Η θλιβερή κληρονομιά του Τζο Μπάιντεν

Οταν ο Τζο Μπάιντεν εξελέγη πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών το 2020, ένα από τα πλεονεκτήματα που υποτίθεται ότι κόμιζε σε σχέση με τον προκάτοχό του Ντόναλντ Τραμπ ήταν η πολυετής του εμπειρία σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής. Τέσσερα χρόνια μετά, και ενώ η προεδρία του βαίνει σε ένα άδοξο τέλος μετά την εξευτελιστική εκθρόνισή του από το ίδιο του το κόμμα, είναι δύσκολο να θυμηθεί κάποιος έναν πρόεδρο των ΗΠΑ με τόσο θλιβερές επιδόσεις σχεδόν σε όλα τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής που κλήθηκε να διαχειριστεί.

Η εξελισσόμενη κρίση στη Μέση Ανατολή είναι ο τελευταίος κρίκος σε μια αλυσίδα κάκιστης διαχείρισης που έχει εμπεδώσει παγκοσμίως την εικόνα των ΗΠΑ ως μια υποχωρούσα (αν και ακόμη σημαντική) υπερδύναμη. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δείχνει ξεκάθαρα ότι θεωρεί αυτούς τους τελευταίους μήνες της θητείας Μπάιντεν ως το ιδανικό παράθυρο ευκαιρίας για να ξεκαθαρίσει την κατάσταση με τους αντιπάλους του Ισραήλ, ακόμα και αν αυτό σημάνει μια συνολική ανάφλεξη με το Ιράν. Παραδομένος, και λόγω ηλικίας, σε μια ψυχροπολεμική λογική παλαιού τύπου σχετικά με τον ρόλο του Ισραήλ ως προπύργιο της Δύσης, ο Μπάιντεν έχει αφήσει το πεδίο ελεύθερο στον Νετανιάχου, υπονομεύοντας εξαρχής την αξιοπιστία του όποιου διαδόχου του να επαναφέρει την ηρεμία στην περιοχή.

Η αναταραχή στη Μέση Ανατολή έχει κάνει να ξεχαστεί το γεγονός ότι από το ξεκίνημά της η θητεία Μπάιντεν βαρυνόταν με μια κολοσσιαία αποτυχία, την ντροπιαστική αποχώρηση των τελευταίων αμερικανικών στρατευμάτων από το Αφγανιστάν το 2021. Δεν ήταν μόνο οι σοκαριστικές εικόνες από το αεροδρόμιο της Καμπούλ που προέβαλαν μια εικόνα τέλους εποχής. Ηταν και η πλήρης αδιαφορία του θεωρητικά θεσμικού Μπάιντεν να ενημερώσει το ΝΑΤΟ για την απόφασή του, επιδεικνύοντας μια περιφρόνηση αντάξια ενός Τραμπ. Μερικά χρόνια μετά, η ψήφιση ενός γιγαντιαίου πακέτου επιδοτήσεων για την αμερικανική βιομηχανία, και πάλι χωρίς διαβούλευση με τους συμμάχους των ΗΠΑ σε Ευρώπη και Ασία, πήρε τον χαρακτήρα ντε φάκτο εμπορικού πολέμου μέσα στο δυτικό στρατόπεδο, με συνέπειες πολύ πιο σοβαρές από τους αποσπασματικούς δασμούς που προκρίνει ο Τραμπ.

Η χειρότερη κληρονομιά που αφήνει πίσω του ο Μπάιντεν όμως βρίσκεται στην Ουκρανία, έναν πόλεμο στον οποίο η αμερικανική στάση βρίθει κυνισμού. Ενθαρρύνοντας την Ουκρανία να αντιπαρατεθεί με τη Ρωσία χωρίς όμως την παροχή αξιόπιστης αποτροπής (π.χ. αποστολή αμερικανικών στρατευμάτων), οι ΗΠΑ επέτρεψαν τη ρωσική εισβολή, συνέπεια της οποίας δεν ήταν μόνο η καταστροφή της Ουκρανίας αλλά και η οικονομική κρίση στην Ευρώπη. Εκτοτε, η στάση τους στο Ουκρανικό είναι ο παράδοξος συνδυασμός αδιαλλαξίας έναντι οποιασδήποτε συζήτησης για ειρήνη και αποφυγής της κλιμάκωσης με τη Ρωσία. Οι αποστολές όπλων γίνονται προσεκτικά, πάντα όσο χρειάζεται για να μην καταρρεύσει το Κίεβο, αλλά ποτέ αρκετές για να έχει σοβαρή δυνατότητα επικράτησης. Η κυβέρνηση Μπάιντεν εμφάνιζε αυτήν τη στρατηγική ως «υπεύθυνη πολιτική» που συνδύαζε τη στήριξη ενός συμμάχου με τον έλεγχο της σύρραξης. Κάποιος κακόβουλος θα έλεγε ότι αυτή είναι η κλασική τακτική ενός ηγεμόνα όταν αφήνει ένα κράτος-πελάτη να καταστραφεί προκειμένου να εξασθενήσει ένας αντίπαλος.

Οπως συμβαίνει συνήθως με τις ΗΠΑ βέβαια, το να επικεντρώνει κάποιος στις προσωπικότητες των προέδρων συγκαλύπτει βαθύτερες δομικές τάσεις. Με ή χωρίς τον Μπάιντεν, θα έλεγε κάποιος, η αναταραχή σε πολλαπλά περιφερειακά μέτωπα σήμερα δεν διαφέρει από την ιστορική εμπειρία του τι συμβαίνει όταν μια αυτοκρατορία υποχωρεί. Ακόμα κι έτσι, η διαχειριστική ανικανότητα του Τζο Μπάιντεν, ενός θεωρούμενου «προέδρου εξωτερικής πολιτικής» όταν εξελέγη, είναι εντυπωσιακή, δημιουργώντας ανησυχίες για το τι θα δούμε στο μέλλον από την ή τον δεδομένα πιο άπειρο διάδοχό του.

Ο Αγγελος Χρυσόγελος είναι επίκουρος καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο London Metropolitan University