να φέρουν αλλαγή όχι μόνο στην καγκελαρία, αλλά και έναν νέο συνδυασμό εταίρων στην κυβέρνηση, που θα μπορούσε να δημιουργήσει πολιτικό χώρο για να γίνουν περισσότερα εσωτερικά και στην Ευρώπη. Στη Γαλλία έχουμε μια πολύ ασταθή ισορροπία. Ο Μπαρνιέ ηγείται μιας κυβέρνησης μειοψηφίας, μπορεί να επιβιώσει ή μπορεί να πέσει η κυβέρνησή του προσπαθώντας να περάσει τον προϋπολογισμό της επόμενης χρονιάς. Ούτως ή άλλως ο Μακρόν είναι ένα πολύ αποδυναμωμένο πρόσωπο στην ΕΕ και στη χώρα του. Οι συστάσεις του Ντράγκι δεν θα εφαρμοστούν με ουσιαστικό τρόπο. Μπορεί να υπάρξει πρόοδος στα μέρη της έκθεσης που δεν χρειάζονται χρήματα, ίσως να υπάρξουν πιο παραγωγικές επενδύσεις σε εθνικό επίπεδο, αλλά όπου απαιτείται περισσότερη διασυνοριακή συνεργασία, περισσότερος δημοσιονομικός χώρος σε εθνικό ή ευρωπαϊκό επίπεδο, διαφορετική νοοτροπία, δεν θα προχωρήσουν με ουσιαστικό τρόπο. Η Φον ντερ Λάιεν είναι πρόθυμη να χρησιμοποιήσει την έκθεση ως διανοητικό σχέδιο για τη δεύτερη θητεία της, αλλά με αδύναμες τις μεγάλες πρωτεύουσες, υπάρχει όριο στο μέχρι πού μπορεί να φτάσει. Η ιδέα ότι υπάρχει ένα κενό ηγετών και ότι μπορεί η Φον ντερ Λάιεν να εισέλθει και να κάνει περισσότερα είναι παράλογη, μπορεί να φτάσει όσο πιο μακριά το επιτρέπουν τα μεγαλύτερα κράτη, και στην έκθεση Ντράγκι δεν θα της επιτρέψουν να πάει πολύ μακριά.

Τι θα γίνει με τις ιδέες για περισσότερο κοινό χρέος;

Δεν θα προχωρήσουν. Αν προχωρήσουν, θα γίνει στο πλαίσιο του επόμενου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού. Υπήρχε συζήτηση για κοινή χρηματοδότηση, που θα μπορούσε να κινηθεί πιο γρήγορα, αλλά δεν υπάρχει περίπτωση να προχωρήσει πριν από τις εκλογές στη Γερμανία. Η απόφαση του Μακρόν να κηρύξει πρόωρες εκλογές τον Ιούνιο έκλεισε ένα πολύ στενό παράθυρο ευκαιρίας για να γίνει κάτι γρήγορα για κοινή χρηματοδότηση για ασφάλεια και άμυνα. Αυτό το παράθυρο χάθηκε. Βρισκόμαστε τώρα σε διαφορετικό κύκλο. Η συζήτηση για κοινή χρηματοδότηση, για ευρωπαϊκό δημοσιονομικό χώρο και προτεραιότητες θα αντιμετωπιστεί ή όχι στο πλαίσιο του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου. Δεν νομίζω νωρίτερα.

Η συζήτηση για τον επόμενο προϋπολογισμό έχει ήδη ξεκινήσει.

Οταν μιλάμε για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό, το χρονικό πλαίσιο είναι μακρύτερο. Θα ξεκινήσει να συζητείται στο δεύτερο εξάμηνο της επόμενης χρονιάς, όταν η Κομισιόν καταθέσει την πρόταση, θα εφαρμοστεί από το 2028 και θα τεθεί σε ισχύ το 2030. Πολλές από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη είναι πιο βραχυπρόθεσμες. Τι θα συμβεί αν ο Τραμπ κερδίσει στις 5 Νοεμβρίου, τι θα συμβεί αν υπάρξει ένα σοκ ασφάλειας επειδή αποσύρεται από το ΝΑΤΟ, αν η Ευρώπη πρέπει να βρει περισσότερη χρηματοδότηση για την Ουκρανία, αν οι προκλήσεις ανταγωνιστικότητας γίνουν πιο περιοριστικές. Υπάρχει ανάγκη για δημοσιονομική φιλοδοξία βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα. Αυτό είναι το πρώτο πρόβλημα. Το δεύτερο είναι ότι στη διαπραγμάτευση του προϋπολογισμού χρειάζεται ομοφωνία, οπότε θα είναι πολύ δύσκολες οι διαπραγματεύσεις για τις εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις που σκέφτονται στις Βρυξέλλες, για τη σύνδεση των επιδόσεων με τις μεταρρυθμίσεις, την εκ νέου ιεράρχηση προτεραιοτήτων μακριά από τη συνοχή και τη γεωργία προς γεωστρατηγικές προτεραιότητες, για το να επιτραπεί περισσότερη κοινή χρηματοδότηση, παρά άμεσες εισφορές των πρωτευουσών ή ίδιες πηγές. Κάθε χώρα έχει βέτο και ιστορικά οι προϋπολογισμοί είναι δύσκολα διαπραγματεύσιμοι. Ο επόμενος προϋπολογισμός θα υπαγορεύσει αν η Ευρώπη είναι κατάλληλη να κάνει ό,τι προορίζεται να κάνει. Η διαπραγμάτευση του επόμενου ΠΔΠ θα είναι μια σημαντική στιγμή.

Πώς βλέπετε την προσέγγιση από την Κομισιόν προς την Κίνα με την επιβολή δασμών σε ηλεκτρικά αυτοκίνητα;

Δείχνει ότι η Ευρώπη διέβη τον Ρουβίκωνα στον τρόπο που διαχειρίζεται την Κίνα. Είναι μια νέα προσέγγιση, λιγότερο αφελής, επικεντρώνεται στις πρακτικές εξαγωγών της κινεζικής αγοράς, καταδεικνύει τη νέα πραγματικότητα στην Ευρώπη που είναι ένας πολύ αδύναμος συνδυασμός κρατών – μελών, μια πολύ δυναμική Κομισιόν και μια πολύ ισχυρή πρόεδρος της Κομισιόν. Η πολιτική έναντι της Κίνας είναι μια αντανάκλαση των νέων εσωτερικών ισορροπιών εντός της ΕΕ. Η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να είναι αφελής όταν συναλλάσσεται με το Πεκίνο. Υποψιάζομαι ότι η σκλήρυνση της στάσης θα συνεχιστεί στο προβλέψιμο μέλλον. Δεν έχει να κάνει μόνο με την αδυναμία της Γερμανίας και την ισχύ της Φον ντερ Λάιεν. Εχει να κάνει επίσης με την κατάσταση στις ΗΠΑ. Με τον Τραμπ, αλλά και αν η Χάρις κερδίσει, θα υπάρξει μεγαλύτερη πίεση στην Ευρώπη να σκληρύνει τη στάση της έναντι του Πεκίνου.