Χωρίς παρωπίδες

Τα Γλωσσίδια δεν είναι στήλη βιβλιοκριτικής. Αυτό, βέβαια, δεν τα εμποδίζει να γράφουν κατά καιρούς για βιβλία που τα θεωρούν άξια σχολιασμού, αρνητικού ή θετικού, εξού και η σημερινή αναφορά στο βιβλίο «Ελληνικός Κομμουνισμός: Μια διεθνική ιστορία (1912-1974)» του Κωστή Καρπόζηλου, που κυκλοφόρησε πριν από μερικούς μήνες από τις εκδόσεις Αντίποδες.

Ο Κωστής Καρπόζηλος ανήκει στη νέα γενιά ιστορικών. Πριν από τη διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ, ήταν διευθυντής των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ). Μάλιστα, για ένα διάστημα ανέλαβε και porte parole της ήδη μετά βίας ορατής στον πολιτικό χάρτη Νέας Αριστεράς, των Αχτσιόγλου, Χαρίτση, Τσακαλώτου, κ.ά. Ωστόσο, σε αντιδιαστολή προς την ιδεολογική χρήση της Ιστορίας που χαρακτηρίζει συνήθως τους κομμουνιστές και κομμουνιστογενείς ιστορικούς και ιστοριολογούντες, ο Καρπόζηλος δείχνει να έχει αξιοποιήσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τις πηγές του, αυτές που απόκεινται στα ΑΣΚΙ αλλά και άλλες. Ούτε εκθειάζει, ούτε «δικαιολογεί», ούτε καταγγέλλει ο Καρπόζηλος. Με νηφάλιες κρίσεις και καίριες επισημάνσεις, με σεβασμό στις πηγές και με αξιοποίηση μιας εντυπωσιακής σε έκταση βιβλιογραφίας, προσπαθεί να φωτίσει και να εξηγήσει καταστάσεις και συμπεριφορές. Παράλληλα, δεν διστάζει να ασκήσει κριτική στον εγγενή ντετερμινισμό αλλά και βολονταρισμό (παράξενο ζευγάρι, αλλά έτσι είχαν τα πράγματα) του μαρξισμού-λενινισμού, αρνούμενος επίσης κατηγορηματικά να αποδώσει την κακοδαιμονία του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος σε συνωμοσίες, πράκτορες, χαφιέδες, προβοκάτορες, και άλλες «αστυνομικού τύπου» ερμηνείες.

Oπως και ο ίδιος διευκρινίζει, ο Καρπόζηλος δεν εστιάζει σε συνέδρια, ολομέλειες, αποφάσεις οργάνων, «πλατφόρμες», και άλλα τέτοια. Κυκλοφορούν ήδη άπειρα βιβλία για αυτά και όσοι ενδιαφέρονται/όμαστε για τα σχετικά ζητήματα έχουν/έχουμε ξεκοκαλίσει τη σχετική βιβλιογραφία. Το βάρος ο Καρπόζηλος το ρίχνει εν πολλοίς στους ανθρώπους που ενεπλάκησαν στα γρανάζια του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος. Στις αντιφάσεις τους, στους προβληματισμούς τους, ακόμα και στην καταγωγή τους. Eτσι, υπάρχουν στο βιβλίο του πολύτιμα στοιχεία για τη δυσερμήνευτη στάση των κομμουνιστών στις ένοπλες δυνάμεις της Μέσης Ανατολής το 1943-44, για λεπτομέρειες της ζωής των προσφύγων στις αυτοαποκαλούμενες λαϊκές δημοκρατίες, για τον ρόλο λιγότερο γνωστών στελεχών του ΚΚΕ όπως ο Σακαρέλος, ο Βαβούδης, ο Σαλάς κ.ά.

Και κάτι ακόμα, κατεξοχήν του ενδιαφέροντος της στήλης. Τα ελληνικά του Καρπόζηλου είναι εξαιρετικά, αψεγάδιαστα. Oχι μόνον δεν φαλτσάρει στις διατυπώσεις του, αλλά και εντυπωσιάζει με την ακριβολογία του και με την απόλυτη αξιοποίηση των αποχρώσεων που διαθέτει η ελληνική γλώσσα. Ακόμα και το ορθό αλλά τόσο σπάνιο τα τανκ (αντί του κοινολεκτούμενου τα τανκς) εντόπισα στο κείμενό του!

Eσχατο αλλά όχι χωρίς τη σημασία του, νομίζω. Oσα προηγήθηκαν προέρχονται από έναν άνθρωπο που τον χωρίζει άβυσσος από τις πολιτικές απόψεις και επιλογές του συγγραφέα. Από κάποιον που δεν δηλώνει απλώς «αριστερός αλλά αντικομμουνιστής», αλλά «αριστερός γι’ αυτό αντικομμουνιστής». Και ο νοών νοείτω.

Επιδόρπιο

Oσο και αν από πρώτη ματιά ξενίζει, οι λέξεις sycophant και sycophancy στα αγγλικά δεν σημαίνουν συκοφάντης και συκοφαντία. Sycophant είναι ο κόλακας, ο δουλοπρεπής, ο «γλείφτης» και sycophancy η κολακεία, η δουλοπρέπεια.