Ιστορίες, τάσεις και κοινότητες

Ολοι για την Ευρώπη

Ομολογουμένως οι υπεύθυνοι του Φεστιβάλ πέτυχαν φέτος διάνα με τη θεματική για την Ευρώπη, τις προκλήσεις και τις αβεβαιότητές της. Για την κοινότητα των βιβλιόφιλων προφανώς η ιδέα αυτή δεν έμεινε ποτέ στους «σκοτεινούς διαδρόμους των Βρυξελλών» ούτε αφορά τις πάσης φύσεως ελίτ, όπως θέλει η θολούρα του αντιευρωπαϊσμού. Ακόμη και για την κλίμακα ενός περιφερειακού Φεστιβάλ το σύνθημα παρέμεινε κοινό και το έβλεπε κανείς να αναδύεται σε κάθε παρουσίαση ή συνέντευξη: θέλουμε περισσότερη Ευρώπη και λιγότερο λαϊκισμό (σημειωτέον ότι το Φεστιβάλ ολοκληρωνόταν την Κυριακή του πρώτου γύρου των γαλλικών εκλογών). Ηταν δε τέτοια η εμβέλεια των συγγραφέων που συμμετείχαν στα διαφορετικά πάνελ ώστε να φαντάζεται κανείς και την ανάγλη ενός ενιαίουμε τους ίδιους. Αναφερόμαστε ενδεικτικά στον Ολλανδό Ιλια Λέοναρντ Πφέιφερ, τον βραβευμένο με Διεθνές Μπούκερ Βούλγαρο Γκιόργκι Γκοσποντίνοφ, τον Γάλλο Ματιάς Ενάρ (βραβείο Γκονκούρ 2015) και τον Περουβιανό Σαντιάγο Ρονκαλιόλο.

Κάτι κινείται στην Ιστορία

Η γεμάτη αίθουσα στο θέατρο «Μίκης Θεοδωράκης» την ώρα που ο διευθυντής του Φεστιβάλ Μανώλης Πιμπλής συνομιλούσε με τον ιστορικό Μενέλαο Χαραλαμπίδη για το βιβλίο του τελευταίου «Οι δωσίλογοι» (εκδ. Αλεξάνδρεια) επιβεβαίωνε μία τάση της περιόδου. Οτι τα ιστορικά βιβλία έχουν αναπτύξει τη δική τους δυναμική. Εκτός από το περί ου ο λόγος δημοφιλές παραμένει και το «Ελληνικός κομμουνισμός: μια διεθνική ιστορία» του Κωστή Καρπόζηλου (εκδ. Αντίποδες). Εντοπίζεται εδώ μια δυναμική που ξεφεύγει από τη στενή θεματική της Κατοχής και της Αντίστασης παρουσιάζοντας και επώδυνες ή «επικίνδυνες» όψεις της ιστοριογραφίας.

Ρέα Γαλανάκη, Μάρκαρης, Τραχανάς

Μαζί με τη Λένα Διβάνη δεν λείπουν από τις εκδηλώσεις του Φεστιβάλ δηλώνοντας «φίλες» του θεσμού. Αν και Ηρακλειώτισσα, μάλιστα, όπως η ίδια είχε αναφέρει κατά τη συνέντευξη Τύπου, η Ρέα Γαλανάκη είχε την τιμητική της στα Χανιά, καθώς δεκάδες επισκέπτες παρακολούθησαν τη βράβευσή της στην εκδήλωση για την επανέκδοση του «Πού ζει ο λύκος» (εκδ. Καστανιώτη), προσωπικού αφηγήματός της για τα βιώματα στη δικτατορία, το οποίο παρουσιάστηκε στο πλαίσιο της ενότητας «50 χρόνια κοινοβουλευτικής δημοκρατίας». Δημοφιλής, όμως, ήταν και η «συνέντευξη» που πήρε ο δημοσιογράφος του «Βήματος» Γρηγόρης Μπέκος από τον Πέτρο Μάρκαρη για το νέο του αστυνομικό μυθιστόρημα «Η βία της αποτυχίας» (εκδ. Κείμενα). Όπως και η διάλεξη του κβαντικού φυσικού Στέφανου Τραχανά στο Μεγάλο Αρσενάλι με αφορμή το βιβλίο του «Ο κύκλος – Επιστήμη και δημοκρατία σε ανήσυχους καιρούς» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Οι ιστορίες θα μας σώσουν

Οπως σε κάθε αντίστοιχη διοργάνωση – το ίδιο συνέβη και στη Διεθνή Εκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης – κάθε αίθουσα όπου πραγματοποιείται μια παρουσίαση κρύβει ιστορίες. Ο Π.Μάρκαρης μίλησε για τη σπανιότητα των «αστυνομικών με οικογένεια» και σ’ αυτήν απέδωσε την ταύτσιη τόσων και τόσων αναγνωστών με τον ήρωά του Κώστα Χαρίτο (αφήστε που η αδυναμία του στα γεμιστά οφείλεται στην αδυναμία του ίδιου του συγγραφέα στα γεμιστά της μάνας του). Ο Ολλανδός Πφέιφερ, από την άλλη, αναφέρθηκε για πολλή ώρα στην προσωπική ανακάλυψη του Αλκιβιάδη και όσα σημαίνει το πρόσωπο αυτό για τον ναρκισσιστικό αντισυστημισμό της εποχής μας. Τουλάχιστον συναρπαστικά ήταν και όσα ακούστηκαν στην παρουσίαση του βιβλίου «Επιχείρηση “Νόστος”» του ερευνητή δημοσιογράφου Νικόλα Ζηργάνου (ναι, εδώ ο τίτλος δεν είναι καταχρηστικός), γνωστού για τις έρευνές του σχετικά με το διεθνές κύκλωμα αρχαιοκαπηλίας. Ο οθωμανολόγος Ηλίας Κολοβός, τέλος, κατά την παρουσίαση του βιβλίου του «Στους καιρούς των σουλτάνων» (εκδ. Ασίνη), αναφέρθηκε στην οριενταλιστική προσέγγιση «ότι όλα τα καλά προέρχονται από τη Δύση και όλα τα αρνητικά από την Ανατολή». Κι όμως, το αντιπαράδειγμα είναι είναι η είσοδος του καφέ και της κουλτούρας του καφενείου στην Ευρώπη. Ο καφές, λοιπόν, ξεκινάει από την Υεμένη, περνάει στο Κάιρο και από εκεί φτάνει στην Κωνσταντινούπολη, όπου δύο περιπλανώμενοι από τη Συρία ανοίγουν τα πρώτα μαγαζιά για να σερβίρουν καφέ. Η όσμωση με τους Ευρωπαίους εμπόρους είναι ζήτημα χρόνου, το ίδιο και η εξαγωγή του καφέ από το ανατολικό κέντρο στη Βενετία και τη Βιέννη.

Το «πυκνό πρόγραμμα»

Υπάρχει μονίμως ένα δίλημμα σε όσους συμμετέχουν στις εκδηλώσεις ποια να παρακολουθήσουν και ποια να αφήσουν, καθώς σε κάθε θεματική ώρα πραγματοποιούνται παράλληλα δύο ή τρεις. Η κυρίαρχη εντύπωση είναι πως το πρόγραμμα είναι πολύ πυκνό, ενώ ορισμένες από τις πολλά υποσχόμενες εκδηλώσεις μπορεί να επεκταθούν χρονικά έως και τις 10 το βράδυ. Από την άλλη, ακριβώς επειδή το Φεστιβάλ οφείλει να αναδείξει την κεντρική θεματική, τις τάσεις της βιβλιοπαραγωγής και τους προσκεκλημένους συγγραφείς μέσα σε 5 ημέρες, η πύκνωση θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Έτσι κι αλλιώς, για τους ανθρώπους που παρακολουθούν το Φεστιβάλ -δημοσιογράφους και όχι μόνο- έχει αρχίσει να λειτουργεί η επιλεκτική προσέγγιση με βάση τα ενδιαφέροντα και το προσωπικό αισθητήριο. Η κίνηση από το θέατρο «Μίκης Θεοδωράκης» προς το Αρσενάλι και αντιστρόφως για να προλάβει κανείς «έστω και ένα τέταρτο» από την παράλληλη συζήτηση, όπως έλεγε συνάδελφος, αποτελεί πλέον κομμάτι του γοητευτικού φεστιβαλικού αφηγήματος.

Οι άνθρωποι και η κοινότητα

Φεστιβάλ δεν είναι μόνο οι εγκαταστάσεις και τα ενδιαφέροντα πάνελ. Είναι και οι άνθρωποί του. Η ομάδα υποδοχής και εργασίας, τα μέλη της οποίας τρέχουν όλη την προετοιμασία, συμμετέχουν στις παρουσιάσεις συγγραφέων και «πέφτουν» πάνω σου κατά την περιήγηση στην πόλη. Οι άνθρωποι του υπαίθριου ραδιοφωνικού σταθμού που έστησε το χανιώτικο Δίκτυο 91,5 στο πλακόστρωτο ανάμεσα στα δύο εμβληματικά κτίσματα της διοργάνωσης. Είναι και οι άνθρωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης – ο δήμαρχος Παναγιώτης Σημανδηράκης, ο αντιπεριφερειάρχης Χανίων Νίκος Καλογερής, ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού Γιάννης Γιαννικάκης – που στηρίζουν έμπρακτα τον νέο θεσμό, προφανώς επειδή έχουν αναγνωρίσει την υπεραξία που αφήνει στην πόλη. Και προφανώς είναι ο διευθυντής του Φεστιβάλ Μανώλης Πιμπλής, ο οποίος λειτουργεί ανά πάσα στιγμή ως σύνδεσμος ανάμεσα σε εκδότες, αναγνώστες και δημοσιογράφους λόγω της ιδιότητάς του (αν περισσεύει μια προσωπική αναφορά, στο Φεστιβάλ Χανίων συναντιούνται από διαφορετικό πόστο τρεις άνθρωποι του «Βιβλιοδρομίου»: η Μικέλα Χαρτουλάρη, ο Μ. Πιμπλής και ο γράφων).