Γιατί έπεσε ο Κασσελάκης;

Τον Σεπτέμβριο 2023 ο Κασσελάκης εξελέγη πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ από τα μέλη του κόμματος. Εναν χρόνο μετά, επί της ουσίας καθαιρέθηκε από τα στελέχη του. Εξέλιξη πρωτόγνωρη και εντυπωσιακή για την Ελλάδα. Μοιραία προκύπτει το ερώτημα «γιατί έπεσε». Συνήθως οι προφανέστερες εξηγήσεις είναι και οι καλύτερες: έπεσε γιατί απέτυχε.

Σε τρία επίπεδα.

Πρώτον, δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες για τις οποίες εξελέγη. Οι μετεκλογικές του επιδόσεις απείχαν από τις προεκλογικές υποσχέσεις, με συνέπεια η αξιοπιστία του πολιτικού του brand να κλονιστεί. Υποσχέθηκε να νικήσει τον Μητσοτάκη αλλά στις ευρωεκλογές παραλίγο να χάσει από τον Ανδρουλάκη.

Δεύτερον, δεν προσάρμοσε το κόμμα του στην εποχή της κανονικότητας. Αν και επιχείρησε να το μετακινήσει ιδεολογικά στον μεσαίο χώρο, η προσπάθεια αποδείχθηκε ατελής και ατελέσφορη. Με θέσεις πρόχειρες και προγραμματικά ανεπεξέργαστες, ήταν δύσκολο να πείσει για κυβερνητική του ετοιμότητα. Βεβαίως η επικοινωνιακή του στρατηγική υπήρξε σύγχρονη. Η διαρκής εκλογική καμπάνια (permanent campaigning) στην οποία επιδόθηκε σε media και social media ήταν αναγκαία. Ειδικά με αντίπαλο τον Μητσοτάκη. Το μήνυμά του όμως έμοιαζε πολιτικά αδύναμο και η τακτική του υπερβολικά προσωποκεντρική. Κάτι που κόστισε στις ευρωκάλπες.

Τρίτον, δεν κατάφερε να κρατήσει το κόμμα του ενωμένο. Κάτι που γενικώς είναι προϋπόθεση για την εκλογική ανάκαμψη, αφού οι ψηφοφόροι αποστρέφονται τα διχασμένα κόμματα. Βέβαια για τη διάσπαση δεν ευθυνόταν μόνο ο ίδιος. Στα διαζύγια σπανίως φταίει μόνο ένας. Η αμφισβήτηση άλλωστε άρχισε ήδη από την επομένη της εκλογής του. Ωστόσο τα κόμματα στην Ελλάδα (και όχι μόνο) είναι αρχηγικά. Συνεπώς ο εκάστοτε ηγέτης έχει τη βασική ευθύνη να διατηρήσει την ενότητα.

Ο Κασσελάκης όμως εξαρχής κινήθηκε συγκρουσιακά εγκλωβισμένος σε ένα σχήμα επικοινωνιακού λαϊκισμού: ο νόμιμα εκλεγμένος αρχηγός από τα «αγνά» μέλη του ΣΥΡΙΖΑ απέναντι στην «κομματική» ελίτ που τον υπονόμευε. Αρχικά στην εσωκομματική αναμέτρηση του 2023, ο ίδιος εκπροσωπούσε τους «κληρονόμους» του Τσίπρα απέναντι στους «υπονομευτές» του. Μετά την αποχώρηση του μπλοκ Αχτσιόγλου-Τσακαλώτου, οι ρόλοι μεταβλήθηκαν. Από τη σκοπιά Κασσελάκη, στους υπονομευτές «μετακινήθηκαν» σταδιακά ο Τσίπρας, οι «87» και εν τέλει ο πρώην σύμμαχος Πολάκης. Το ρήγμα που άνοιξε πέρυσι εξελίχθηκε σε γενικευμένη ρήξη. Με απώτερη συνέπεια, όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα της νέας εκλογής, η περαιτέρω διάσπαση να είναι αναπόφευκτη. Οποιος κι αν νικήσει, οι ηττημένοι θα φύγουν.

Κάτι που διευκολύνεται από τη διαδικασία εκλογής. Οταν η ηγεσία επιλέγεται απευθείας από τα μέλη (ή και τους φίλους) του κόμματος, τότε η πόλωση στην κορυφή διαχέεται στη βάση. Ετσι το χάσμα μετεκλογικά γεφυρώνεται δύσκολα, όπως δείχνει άλλωστε η εμπειρία και αλλού. Η Μπακογιάννη διεγράφη το 2009 από τον Σαμαρά, πριν επανέλθει το 2012, οι ηττημένοι του ΚΙΝΑΛ το 2017 σταδιακά αποχώρησαν, όπως άλλωστε και ο Λοβέρδος μετά το 2021. Ακόμα και το τραύμα του «εμφυλίου» στο ΠΑΣΟΚ το 2007 δεν επουλώθηκε ποτέ, καταλήγοντας στη διάσπαση του 2015 από τον Παπανδρέου, πριν γυρίσει μετά και εκείνος πίσω. Στο ίδιο πλαίσιο, ο δρόμος του ΣΥΡΙΖΑ μοιάζει ακόμα πιο δύσβατος.

Ο Πάνος Κολιαστάσης είναι δρ Πολιτικής Επικοινωνίας του Queen Mary University of London και διδάσκων στο Τμήμα Επικοινωνίας & ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών