Πώς σιγούν οι καμπάνες;

Ο Μάριο Ντράγκι χτύπησε, για άλλη μια φορά, μια ηχηρή καμπάνα: Αν δεν ασχοληθεί η ΕΕ σοβαρά με μακροχρόνια θέματα ανταγωνιστικότητας, αλλάζοντας ουσιωδώς την καθημερινή λειτουργία της, αυτά που θεωρούν όλοι αυτονόητα θα σταματήσουν σε λίγα χρόνια να ισχύουν. Αντίστοιχη καμπάνα είχε κρούσει το 2019 η Επιτροπή Πισσαρίδη: αν δεν αλλάξουν ριζικά κάποια θέματα, η χώρα θα διολισθαίνει. Παλιότερα η προειδοποίηση της Εκθεσης Σπράου για τη μη μεταρρύθμιση των συντάξεων δεν απέτρεψε τη χρεοκοπία.

Ως καμπανοκρούστης ο Ντράγκι έρχεται συστημένος. Η κρυπτική του δέσμευση τον Ιούλιο του 2012 ότι η Κεντρική Τράπεζα «θα κάνει ό,τι χρειάζεται» ήταν αρκετή για να σημάνει το τέλος της κρίσης της ευρωζώνης χωρίς συγκεκριμενοποίηση του τι ακριβώς χρειαζόταν. Ο νοών εννόησε…

Τι πρέπει να γίνει λοιπόν προκειμένου η σημερινή προειδοποίηση Ντράγκι να μην έχει την τύχη αυτής του Σπράου; Πώς διασώζεται ο πυρήνας της Εκθεσης Πισσαρίδη; Πώς γίνεται, αφού ηχήσουν οι καμπάνες, να μη σιγήσουν;

Κάθε καμπάνα που αγνοήθηκε, στην Ελλάδα και αλλού, αφύπνισε αρχικά την κοινωνία, εκπέμποντας ένα καθαρό μήνυμα αλλά και μια προειδοποίηση. Πολύ σύντομα όμως υπερίσχυσε μια κακοφωνία μικροπολιτικής διαχείρισης. Αυτή είτε σχολίαζε επουσιώδη αγνοώντας την κεντρική προειδοποίηση είτε συνέχισε να ασχολείται με τα καθημερινά της θέματα, μην παίρνοντας χαμπάρι καν.

Αν κάποιος την εβδομάδα που πέρασε στη Θεσσαλονίκη ανησυχούσε για το πώς θα εξειδικευόταν το μήνυμα Πισσαρίδη για δεύτερη τετραετία, τότε θα απογοητευόταν όταν τα φώτα της δημοσιότητας ήταν στραμμένα στις αναμετρήσεις στην Αριστερά ή στο Κέντρο. Ομοίως, είναι πιθανόν η αιχμή του μηνύματος Ντράγκι να ξεχαστεί μπροστά στην καθημερινότητα της ανάθεσης ρόλων στη νέα Κομισιόν ή στη διαχείριση κάποιου σκανδάλου σε κράτος-μέλος.

Ενα τέτοιο πρόβλημα θα το καταλάβαιναν οι άνθρωποι του κινηματογράφου. Προσπαθούν να πουλήσουν μια ταινία Μπέργκμαν όταν διατίθενται αφειδώς κωμωδίες Βέγγου. Ή όταν μια εκπομπή λόγου αναμετράται με ριάλιτι. Ομως μια τέτοια ερμηνεία –διαφορά μεταξύ υψηλής και χαμηλής διανόησης – θα ήταν, εκτός από συγκαταβατική, και λανθασμένη.

Πάντοτε υπήρχαν θέματα υψηλής και χαμηλής στόχευσης. Οι τραγωδίες του Ευριπίδη συνυπήρχαν με τις κωμωδίες του Αριστοφάνη. Οταν όμως μεσολαβούσε ένα ισχυρό κοινωνικό επίδικο – π.χ. συνέχιση ενός καταστροφικού πολέμου –, η διαφορά του μέσου δεν απέτρεπε την ανάληψη υπεύθυνης πολιτικής θέσης.

Τι σημαίνει αυτό για σήμερα – στην Ελλάδα κυρίως αλλά και στην Ευρώπη; Μπορούν οι κοινωνίες μας να ασχοληθούν με σοβαρά θέματα όσο βρίσκονται σε εξέλιξη μικροπολιτικές και κομματικές διεργασίες;

Η απάντηση βρίσκεται στο πώς ακριβώς εξελίσσονται οι κομματικές αντιπαραθέσεις. Στην ιδανική περίπτωση, θα προσέφεραν χρυσή ευκαιρία για προβληματισμό για μεγάλες αποφάσεις. Αφού έχουν ηχήσει οι καμπάνες, να μην επιδιώκουν τον αντιπερισπασμό με αχό μικροπολιτικής, αλλά να εξηγούν πειστικά γιατί και πώς η δική τους πρόταση απαντά στις μεγάλες ανησυχίες. Είναι, λοιπόν, θέμα ατομικών επιλογών των πολιτικών – της κυβέρνησης και των επίδοξων αντιπολιτεύσεων: να ξεχωρίσουν με το να γίνουν χρήσιμοι. Να αποδείξουν ότι κάποιοι ηγέτες ηγούνται.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς