«Ασπίδα» της θαλάσσιας βιοποικιλότητας οι προστατευόμενες περιοχές

Είναι πλέον διεθνώς κοινά παραδεκτό ότι η ίδρυση και αποτελεσματική διαχείριση θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία για την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας. Θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές είναι αναγνωρισμένες και σαφώς καθορισμένες θαλάσσιες εκτάσεις στις οποίες εφαρμόζονται συγκεκριμένα διαχειριστικά μέτρα με στόχο τη διατήρηση και προστασία της φύσης παράλληλα με τη διατήρηση πολιτιστικών στοιχείων και αξιών.

Είναι μεγάλος πλέον ο αριθμός των επιστημονικών μελετών που αποδεικνύουν ότι η αποτελεσματική εφαρμογή προστατευτικών μέτρων σε θαλάσσιες περιοχές ευνοεί τόσο τη διατήρηση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας αλλά και τις τοπικές κοινωνίες. Παραδείγματος χάριν η αύξηση των πληθυσμών των ψαριών τόσο μέσα στις προστατευόμενες περιοχές όσο και στις γειτονικές σε αυτές περιοχές μπορεί να εξασφαλίσει καλύτερες ψαριές και άρα καλύτερο εισόδημα στους επαγγελματίες ψαράδες. Παράλληλα δραστηριότητες όπως ο οικοτουρισμός, ο καταδυτικός τουρισμός και ο αλιευτικός τουρισμός αποδεικνύονται ιδιαίτερα προσοδοφόρες για τις τοπικές κοινωνίες.

Επιτακτική ανάγκη

Σε μια εποχή λοιπόν κατά την οποία η συνεχής υποβάθμιση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων είναι κοινή διαπίστωση από όλους (επιστήμονες, παράκτιες κοινότητες, αλιείς), καθώς οι ανθρωπογενείς πιέσεις συνεχώς αυξάνονται (υπεραλίευση, ρύπανση, θαλάσσιος υπερτουρισμός κ.λπ.), η ίδρυση και αποτελεσματική διαχείριση ενός εκτεταμένου δικτύου θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών γίνεται επιτακτική. Για αυτό και το 2022, η διεθνής κοινότητα κατέληξε σε μία σημαντική συμφωνία για τη διατήρηση της παγκόσμιας θαλάσσιας βιοποικιλότητας. Σύμφωνα με αυτήν έως το 2030 όλες οι χώρες θα πρέπει να αναλάβουν σχετικές πρωτοβουλίες και τα απαραίτητα μέτρα για τη δημιουργία θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών που θα καλύπτουν τουλάχιστον το 30% των ωκεανών και των θαλασσών του πλανήτη. Αυτός ο στόχος έχει ενσωματωθεί και στην Ευρωπαϊκή και τη Μεσογειακή Στρατηγική για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας καθώς και στην εθνική μας νομοθεσία και είναι πλέον γνωστός ως ο στόχος 30X30 (30% έως το 2030).

Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω αξιολογείται σίγουρα θετικά η πρόσφατη δέσμευση της ελληνικής κυβέρνησης για την ίδρυση δύο νέων θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών (μία στο Ιόνιο Πέλαγος και μία στο Νότιο Αιγαίο Πέλαγος). Η δέσμευση έγινε μάλιστα διά στόματος του έλληνα Πρωθυπουργού τον περασμένο Απρίλιο κατά τη διάρκεια της 9ης Διεθνούς Διάσκεψης για τους Ωκεανούς που διοργανώθηκε από τη χώρα μας στην Αθήνα.

Παρ’ όλα αυτά θα πρέπει στο σημείο αυτό να υπογραμμίσουμε ότι ο σχεδιασμός και η ίδρυση Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών σε καμία περίπτωση δεν είναι αρκετά, καθώς για να φέρουν αποτελέσματα είναι απόλυτα απαραίτητη η ουσιαστική εφαρμογή στην πράξη συγκεκριμένων προστατευτικών μέτρων. Και εδώ δυστυχώς η χώρα μας δεν τα έχει πάει καθόλου καλά, καθώς πολλές υπάρχουσες προστατευόμενες περιοχές παραμένουν «μόνον στα χαρτιά», χωρίς δηλαδή ουσιαστική επιτόπου διαχείριση. Είναι χαρακτηριστικό ότι σήμερα περίπου το 18% των θαλάσσιων υδάτων της χώρας έχει ενταχθεί στο ευρωπαϊκό δίκτυο NATURA 2000 (σημαντικές για τη βιοποικιλότητα περιοχές που χρήζουν άμεσης προστασίας).

Είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι στη συντριπτική τους πλειοψηφία οι περιοχές αυτές παραμένουν χωρίς καμιά ουσιαστική εφαρμογή προστατευτικών μέτρων, με ελάχιστες εξαιρέσεις όπως αυτή του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Αλοννήσου, Βορείων Σποράδων, όπου λειτουργεί ένα σχετικά επαρκές σχήμα διαχείρισης και επιτήρησης.

Εν κατακλείδι λοιπόν σήμερα υπάρχει επιτακτική ανάγκη για ουσιαστική προστασία και αποτελεσματική διαχείριση των θαλασσών της χώρας μας στην πράξη.

Ο Παναγιώτης Δενδρινός είναι δρ Θαλάσσιας Βιολογίας, πρόεδρος ΔΣ MOm/Εταιρείας για τη Μελέτη και Προστασία της Μεσογειακής Φώκιας