Κλείνουν οι «πληγές» του Επικούριου Απόλλωνα

Μία πληγή λιγότερη μετρά ο ναός του Επικούριου Απόλλωνα στις Βάσσες της Φιγαλείας, καθώς τρεις από τους δωρικούς κίονές του που είχαν απομακρυνθεί για λόγους συντήρησης επέστρεψαν στο μνημείο, έργο του αρχιτέκτονα του Παρθενώνα, Ικτίνου. Η ολοκλήρωση των εργασιών αυτών σε συνδυασμό με την αποκατάσταση του επιστυλίου της βόρειας πλευράς του πολυτραυματία ναού – που αποτελεί την πρόσοψή του – δίνουν πλέον την ευκαιρία στους περίπου 30.000 επισκέπτες που υποδέχεται κάθε χρόνο να έχουν μια εικόνα πλησιέστερη σε εκείνη του 5ου αι. π.Χ.

Δύο κίονες από την ανατολική μακριά πλευρά του μνημείου και ένας από τη δυτική – σε άμεση σχέση με την πρόσοψη του ναού – είναι εκείνοι που είχαν απομακρυνθεί από την αρχική τους θέση. Είχαν τοποθετηθεί σε ειδικούς νάρθηκες και βρίσκονταν στο εργοτάξιο του σχεδόν άρτια διατηρημένου ναού, όπου αντιπροσωπεύονται και οι τρεις αρχιτεκτονικοί ρυθμοί της αρχαιότητας, δωρικός, ιωνικός, κορινθιακός, όχι μόνο για να συντηρηθούν επειδή είναι καμωμένοι από εύθρυπτο ασβεστόλιθο. H μετακίνησή τους επιβλήθηκε από την ανάγκη αποξήλωσης όλων των στρώσεων του ναού μέχρι τα θεμέλια προκειμένου να πληρωθούν τα κενά του βράχου με ειδικό μείγμα, η αντοχή του οποίου δοκιμάστηκε στα εργαστήρια του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.

Στην αρχική του εικόνα προσομοιάζει κατά το δυνατόν πλέον η πρόσοψη του ναού, η βόρεια πλευρά του, στην οποία οι εργασίες αναστήλωσης ολοκληρώθηκαν, καθώς αποκαταστάθηκαν τρεις από τους έξι λίθους του επιστυλίου, για τους οποίους, σύμφωνα με πρόσφατη σχετική μελέτη, είναι γνωστό ότι ο ένας εξ αυτών είχε καταρρεύσει περί τον 13ο ή τον 14ο αι. μ.Χ., πιθανώς ως συνέπεια ενός ισχυρού σεισμού. Οι άλλοι δύο λίθοι ανετράπησαν το καλοκαίρι του 1812 από τους τότε ανασκαφείς του ναού – οι οποίοι και αφαίρεσαν την ανάγλυφη ζωφόρο του, που εκτίθεται όπως και τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο – για να εξαλειφθεί το ενδεχόμενο να καταπέσουν κατά τη διάρκεια των εργασιών. Το κόστος των εργασιών, σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού, ανήλθε σε 1.276.443,84 ευρώ.

Αντικατάσταση της τέντας

Οσο για την ηλικίας 37 ετών τέντα που καλύπτει τον ναό και της οποίας τα όρια αντοχής έχουν ξεπεραστεί προ πολλού, καθώς έχει υποστεί αλλοιώσεις από τον ήλιο και τα βακτήρια, προγραμματίζεται η αντικατάστασή της, έργο που αναμένεται να ξεκινήσει στις αρχές του επόμενου έτους, καθώς έχει ήδη ενταχθεί σε χρηματοδοτικό πρόγραμμα. Παρά την κατάστασή της, ωστόσο, «έχει συμβάλει αποφασιστικά ώστε να μην επιβαρυνθεί το μνημείο από την αποσάθρωση λόγω των δυσμενών καιρικών συνθηκών», όπως εξήγησε στα «ΝΕΑ» η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηλείας Ερωφίλη Κόλλια.

H αντίστροφη μέτρηση για τον «Παρθενώνα της Πελοποννήσου» άρχισε όταν σε κάποια στιγμή της ιστορίας του – άγνωστο πότε – έμεινε άστεγος. Τα νερά της βροχής διείσδυσαν έως τις σχισμές του βράχου όπου έχει θεμελιωθεί ο ναός και το αργιλόχωμα που τις γέμιζε άρχισε να χάνει τη συνοχή του. Το αποτέλεσμα ήταν οι κίονες να αποκλίνουν από την κατακόρυφο, η κρηπίδα να υποστεί καθίζηση και πολλά τμήματα της ανωδομής να παρουσιάσουν θραύσεις.

Το 1907, το πρόβλημα έγινε αντιληπτό και ξεκίνησαν οι προσπάθειες διάσωσης που επαναλήφθηκαν τη δεκαετία του ’60. Οταν πια το φιλί της ζωής δεν αρκούσε, συστάθηκε το 1975 η Επιτροπή Συντήρησης Ναού Επικούριου Απόλλωνα, την ίδια χρονιά που ιδρύθηκε και η αντίστοιχη επιτροπή για τα έργα της Ακρόπολης. Και μπορεί κατά καιρούς να συμπεριλήφθηκαν στη σύνθεσή της κορυφαίοι επιστήμονες και ο ναός να εντάχθηκε από το 1986 στον Κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO, αλλά το ευπαθές υλικό, η δύσβατη περιοχή και ο χρόνος προετοιμασίας των μελετών έγιναν αιτία η αναστήλωση του ναού να καθυστερήσει και τα έργα να ξεκινήσουν ουσιαστικά μόλις το 2001.