Τρεις κηδείες και ένας γάμος

Επιστροφή για τα Γλωσσίδια, με απώλειες δυστυχώς κατά το διάστημα που μεσολάβησε. Πρώτα, αυτή της Τζένης Μαστοράκη, μιας από τις πιο ευαίσθητες ποιητικές φωνές της γενιάς της αλλά και από τις πιο σεμνές παρουσίες στα γράμματα της μεταπολιτευτικής περιόδου. Με την Τζένη είχαμε «εισαχθεί» στο Πανεπιστήμιο Αθηνών την ίδια χρονιά: το χουντοσωτήριο έτος 1967. Στη Φιλοσοφική εκείνη (Ιφιγένεια Μαστοράκη, στον κατάλογο των αποτελεσμάτων), στη Νομική εγώ. Πάντως, ως όνομα την ήξερα από ακόμα πιο παλιά, απ’ όταν δεκαεξάχρονη έγραφε τακτικά στους «Μοντέρνους Ρυθμούς», περιοδικό για την ποπ μουσική που το αγοράζαμε ως τινέιτζερ.

Δεύτερη απώλεια, αυτή του Γιώργου Λεωτσάκου, ιερού τέρατος της μουσικοκριτικής για τη γενιά μου. Τα κείμενά του στο «Βήμα» της χουντικής και της πρώτης μεταδικτατορικής περιόδου υπήρξαν πολύτιμος οδηγός για τη μύησή μας στον κόσμο της μουσικής. Είχα, μάλιστα, την τύχη να τον γνωρίσω καλά λίγο αργότερα, να επωφεληθώ από τις τεράστιες γνώσεις του (μέχρι και ιαπωνικά ήξερε!) και να απολαύσω το καυστικό χιούμορ του, όταν το 1978-80 συνεργαστήκαμε, ως μεταφραστής εκείνος και ως εκδότης εγώ, στη δίτομη «Ιστορία της Μουσικής» του Εμίλ Βυλερμόζ, των εκδόσεων ΥΠΟΔΟΜΗ.

Τρίτος που μας αποχαιρέτησε πρόσφατα, ο Χρήστος Γιανναράς. Ο θάνατος είναι πάντα θάνατος, και τους νεκρούς καλό είναι να τους αφήνουμε στην ησυχία τους. Εγκωσα, ωστόσο, να διαβάζω ύμνους και αγιογραφίες για τον εκλιπόντα. Για ποιον; Για τον κατεξοχήν εκπρόσωπο του πιο αδιάλλακτου αντιδυτικισμού, για τον φανατικό πολέμιο του ορθολογισμού, του Διαφωτισμού και της νεωτερικότητας. Κι όλα αυτά στο όνομα ενός νεφελώδους «κοινοτισμού» και «αγαπητισμού» της καθ’ ημάς Ανατολής, οι οποίοι μόνο στις φαντασιώσεις του Γιανναρά και των ομοϊδεατών του υπάρχουν ή έχουν υπάρξει. Γράφοντας τα τελευταία σαράντα χρόνια στις επιφυλλίδες του το ίδιο λίγο πολύ κείμενο, που συμπυκνωνόταν στο περιβόητο Finis Graeciae, αυτός ο σύγχρονος Παπουλάκος, ένας Παπουλάκος με καλούς τρόπους και με ξένες γλώσσες είναι αλήθεια, δεν σεβάστηκε ποτέ τη χώρα που μεγαλόθυμα τού επέτρεψε να εκλεγεί καθηγητής φιλοσοφίας αν και θεολόγος, τη χώρα που τον μισθοδοτούσε και τον συνταξιοδοτούσε επί σχεδόν πενήντα χρόνια. Την αποκαλούσε περιφρονητικά Ελλαδιστάν ή «ελληνόφωνο κρατίδιο της νότιας Βαλκανικής»!

Οσο για τον γάμο του τίτλου, μπορεί ο Κασσελάκης να είναι η χαρά των γελοιογράφων, μπορεί να είναι η νέμεσις για όσα αποτρόπαια έχει αφήσει ως ανάμνηση η περίοδος των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, μπορεί, μπορεί… Ομως, ο γάμος του με τον «καλό» του, χωρίς σχεδόν κανένας να ενοχληθεί, έρχεται να επιβεβαιώσει ότι, μ’ ετούτα και μ’ εκείνα, με τα στραβά του και με τις ανεπάρκειές του, το κατά Γιανναρά «ελληνόφωνο κρατίδιο της νότιας Βαλκανικής» όλο και κάποια βήματα μπροστά κάνει.

Η έμμηνος ρήση

Ο συγγραφέας που μιλάει για τα βιβλία του είναι εξίσου πληκτικός όσο και οι μαμάδες που δεν μιλάνε παρά για τα παιδιά τους.

Ντισραέλι