Νουάρ αφιερωμένο στους εραστές {LF}του είδους

Και μετά το ελεγειακό «Χαμένο προφίλ» ακολουθεί ένα ακόμα πιο μαύρο κοινωνικοαστυνομικό μυθιστόρημα από τον μεγάλο εκπρόσωπο της σύγχρονης γαλλικής σκηνής της αστυνομικής λογοτεχνίας. Ο Hugues Pagan υπογράφει το έργο «Οι ανώνυμοι», που έχει τιμηθεί με το Μεγάλο Βραβείο Αστυνομικής Λογοτεχνίας, το Βραβείο Αστυνομικού Μυθιστορήματος Landermeau και το Βραβείο Ιστορικού Νουάρ του «Rendez-vous de l’ Histoire».

Ολα ξεκινούν όταν ο νεαρός αρχιεπιθεωρητής Σρεντέρ γυρίζει την πλάτη σε μια υποσχόμενη λαμπρή καριέρα κι εγκαταλείπει το Παρίσι για να βρεθεί σε μια επαρχιακή πόλη, που δεν θα μάθουμε ποτέ ποια είναι. Δυστυχώς για τον ήρωά μας, θα κουβαλήσει μαζί του και τους προσωπικούς του δαίμονες, που τον κυνηγάνε αμείλικτοι από τη σκοτεινή περίοδο της ζωής του, τον πόλεμο της Αλγερίας. Η πρώτη υπόθεση που αναλαμβάνει ο βασανισμένος Σρεντέρ είναι η εξαφάνιση της δεκαπεντάχρονης Ελιζαμπέτ ή Μπετί Οφμάν, κόρης ενός μοναχικού χαμηλόβαθμου σιδηροδρομικού υπαλλήλου. Ο πατέρας της μικρής πιστεύει ότι είναι νεκρή, ο Σρεντέρ το φοβάται και σύντομα δικαιώνονται αμφότεροι. Ο Σρεντέρ δεν αποδέχεται τον θάνατο, ακόμα χειρότερα τον θάνατο μιας δεκαπεντάχρονης κοπέλας. Παίρνει τη φωτογραφία που του δίνει ο πατέρας της, την κολλάει στον τοίχο του γραφείου του, τη βλέπει κάθε μέρα και η εικόνα της μικρής τον στοιχειώνει. Η διαδικασία των ερευνών είναι επίπονη. Η ομάδα των αστυνομικών της Δίωξης του Εγκλήματος, υπό την ηγεσία του Σρεντέρ, δουλεύει με γρήγορους ρυθμούς, ανακαλύπτει στοιχεία και εξετάζει πολλούς μάρτυρες μέχρι να φτάσει στο σημείο όπου τα πράγματα αρχίζουν να ξεκαθαρίζουν.

Οι προσπάθειές τους όμως συναντούν πολλά εμπόδια. Το κατεστημένο της πόλης, που ποτέ δεν αναφέρεται το όνομά της (αλλά έτσι δεν είναι οι περισσότερες πόλεις;), είναι πανίσχυρο και βουτηγμένο στη διαφθορά και τη διαπλοκή. Οι περισσότεροι αξιωματούχοι της Αστυνομίας είναι διεφθαρμένοι, έχουν στόχο την άνοδο στην ιεραρχία και υπηρετούν με συνέπεια ένα καθεστώς βίας και τραμπουκισμών με θύματα μετανάστες και άστεγους. Πιστοί σύμμαχοί τους οι εκπρόσωποι των ΜΜΕ, που διατηρούν αδελφικές σχέσεις με την πολιτική εξουσία, καθώς και τους λειτουργούς της Δικαιοσύνης. Κάθε φορά που οι έρευνες του Σρεντέρ και των συνεργατών του πλησιάζουν στην αποκάλυψη στοιχείων, που ενδεχομένως αποτελούν απειλή για αυτούς που ουσιαστικά ελέγχουν την πόλη, βρίσκονται αντιμέτωποι με μια ιδιόμορφη και πανίσχυρη προσπάθεια συγκάλυψης… Ομερτά… Προστασία των ανθρώπων του κυκλώματος.

Αλλά ο Σρεντέρ είναι από τους τύπους που δεν φοβούνται τις συγκρούσεις. Αντιθέτως, μοιάζει με παγοθραυστικό που διαλύει τους πάγους και συνεχίζει άφοβα την πορεία του, ίσως και στο μεγάλο πουθενά. Δεν υπολογίζει την ιεραρχία, αψηφά τον Τύπο, λατρεύει να μεγαλώνει την ουρά των εχθρών του καθημερινά. Νιώθει ότι έχει μια αποστολή, να εξιχνιάσει τη δολοφονία της μικρής Μπετί που τον στοιχειώνει, και είναι αποφασισμένος να φτάσει στο τέλος με οποιοδήποτε κόστος.

Ο Hugues Pagan ακολουθεί πιστά τα χνάρια του police procedural. Οι κριτικοί βλέπουν στο έργο του επιρροές από Dashiell Hammett και Howard Fast. Πέραν αυτών, εγώ βλέπω την επίδραση του μεγάλου εκπροσώπου του police procedural, του Ed McBain, μέχρι και των σουηδών πρωτοπόρων του είδους Sjowall και Wahloo. Αυτά τα στοιχεία είναι φανερά, ιδιαίτερα στην ακριβή περιγραφή των καθημερινών δραστηριοτήτων και της δουλειάς που γίνεται στα αστυνομικά τμήματα, στη διάρκεια των διαδικασιών της έρευνας για την εξιχνίαση μιας σοβαρής υπόθεσης.

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο στο έργο του συγγραφέα είναι το κοινωνικό. Η περιγραφή της κοινωνίας που ζούμε σήμερα είναι σχεδόν ανατριχιαστική και σίγουρα οδυνηρά ανάγλυφη. Τα πάντα αναφέρονται συγκριτικά. Η οικονομική ευημερία, ο πλούτος και η εξουσία των ισχυρών κι απέναντί τους η θλιβερή περιθωριοποίηση αρκετών κοινωνικών ομάδων. Οι ισχυροί προχωρούν στο φως ενισχύοντας την αυτοκρατορία τους, οι αδύναμοι μένουν πίσω στο σκοτάδι και χάνονται. Στο χαμηλωμένο φως της σκηνής του θεάτρου περιφέρονται πολλοί κομπάρσοι, όπως μικροκακοποιοί, δημοσιογράφοι, μοιραίες γυναίκες και φυσικά αστυνομικοί, εκ των οποίων λίγοι μόνο κατορθώνουν τελικά να διατηρήσουν την εντιμότητά τους.

Ο σκοτεινός πίνακας της κοινωνίας που ζωγραφίζει ο Pagan παραπέμπει σε φλαμανδούς ζωγράφους… Ολα βουτηγμένα στο σκοτάδι. Λίγες μόνο αμυδρές αχτίδες φωτός δραπετεύουν από το βάθος του φόντου. Οι ήρωες του μυθιστορήματος δείχνουν να κινούνται σε έναν χώρο όπου δεν φαίνεται καμία διαφυγή σε ένα καλύτερο, πιο φωτεινό μέλλον, αλλά το μόνο που έχει σημασία είναι να επιβιώσουν. Ζουν το παρόν, αποστασιοποιημένοι από την κοινωνία, λες και παρακολουθούν θεατές την ίδια τη ζωή τους. Βλέπουν κάποιους κακούς να συλλαμβάνονται και να τιμωρούνται, αλλά αυτό μοιάζει με σκηνοθετημένη φάρσα της άρχουσας τάξης, καθώς το κακό παραμένει εφιαλτικά ισχυρό, απειλητικά σκοτεινό και τελικά κυρίαρχο.

Κατά τον μέγιστο Chandler, τα βασικά στοιχεία στο αστυνομικό μυθιστόρημα είναι η πλοκή φυσικά, η ατμόσφαιρα και οι χαρακτήρες. Η πλοκή θεωρώ ότι ανήκει αδιαπραγμάτευτα στον συγγραφέα. Οσον αφορά την ατμόσφαιρα, εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα απόλυτα ατμοσφαιρικό μυθιστόρημα, υποδειγματικό νουάρ. Πιο νουάρ, πεθαίνεις! Ο συγγραφέας παίζει με τις αποχρώσεις του φωτός. Από το σκοτεινό στο μαύρο… Μέχρις εκεί. Θεωρώ ότι ο Pagan μαζί με τον Herve le Corre (οι πιο μεταφρασμένοι στη χώρα μας από την πλειάδα των πολύ αξιόλογων γάλλων συγγραφέων της μετά το neopolar γενιάς) είναι οι σημαντικότεροι εκπρόσωποι του κοινωνικοαστυνομικού μυθιστορήματος, του αυθεντικού νουάρ. Πολλά κοινά στοιχεία με τον μέγιστο γάλλο σκηνοθέτη Jean Pier Melville, απόλυτο σημείο αναφοράς του είδους. Κι αυτό άλλωστε είναι αναγνωρίσιμο από την πρώτη περιγραφή του χαρακτήρα του κεντρικού ήρωα, του αρχιεπιθεωρητή Σρεντέρ.

Μοναχικός λύκος, ξεκομμένος από την αγέλη, περιχαρακωμένος ασφυκτικά στον μελαγχολικό του κόσμο, χωρίς να επιτρέπει τη διείσδυση σε φίλους και εχθρούς, σε συναδέλφους και όμορφες γυναίκες που δοκιμάζουν να τον πλησιάσουν. Ενας μελαγχολικός σαμουράι, που αποπνέει άρωμα παραίτησης και ματαιωμένων ονείρων, αλλά μπορεί ακόμα να νιώθει πόνο αντικρίζοντας το χαμόγελο της νεκρής δεκαπεντάχρονης στη φωτογραφία που έχει κολλημένη στον τοίχο του γραφείου του. Αλλά και όλοι οι δευτεραγωνιστές, που κινούνται γύρω του, είναι σκιαγραφημένοι με μοναδικό τρόπο. Από την ομάδα των συνεργατών του μέχρι τον τελευταίο άστεγο που πέφτει θύμα της αλόγιστης αστυνομικής βίας.

Το ύφος γραφής του Pagan είναι μοναδικό. Ποιητικό, εμπνευσμένο, κάποιες στιγμές λιτό και σκληρό, κάποιες άλλες πλούσιο, αληθινά συγκινητικό έως παραιτημένο και σπαρακτικό. Υψηλής αισθητικής λογοτεχνία, πίνακας ζωγραφικής μεγάλου ζωγράφου, μια πανδαισία λέξεων και εκφράσεων, που συνιστά ανεπανάληπτη αναγνωστική απόλαυση και σπάνια συναντάται στην εποχή μας. Αληθινό έργο τέχνης. Ενα συγκλονιστικό νουάρ, αφιερωμένο στους εραστές του είδους, που απαιτεί συγκέντρωση και ένταση στην ανάγνωσή του και προδιάθεση να βουτήξεις στον σκοτεινό κόσμο του συγγραφέα και να δεχτείς κάμποσες γροθιές στο στομάχι.

Ο Γιάννης Καυκιάς είναι ένας εξαιρετικός μεταφραστής, η Κίττυ Ξενάκη μια εξαιρετική επιμελήτρια. Δεν ξέρω πώς δούλεψαν μαζί, αλλά το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό, αυτό ακριβώς που ταιριάζει σε έναν συγγραφέα του διαμετρήματος του Pagan.