Το ΠΑΣΟΚ και το χρονοντούλαπο της ιστορίας

Αρχικά, το ερώτημα μοιάζει εύλογο: δύο κόμματα κυριάρχησαν στα χρόνια της Μεταπολίτευσης. Η ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ. Και η πολιτική ευθύνη, ιδίως στην τελευταία περίοδο, στην τραγωδία της πτώχευσης, πολύ δύσκολα μπορεί να επιμεριστεί ώστε να πει κανείς με αντικειμενικότητα ότι φταίει αποκλειστικά το ένα ή το άλλο. Τότε, όμως, γιατί η ΝΔ παρέμεινε πανίσχυρη, ενώ, αντιθέτως, το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται διαρκώς στην εντατική σαν να έχει κολλήσει… πολιτικό Covid που δεν περνάει με τίποτα; Γιατί παραπαίει διαρκώς και μάλλον χωρίς ελπίδα;

Μια εύκολη απάντηση θα ήταν ότι εν τω μεταξύ ήρθε ο ΣΥΡΙΖΑ και του πήρε τη θέση. Ομως το εύκολο δεν είναι επαρκές. Ακόμα και αν δείχνει την πραγματικότητα, είναι αποτέλεσμα, όχι αιτία. Στο κάτω κάτω και η ΝΔ πέρασε ουκ ολίγες αναταραχές, τα δε δεξιά της έγιναν φύλλο και φτερό.

Ομως εκείνη κράτησε. Την ουσιαστική απάντηση ίσως μπορεί να την αναζητήσει κανείς ξεκινώντας από την ιστορική ρήση του Θόδωρου Πάγκαλου, που είχε ξεσηκώσει θύελλα στον καιρό της: το «μαζί τα φάγαμε».  Αν δεχθούμε ότι ο Πάγκαλος εξέφρασε τότε μιαν αλήθεια, κάτι που υποστήριξαν πολλοί κομματικοί και ιδεολογικοί συνοδοιπόροι του (το ΠΑΣΟΚ ψηφίστηκε και γι’ αυτό πάντως και το τήρησε) τότε, η αλήθεια δεν αφορούσε μόνον την κοινωνία στην οποία εκείνος την απηύθυνε και έτσι προκάλεσε. Αφορούσε πρωτίστως τον ίδιο τον πολιτικό του χώρο στον οποίο ασκούσε έτσι άγρια κριτική. Και ό,τι κι αν θέλει να υποστηρίζει κανείς εκ των υστέρων, η αλήθεια είναι μία και δεν είναι αμφισβητήσιμη: ο Κωνσταντίνος Καραμανλής έβαλε την Ελλάδα στην ΕΟΚ με τον Ανδρέα Παπανδρέου και το ΠΑΣΟΚ να ουρλιάζουν μαχόμενοι εναντίον της ένταξης.

Ομως ήταν εκείνοι οι οποίοι διαχειρίστηκαν πρώτοι επί οκτώ συναπτά έτη το τότε για πρώτη φορά εισρέων σε πακτωλούς «πακέτων», εκείνη την εποχή, ευρωπαϊκό χρήμα στη χώρα. Δεν ήταν ούτε ο Καραμανλής, ούτε το κόμμα του.

Αυτή είναι μία πολύ σημαντική διάσταση που δεν έχει προσεχθεί επαρκώς μέχρι και σήμερα: τη συνείδηση για το πώς «αξιοποιούνται» οι πόροι της ευρωπαϊκής αρωγής, τότε μάλιστα ακόμα εντελώς ανεξέλεγκτα, δεν τη διαμόρφωσε ο άνθρωπος που πάσχισε όλη του τη ζωή για να τους φέρει, αλλά εκείνος που (υποτίθεται ότι) δεν τους ήθελε.

 Και που, παράλληλα, έκανε το ίδιο και με τον δημόσιο δανεισμό, εκτοξεύοντας το δημόσιο χρέος της χώρας σε τέτοιο βαθμό ώστε στη δεύτερη θητεία του το 1985 ήταν εκείνος πρώτος που είπε ότι ή θα περισταλεί το δημόσιο χρέος ή αυτό θα πνίξει τη χώρα!  Τελικά, την έπνιξε. Αργότερα, όμως την έπνιξε. Εν τω μεταξύ, το πολιτικό σύστημα στο σύνολό του είχε εθιστεί συνολικά στον τρόπο του ΠΑΣΟΚ: δανείσου και μοίραζε. Αυτό έγινε εκρηκτικό από την είσοδο στο ευρώ, όταν η Ελλάδα απέκτησε τη δυνατότητα να δανείζεται πλέον ένα πανάκριβο νόμισμα με… όρους Γερμανίας! Τα υπόλοιπα είναι ιστορία.

Αν λοιπόν ο Πάγκαλος είχε δίκιο στο «μαζί τα φάγαμε», πάει, «τα φάγαμε». Και σε κανέναν δεν αρέσει να το θυμάται, ιδίως αφού ουδείς… ελπίζει ότι θα ξαναγίνει. Το ΠΑΣΟΚ δεν έχει πλέον χρησιμότητα. Ο χρόνος το έχει ξεπεράσει ανεπιστρεπτί. Οσο για όλα τα άλλα, τα δήθεν ή μη δήθεν προοδευτικά, γι’ αυτά υπάρχει ο ΣΥΡΙΖΑ – αλλά όχι μόνον: και η σημερινή ΝΔ έχει πάρει ένα καλό κομμάτι. Και, παρά τη σωρεία αρνητικών της, αντιθέτως προς το ΠΑΣΟΚ, έχει πίσω της κάποια δικαιωμένα στρατηγικά κεφαλαιώδη θετικά για τον τόπο.