«Στον βούρκο {LF}των ανήθικων {LF}γεγονότων»

Εβδομήντα χρόνια μας χωρίζουν από την πρώτη κυκλοφορία του μυθιστορήματος «Θάνατος στη Ρώμη» του Βόλφγκανγκ Κέπεν, το οποίο περιγράφει την ιστορία πρώην Εθνικοσοσιαλιστών και ανθρώπων που κουβαλούν την κληρονομιά του χιτλερικού καθεστώτος – ως θύματα και ως θύτες. Στην ιταλική πρωτεύουσα συναντιούνται λίγα χρόνια μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αναβιώνοντας το ζοφερό παρελθόν του γερμανικού φασισμού. Το μυθιστόρημα ανήκει στη λεγόμενη «Τριλογία της αποτυχίας», που συμπληρώνεται από τα έργα «Περιστέρια στη χλόη» του 1951 (εκδ. Κριτική, 2016, μτφ. Βασίλης Τσαλής) και «Το θερμοκήπιο» (1953), με τα οποία ο Κέπεν καθιερώνεται ως ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς της μεταπολεμικής Γερμανίας. Στο βιβλίο που αναμένεται στις 10 Οκτωβρίου
από την «Κριτική» (σε μετάφραση του έγκυρου πλέον γερμανομαθούς Βασίλη Τσαλή) στηλιτεύει τον γερμανικό μιλιταρισμό, αποκαλύπτοντας την επικίνδυνη επιρροή της φασιστικής ιδεολογίας σε ορισμένα κοινωνικά στρώματα της Δυτικής Γερμανίας.
Το «Β» προδημοσιεύει ένα απόσπασμα.

Όταν μπήκε στην υπηρεσία του Χίτλερ, ο Γιούντεγιαν έγινε αξιοσέβαστος, τα κατάφερε, πήρε κάμποσα κιλά, έγινε υψηλόβαθμος αξιωματούχος, παντρεύτηκε και συγγένεψε με το μαρτιάτικο μπουμπούκι, τον εν όπλοις αδερφό του στο πραξικόπημα Καπ, τον οπορτουνιστή και καριερίστα, τον πρόεδρο και δήμαρχο, τον άνθρωπο που διαχειριζόταν τα οικονομικά του Φύρερ, τον αποναζιστικοποιημένο καιροσκόπο που είχε πάρει πάλι τα πάνω του, τον πρώην δήμαρχο εκλεγμένο τώρα από τον λαό με αυστηρά δημοκρατικές διαδικασίες, πράγμα που ο ίδιος το θεωρούσε αυτονόητο, με αυτόν λοιπόν είχε συγγενέψει, με τον Φρίντριχ Βίλχελμ Πφάφρατ, τον οποίο θεωρούσε μαλάκα και, σε μια στιγμή αδυναμίας, του είχε στείλει μια επιστολή όπου εξηγούσε ότι δεν χρειαζόταν να τον κλαίνε γιατί ήταν μια χαρά· και ύστερα είχε συμφωνήσει να παραστεί σ’ αυτό το ηλίθιο ξανασμίξιμο στη Ρώμη. Ο κουνιάδος έγραψε ότι θα τα κανόνιζε όλα εκείνος. Ποια δηλαδή; Την επιστροφή στην πατρίδα, το ξέπλυμα, την απονομή χάριτος και τελικά μια καλή θεσούλα; Ο άνθρωπος αυτός έκανε τον καμπόσο. Ήθελε ο Γιούντεγιαν να επιστρέψει στην πατρίδα; Χρειαζόταν το αποδεικτικό της αποναζιστικοποίησης, την ελευθερία της απονομής χάριτος; Ήταν ελεύθερος· εδώ ήταν η λίστα της επιχείρησής του. Έπρεπε να αγοράσει όπλα, τεθωρακισμένα, κανόνια, αεροπλάνα, παροπλισμένο στρατιωτικό υλικό, πολεμικές μηχανές που είχαν κριθεί ήδη ακατάλληλες για την επόμενη μαζική σφαγή αλλά ήταν κατάλληλες για τον μικρής κλίμακας πόλεμο της ερήμου, για πραξικοπήματα και εξεγέρσεις. Ο Γιούντεγιαν είχε πίστωση σε τραπεζικά ιδρύματα, είχε πληρεξουσιότητα. Έκλεινε δουλειές με εμπόρους όπλων και στα δύο ημισφαίρια του πλανήτη. Στρατολογούσε παλιούς συντρόφους. Ήταν μες στο παιχνίδι. Το έκανε κέφι. Τι δουλειά είχε εδώ η οικογένεια; Σκατοκατάσταση. Έπρεπε να είσαι σκληρός. Όμως η Εύα έμεινε πιστή σ’ αυτόν, μια πιστή Γερμανίδα, ένα πρότυπο για το οποίο μπορούσες να φανταστείς ότι θα έδινες μάχες και θα θυσίαζες ακόμη και τη ζωή σου· και μερικές φορές μπορεί να το πίστευες κιόλας· ο Γιούντεγιαν φοβόταν. Φοβόταν την Εύα την αμακιγιάριστη με τα μαλλιά δεμένα κότσο, την πιστή οπαδό του εθνικοσοσιαλισμού, της τελικής νίκης· ήταν καλή γυναίκα, σίγουρα όμως δεν την έβρισκε πια ελκυστική. Εξάλλου, θα ήταν μάλλον σταφιδιασμένη. Και ο γιος του; Αυτή η νυφίτσα. Τι κρυβόταν πίσω από την απίστευτη μασκαράτα; Τα έστριβε πολύ περίεργα τα πράγματα στα γράμματά του. Δεν μπορούσε να βγάλει συμπέρασμα. Άπλωσε μπροστά του έναν χάρτη της Ρώμης σαν να ήταν επιτελικός χάρτης. Έπρεπε να κατηφορίσει τη Βία Λουντοβίσι, ύστερα τη Σκαλινάτα, από την κορυφή της οποίας θα μπορούσε να κυριεύσει όλη την πόλη με ένα κανόνι, μάλιστα, και ύστερα να περπατήσει μέχρι τη Βία Κοντότι, στο μικροαστικό ξενοδοχείο όπου είχαν τρυπώσει και τον περίμεναν. Φυσικά έπρεπε να είχε μείνει κι αυτός εκεί, στο ξενοδοχείο που προτιμούσε η γερμανική πελατεία, όπως αναφερόταν στους ταξιδιωτικούς οδηγούς, στη φωλίτσα της πατρίδας και στην οικογενειακή θαλπωρή, και ο Φρίντριχ Βίλχελμ Πφάφρατ, ο πάντα συνετός εκπρόσωπος συνετών και εφικτών εθνικών διεκδικήσεων, ο Πφάφρατ που τα είχε καταφέρει και πάλι και μάλλον αισθανόταν ο ευφυέστερος όλων, καθώς είχε έρθει ξανά στα πράγματα και ήταν έτοιμος για μια νέα ανόρθωση της Γερμανίας, ο κουνιάδος Πφάφρατ, δήμαρχος και αξιοσέβαστος πολίτης της χώρας, ήθελε μάλλον να τον πάρει υπό την προστασία του, αυτόν που υποτίθεται πως ήταν καταδιωκόμενος, μάλλον έτσι το είχε φανταστεί, ήθελε να σφίξει στο στήθος του τον περιπλανώμενο και να του συγχωρέσει ξεκάθαρα όλες τις αμαρτίες που είχε διαπράξει, να τον γλιτώσει από ενοχλητικά ερωτηματολόγια και δικαστικά τραβήγματα. Ο Γιούντεγιαν δεν θα του έκανε τη χάρη, είχε περάσει πολλά για να μπλέξει τώρα σε γλυκανάλατες ιστορίες, αυτός που ήταν νεκρός ή είχε κηρυχθεί νεκρός, ο θαμμένος στα ερείπια του Βερολίνου, ο αγνοούμενος των μεγάλων εκκαθαριστικών επιχειρήσεων, ο ερήμην καταδικασμένος στη Νυρεμβέργη, καθώς το Ανώτατο Δικαστήριο που αποφάσιζε για τη μοίρα ανθρώπων και έκρινε τις τυφλές ενέργειες της ιστορίας ενώ εκείνο παρέπαιε στον λαβύρινθο της ιστορίας δεν ήταν η Justitia με τα δεμένα μάτια, αλλά μια ανόητη που έπαιζε τυφλόμυγα, η οποία, καθώς απέδιδε δίκαιο που βασιζόταν σε άδικα θεμέλια, συμμετείχε και αυτή, ήταν αιχμάλωτη και βυθισμένη στον βούρκο των ανήθικων γεγονότων.