Πού το πάει η Τουρκία;

Μια τουρκική παροιμία λέει: «ένας τρελός ρίχνει μια πέτρα στο πηγάδι, σαράντα γνωστικοί δεν μπορούν να τη βγάλουν». Πολλές από τις αναλύσεις σχετικά με το «τι θέλει να κάνει η Τουρκία» – συχνά εννοούμε τι θέλει να κάνει ο πρόεδρός της –  έχουν ως βάση την πεποίθηση ότι αν συμβαίνει κάτι θα πρέπει να υπάρχει μια πρόθεση ή κάποιο σχέδιο. Τι να είναι άραγε; Μας διαφεύγει η πιθανότητα να είναι απλώς μια πέτρα στο πηγάδι!

Παραδείγματα περιπτώσεων που δύσκολα ερμηνεύονται: Το Ισραήλ για την Τουρκία ήταν «σφαγέας παιδιών» – το  σκάνδαλο στο Νταβός το 2009 με τον Σιμόν Πέρες και τον Ερτνογάν – μετά ήρθαν οι φιλίες και οι συνεργασίες και μετά πάλι έγιναν «σφαγείς». Το ίδιο με τον Ασαντ της Συρίας: Πρώτα φιλίες και μάλιστα σε οικογενειακό επίπεδο, μετά ο Ασαντ ήταν ο μεγαλύτερος εχθρός και αυτές τις μέρες ακούσαμε το «γιατί να μην είμαστε φίλοι;». Εχουμε και το «Μιτσοτάκης Γοκ!» και μετά το «rapprochement»! Τι αναλύσεις να κάνεις και τι εξήγηση να δώσεις; Μπορεί κάποιος να ξύπνησε ανάποδα ή να λογάριασε τελείως λανθασμένα – με αυταπάτες που λένε. Μπορεί να μην υπάρχει «σχέδιο» ή το σχέδιο να είναι τόσο ασυνάρτητο που δεν ενδείκνυται για ορθολογική πρόβλεψη.

Υπάρχει και το άλλο: Αν μια έκφραση ή πράξη στερείται γνώση και επεξεργασμένη σκέψη  στερείται και προβλεψιμότητα. Ολα εξελίσσονται βάσει συμπτώσεων και απρόβλεπτων παρορμήσεων. Μανιοκαταθλιπτικών ανεβοκατεβασμάτων. Οταν κάποιος δεν λειτούργει ογρανωμένα και ορθολογικά δεν μπορεί να γίνει και πρόβλεψη.

Η απροβλεψιμότητα είναι πάντως ενοχλητική. Επειδή προσδιορίζει πρόσωπα που δεν λειτουργούν ορθολογικά. Πρέπει να υπενθυμίσουμε και δύο ακόμη παράγοντες που επιδεινώνουν το πρόβλημα: η άγνοια και η οκνηρία. Οι μη κατηρτισμένοι ηγέτες είναι μεγάλο ρίσκο. Θα τελειώσω με ένα εύθυμο περιστατικό για να επισημάνω πόσο ακατάλληλος μπορεί να είναι ένας πολιτικός ηγέτης τον οποίο πολλοί τον παίρνουν στα σοβαρά και προσπαθούν να μαντέψουν το τι σχεδιάζει. Είναι πάντως πολλοί αυτοί.

Στις 25 Μαΐου 2024 δημοσιογράφοι ρώτησαν τον Ντεβλέτ Μπαχτσελί, τον ηγέτη της Ακροδεξιάς, τι σκέφτεται για το νέο νομοσχέδιο που φέρνει η κυβέρνηση στη Βουλή όπου αναφέρεται ότι τα αδέσποτα σκυλιά μπορεί και να τα «κοιμίσουν». Η απάντηση ήταν: «Δεν ξέρω τι ακριβώς προτείνει το νέο νομοσχέδιο. Ποιος και γιατί κάνει αυτή την πρόταση; Πώς θα τα κοιμίσουν τα σκυλιά; Για πόσες ώρες θα τα κοιμίσουν; Ποιος θα τα κοιμίσει; Δεν ξέρουμε τις απαντήσεις. Στην Τουρκία όπου και αν πάτε μέσα στη ζέστη του μεσημεριού οπωσδήποτε θα δείτε σκυλιά που κοιμούνται, όλοι τα βλέπουμε αυτά».

Ο Ηρακλής Μήλλας είναι πολιτικός επιστήμονας, πολιτικός μηχανικός και μεταφραστής