Επιβεβλημένη η κατάργηση της ΕΑΣ για όλους

Θεμέλιο της Εννομης Τάξης αποτελεί η Ισότητα με τη συνιστώσα της Διορθωτικής Δικαιοσύνης, την Αναλογικότητα.

Η ΕΑΣ επιβάλλεται από το έτος 2010 στις συντάξεις, για την αντιμετώπιση των δημοσιονομικών προβλημάτων της χώρας, αλλά και για τη διάσωση του ασφαλιστικού συστήματος. Μάλιστα δε διατηρείται από το έτος 2011 αυξημένη κατά περίπου 50%. Τα ποσά από την παρακράτησή της μεταφέρονται, μετά την 1.1.2019, στο Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης Γενεών (ΑΚΑΓΕ) και αποτελούν πλέον έσοδό του. Δηλαδή έχει μετατραπεί, με την από 1.1.2019 μετάπτωσή της από προσωρινό χρηματοδοτικό μέσο για την κάλυψη των τρεχόντων ελλειμμάτων του συνταξιοδοτικού συστήματος, σε πάγιου χαρακτήρα δημόσια αποταμίευση, χάριν της εξασφάλισης συνταξιοδοτικής παροχής υπέρ των μελλοντικών συνταξιούχων (εν ενεργεία ήδη μισθωτών του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα, καθώς και των ελεύθερων επαγγελματιών).

Με την έξοδο της χώρας και από το καθεστώς ενισχυμένης εποπτείας οι συνθήκες έχουν μεταβληθεί. Ταυτόχρονα, το εισόδημα των συνταξιούχων, κατά τα τελευταία έτη, δέχεται πιέσεις λόγω διαδοχικών και επάλληλων κρίσεων, εξαιτίας των οποίων η Ελλάδα μαζί με την Ιρλανδία εμφανίζονται μεταξύ των ακριβότερων χωρών της ευρωζώνης (βλ. τη μελέτη των Dixon et al. 2023).

Υπό τα δεδομένα αυτά, η Ειδική Εισφορά Αλληλεγγύης των Φυσικών Προσώπων, η οποία επιβλήθηκε το έτος 2011, καταργήθηκε από την 1.1.2023, διότι, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική έκθεση, «οι σκοποί για τους οποίους είχε θεσπιστεί, πανομοιότυποι με αυτούς της ΕΑΣ, έχουν πλέον εκλείψει και η κατάργησή της, η οποία αποτελεί ουσιαστικό μέτρο θωράκισης του εισοδήματος των πολιτών, καθίσταται επιβεβλημένη».

Η δεκαπενταετής, επομένως, διατήρηση της ΕΑΣ παραβιάζει τον πυρήνα του συνταξιοδοτικού δικαιώματος και συνιστά, οπωσδήποτε μετά την κατάργηση μόνο της άλλης  εισφοράς, εκδήλωση αυθαιρεσίας απολύτως ασυμβίβαστης με τις αρχές που διέπουν το Κράτος Δικαίου, αφού μερικοί συνταξιούχοι απομονώνονται και συνεχίζουν να φέρουν μόνο αυτοί το εισοδηματικό βάρος της συγκρότησης αποθεματικού, το οποίο αποτελεί, «για τις μελλοντικές γενεές συνταξιούχων και όχι για την τρέχουσα, το εξασφαλιστικό μέσο κατά οποιασδήποτε δυσμενούς εξέλιξης των συνταξιοδοτικών δεδομένων σε βάθος δεκαετιών» [Ελ. Συν. Ολομ. 1477/2021].

Η επιλεκτικά μονομερής αυτή επιβάρυνση των συνταξιούχων αποτελεί υπέρμετρη θυσία, η οποία υπερβαίνει, λόγω του σωρευτικού της αποτελέσματος και της έκτασής της, το όριο που θέτουν οι συνταγματικές αρχές της ισότητας στην κατανομή των δημόσιων βαρών και της αναλογικότητας.

Και τούτο διότι βάρος που έχει επιβληθεί για την αντιμετώπιση των δημοσιονομικών προβλημάτων της χώρας και αποβλέπει στην εξασφάλιση πλέον συνταξιοδοτικής παροχής, αποκλειστικώς, υπέρ των μελλοντικών συνταξιούχων δεν διατηρείται, ως πρόσφορο μέσο αντιμετώπισης των αβέβαιων προοπτικών της συγκυρίας, επιβαρύνοντας μόνο τους συνταξιούχους, αλλά κατανέμεται μεταξύ όλων των πολιτών που τελούν υπό τις αυτές ή ουσιωδώς παρόμοιες συνθήκες, όσον αφορά την οικονομική τους δραστηριότητα και την εντεύθεν κτήση εισοδήματος.

Συνεπώς, ο κοινωνικοασφαλιστικός αυτός πόρος το να εξακολουθεί να διατηρείται, ως δεύτερος ουσιαστικά φόρος επί του εισοδήματος, για την εξασφάλιση συνταξιοδοτικής παροχής αποκλειστικώς υπέρ των μελλοντικών συνταξιούχων και σε βάρος μόνο και πάλι της ίδιας συγκεκριμένης κατηγορίας, αυτής των ήδη συνταξιούχων, αποτελεί γι’ αυτήν θυσία καταδήλως δυσανάλογη.

Επίσης, διότι αντλεί ο ενεργός ασφαλισμένος πληθυσμός άμεσα ωφέλεια από τον πόρο αυτόν, με την περιέλευσή του στο ΑΚΑΓΕ, για διασφάλιση και καταβολή των μελλοντικών του συντάξεων, χωρίς μάλιστα αυτός, με πολλαπλάσια, ως επί το πλείστον, εισοδήματα έναντι των συνταξιούχων, να επιβαρύνεται με τον συγκεκριμένο πόρο. Ενώ, αντιθέτως, οι συνταξιούχοι, χωρίς να επωφελούνται, εξακολουθούν μόνο αυτοί, αν και έχουν υποστεί τις μεγαλύτερες επιβαρύνσεις έναντι πάντων, να επιβαρύνονται μ’ αυτόν.

Τέλος, διότι διατηρείται παρά τη μεταβολή των συνθηκών με την έξοδο της χώρας από το καθεστώς ενισχυμένης εποπτείας και, συνεπώς, δεν δικαιολογείται, ούτε εκ του λόγου ότι αποτελεί τμήμα ενός ευρύτερου προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής που περιέχει δέσμη μέτρων για την εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών και για τη βιωσιμότητα του συνταξιοδοτικού συστήματος, προϋπόθεση, η οποία δεν αποτελεί επαρκή όρο για τη συνταγματικότητα της ΕΑΣ σε βάρος μόνο μερικών συνταξιούχων, προδήλως φτωχότερων έναντι των υπόχρεων της καταργηθείσας ειδικής εισφοράς αλληλεγγύης φυσικών προσώπων (πρβλ. ΣτΕ Ολομ. 1911/2022).

=====

Ο Νικόλαος Αγγελάρας είναι πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου ε.τ.