Υποκατάστατα ζάχαρης {LF}και εντερικό μικροβίωμα

Σήμερα ολοένα και περισσότεροι καταναλωτές στρέφονται προς τα τεχνητά γλυκαντικά και υποκατάστατα ζάχαρης σε μια προσπάθεια να πετύχουν μείωση του πλεονάζοντος βάρους τους. Είτε ως συνθετικά υποκατάστατα (σακχαρίνη, ασπαρτάμη, στέβια, σουκραλόζη, ακεσουλφάμη) είτε ως φυσικά γλυκαντικά από χυμούς φρούτων, γλυκόριζας και άλλες πηγές, τα προϊόντα αυτά είναι ευρέως διαθέσιμα στην αγορά. Τελευταία αποκτά μεγάλο ενδιαφέρον η επίδρασή τους στο εντερικό μικροβίωμα ή εντερική μικροχλωρίδα. Το εντερικό μικροβίωμα αποτελεί το σύνολο των βακτηρίων στον μικρόκοσμο του εντέρου, παίζοντας καθοριστικό ρόλο στην απορρόφηση και τον μεταβολισμό των θρεπτικών συστατικών και κατά συνέπεια στην εξέλιξη και των καρδιαγγειακών παθήσεων όπως η υπέρταση και η στεφανιαία νόσος.

Στο πλαίσιο ερευνών διαπιστώθηκε πως τα υποκατάστατα ζάχαρης είναι δυνητικά επιβλαβής προάγοντας, μέσω προφλεγμονωδών καταστάσεων και της  δυσβίωσης ή αλλιώς ανισορροπίας των βακτηρίων εντός του εντέρου. Παράλληλα, αυξάνουν την αντίσταση στην ινσουλίνη με αποτέλεσμα την πρώιμη εμφάνιση σακχαρώδους διαβήτη. Το φαινόμενο αυτό παρατηρήθηκε ακόμα και μετά από βραχεία χρήση γλυκαντικών από ασθενείς που προσπαθούσαν να βελτιώσουν τον γλυκαιμικό τους έλεγχο.

Η σουκραλόζη, ένα από τη συνηθέστερα τεχνητά γλυκαντικά, βρέθηκε πως μειώνει τον απόλυτο αριθμό της εντερικής βακτηριακής χλωρίδας σε ζωικά μοντέλα και κατ’ επέκταση τη σύνθεση πρωτεϊνών, με τελικό αποτέλεσμα την εντερική φλεγμονή.

Εκτός των επιβλαβών ενεργειών, οι γλυκαντικές ουσίες μπορεί να έχουν και θετικές ιδιότητες. Η γλυκιριζίνη, εκχύλισμα της γλυκόριζας, χάρη στις αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές της ιδιότητες σε ημερήσια δοσολογία 100 mg φαίνεται να διατηρεί την ομοιόσταση της εντερικής μικροχλωρίδας. Ωστόσο, λόγω της έντονης γεύσης και των αναφορών σχετικά με την πρόκληση αρτηριακής υπέρτασης, η καθημερινή της χρήση δεν έχει καθιερωθεί.  Ολοι συμφωνούμε ότι η αποφυγή γλυκαντικών υποκατάστατων θα ήταν ωφέλιμη για το σύνολο του πληθυσμού και όχι μόνο στους παχύσαρκους. Οι ασθενείς που μείωσαν την πρόσληψη ζάχαρης κατά 40% εντός 2 μηνών έκριναν πως η γεύση των τεχνητών γλυκαντικών ήταν υπερβολικά έντονη και θα επέλεγαν τροφές χαμηλότερης περιεκτικότητας σε γλυκαντικές ουσίες. Σε ασθενείς που ήδη προσλαμβάνουν τεχνητά γλυκαντικά, η μείωση θα πρέπει να είναι σταδιακή σε διάστημα αρκετών εβδομάδων. Συστήνεται η μείξη τροφών υψηλότερης και χαμηλότερης περιεκτικότητας σε ζάχαρη παρά η χρήση υποκατάστατων ζάχαρης, ώστε η μετάβαση να είναι ομαλότερη. Ο τελικός στόχος είναι η βελτίωση της ποιότητας ζωής και η πρόληψη του μεταβολικού συνδρόμου με τη γενικότερη μείωση πρόσληψης σακχάρων παρά την αντικατάσταση αυτών με έκδοχα.

Ο Κώστας Τσιούφης είναι καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ – Α’ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών