Το μεγαλύτερο σόου στη Γη

Το Δημοκρατικό Κόμμα μόλις έκανε ένα καταπληκτικό σόου στο συνέδριό του στο Σικάγο. Είχε τα πάντα: μουσικές εμφανίσεις, ξεσηκωτικές ομιλίες, θρησκευτική αφοσίωση, πλημμύρες δακρύων, υποσχέσεις ελπίδας, στιγμές χαράς, εξυψωτικό πατριωτισμό, Οπρα Γουίνφρεϊ και πολλά πολλά μπαλόνια. Οι τηλεοπτικοί σχολιαστές θαύμασαν τον τρόπο που η αντιπρόεδρος Κάμαλα Χάρις «παρουσιάστηκε»: το χαμόγελό της, τη γλώσσα του σώματός της, τη φωνή της, ακόμα και την επιλογή των ρούχων της.

Η πολιτική, είτε σε δικτατορίες είτε σε δημοκρατίες, εμπεριέχει πάντα επιδείξεις κάποιου είδους. Αλλά στις Ηνωμένες Πολιτείες η πολιτική εδώ και πολύ καιρό δεν ξεχωρίζει από την ψυχαγωγία. Ο καυστικός αμερικανός δημοσιογράφος Χ. Μένκεν, ο οποίος περιφρονούσε τους πολιτικούς και νόμιζε ότι οι περισσότεροι Αμερικανοί ήταν αδαείς, υπήρξε μεγάλος παρατηρητής των συμβάσεων των πολιτικών κομμάτων. Εγραψε το 1927: «Οι Ηνωμένες Πολιτείες, στα μάτια μου, είναι, χωρίς σύγκριση, το μεγαλύτερο σόου στη Γη».

Γιατί – ω γιατί; – οι υποψήφιοι πρέπει να κάνουν μια τέτοια επίδειξη αγάπης για τις οικογένειές τους; Τι σχέση έχουν όλες αυτές οι αγκαλιές και τα φιλιά στη σκηνή με την πολιτική; Είναι πραγματικά απαραίτητα για να κερδίσουμε τους ψηφοφόρους; Στην Αμερική έτσι φαίνεται. Στις περισσότερες δημοκρατίες οι άνθρωποι ψηφίζουν πολιτικά κόμματα και τα συμφέροντα που εκπροσωπούν. Το χάρισμα παίζει ρόλο – ακόμα και σε χώρες όπως η Ιαπωνία, όπου οι περισσότεροι πολιτικοί στερούνται μοναδικά αυτή την ποιότητα. Αλλά συνολικά, οι ασιάτες και οι ευρωπαίοι πολιτικοί δεν είναι τόσο πρόθυμοι όσο οι Αμερικανοί να «πουλήσουν» τον εαυτό τους και την αφοσίωση στην οικογένειά τους στο κοινό. Αυτό παραδοσιακά οι πολίτες το ήθελαν από τους βασιλείς, όχι από εκλεγμένους πολιτικούς.

Από τον βασιλιά Γεώργιο Γ’ τον 18ο αιώνα, στους βρετανούς μονάρχες άρεσε να δίνουν την εικόνα εκλεκτών οικογενειαρχών. Η  βασίλισσα Ελισάβετ Β’ επέτρεψε στο BBC να καταγράψει τη ζωή της στο σπίτι, από μπάρμπεκιου στον κήπο μέχρι τσάι με τα παιδιά. Ενιωθε ότι έπρεπε να κατέβει στη γη για να παραμείνει δημοφιλής.

Οι Αμερικανοί απελευθερώθηκαν από τη βρετανική μοναρχία το 1776. Στα χρόνια που μεσολάβησαν, ο Λευκός Οίκος απέκτησε μεγάλο μέρος της μεγαλοπρέπειας και των περιστάσεων μιας βασιλικής αυλής, σε βαθμό που ξεπερνά κατά πολύ αυτόν άλλων δημοκρατιών – εκτός ίσως από τη Γαλλία, όπου η δημοκρατία εξακολουθεί να είναι ντυμένη με το βασιλικό μεγαλείο.

Για να εκλεγεί ένας υποψήφιος στην προεδρία των ΗΠΑ, με όλα τα οιονεί μοναρχικά της χαρακτηριστικά, πρέπει να κάνει επίδειξη ότι είναι κανονικός τύπος, κάποιος με τον οποίο μπορείς να πιεις μια μπίρα. Φυσικά, οι άνθρωποι που φιλοδοξούν να γίνουν πρόεδροι δεν είναι πραγματικά σαν εμάς, αλλά πρέπει να προσποιούνται ότι είναι.

Η συναισθηματική ανάφλεξη των κομματικών συνεδρίων στις ΗΠΑ – οι αγκαλιές, τα φιλιά και οι εκδηλώσεις οικογενειακής αγάπης – είναι υπερβολική. Πολύς λόγος έγινε στο Δημοκρατικό Εθνικό Συνέδριο ότι πρέπει «να προσέχουμε ο ένας τον άλλον», «να αγαπάμε τους γείτονές» και «να βοηθάμε τους φτωχούς και περιθωριοποιημένους». Πολλοί Αμερικανοί μπορεί να ταιριάζουν με αυτή την περιγραφή. Ωστόσο οι ΗΠΑ είναι μια πολύ πιο αδίστακτα ανταγωνιστική κοινωνία – με ένα σχεδόν ανύπαρκτο δίχτυ ασφαλείας – από τις περισσότερες άλλες δημοκρατίες. Για να πετύχεις, χρειάζεται να έχεις ικανότητες πωλητή. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για όσους πρέπει να πουλήσουν τον εαυτό τους στο κοινό, όπως κάνουν οι κινηματογραφικοί ηθοποιοί ή οι πολιτικοί. Είναι ερμηνευτές. Και όμως, το κοινό απαιτεί από τους ηθοποιούς και τους πολιτικούς να θεωρούνται γνήσιοι. Αυτό που είδαμε λοιπόν στο συνέδριο του Δημοκρατικού Κόμματος είναι η απόδοση της αυθεντικότητας. Στα σωστά χέρια, όπως συνέβη στο Σικάγο, αυτό μπορεί πράγματι να μοιάζει με το μεγαλύτερο σόου στη Γη.

Ο Ιαν Μπουρούμα είναι ολλανδός συγγραφέας και ιστορικός. Είναι καθηγητής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Δημοσιογραφίας στο Κολέγιο Μπαρντ στη Νέα Υόρκη. Βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Θύραθεν