Τραμπ Vs ΗΠΑ

Ο τίτλος του παρόντος άρθρου δεν παραπέμπει μόνο στην κρίσιμη απόφαση που εκδόθηκε μόλις πρόσφατα (1.7.24) από το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ. Υποδηλώνει, ταυτόχρονα, την επίθεση που δέχεται τα τελευταία δέκα περίπου χρόνια από τον Ντόναλντ Τραμπ και τους συνοδοιπόρους του η αμερικανική δημοκρατία. Οι διάδικοι, τόσο στην απόφαση που θα εξετάσουμε στη συνέχεια όσο και στο μεγάλο δικαστήριο της Iστορίας, είναι ο Τραμπ και οι ΗΠΑ και ευρύτερα, στο πρόσωπο δε των τελευταίων, το μοντέλο της ίδιας της δυτικής φιλελεύθερης δημοκρατίας, όπως το γνωρίσαμε μεταπολεμικά – με τα πολλά πλεονεκτήματα, αλλά και τα ελαττώματά του.

Αφετηρία της υπόθεσης στάθηκε η ποινική δίωξη που έχει ασκηθεί κατά του Τραμπ για την εκ μέρους του οργανωμένη απόπειρα να ανατρέψει το αποτέλεσμα των εθνικών εκλογών του 2020 και να εμποδίσει την απολύτως νόμιμη εκλογή Μπάιντεν. Σύμφωνα με τη δίωξη, ο Τραμπ – ενόσω εκτελούσε ακόμη χρέη Προέδρου, μετά την εκλογική ήττα του Νοεμβρίου του 2020 – διέσπειρε τόσο εντός του κρατικού μηχανισμού όσο και δημοσίως, ψευδώς και εν γνώσει του, ότι έγινε νοθεία στις εκλογές και καταχράστηκε απροκάλυπτα την εξουσία του με μόνο σκοπό την παραμονή του στην προεδρία. Κατηγορείται δε ότι αρχικά πίεσε και απείλησε εκπροσώπους συγκεκριμένων Πολιτειών να αλλάξουν τα εκλογικά αποτελέσματά τους. Στη συνέχεια, ενορχήστρωσε και έθεσε σε εφαρμογή μία παράλληλη διαδικασία ανάδειξης ψευδοεκλεκτόρων που υποστήριζαν τον ίδιο. Ακόμη, απείλησε με απόλυση τον Γενικό Εισαγγελέα αν δεν συμμορφωνόταν με την επιθυμία του να διεξαγάγει ομοσπονδιακές έρευνες για δήθεν εκλογική νοθεία και να καλέσει συγκεκριμένες Πολιτείες να αλλάξουν τα αποτελέσματά τους. Επίσης, πίεσε επανειλημμένα και τον Αντιπρόεδρο Πενς να μην επικυρώσει το αποτέλεσμα των εκλογών. Επιστέγασμα της προσπάθειας Τραμπ να παραμείνει στην εξουσία ήταν η γνωστή επίθεση στο Καπιτώλιο την 6η Ιανουαρίου 2021.

Αναμφίβολα, το κατηγορητήριο κατά του Τραμπ είναι βαρύτατο. Σε αυτό διατυπώνεται, αναλυτικά και τεκμηριωμένα, η κατηγορία ότι ο ίδιος ο Πρόεδρος επεδίωξε να ανατρέψει το αποτέλεσμα των εθνικών εκλογών και στην ουσία να καταλύσει την αμερικανική δημοκρατία. Θα περίμενε κανείς η βαριά αυτή κατηγορία να ληφθεί σοβαρά υπόψη στο σκεπτικό του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Ωστόσο, δεν συνέβη κάτι τέτοιο. Το Δικαστήριο, επιδεικνύοντας πλήρη αδιαφορία για τα παραπάνω γεγονότα, έκρινε κατά πλειοψηφία ότι ο Πρόεδρος απολαύει απόλυτη ασυλία για ό,τι έχει σχέση με τις οριστικές και αποκλειστικές συνταγματικές αρμοδιότητές του (όπως λ.χ. η απονομή χάριτος). Επίσης, αναγνώρισε ότι ο Πρόεδρος έχει τεκμαιρόμενη ασυλία για όλες τις επίσημες πράξεις του. Συνεκδοχικά, το Δικαστήριο απεφάνθη ότι ένας Πρόεδρος μπορεί, αντιθέτως, να διωχθεί για τις ανεπίσημες πράξεις του κατά τη διάρκεια της θητείας του. Και ενώ δεν διευκρίνισε επακριβώς ποιες είναι οι επίσημες και ποιες οι ανεπίσημες πράξεις του Προέδρου – που είναι και η κρίσιμη εδώ διάκριση – έθεσε ως κριτήριο των ανεπίσημων πράξεων το να βαίνουν αυτές ξεκάθαρα ή απτά πέρα από τις εξουσίες του Προέδρου.

Το Ανώτατο Δικαστήριο δεν σταμάτησε, εν τούτοις, στα παραπάνω. Καθ’ υπέρβαση του ρόλου του, καθώς δεν είναι δικαστήριο ουσίας, έσπευσε να εξετάσει τις βασικές κατηγορίες σε βάρος του Τραμπ υπό το πρίσμα των γενικών κριτηρίων που διατύπωσε στο σκεπτικό του. Ειδικότερα, για την πλειοψηφία των κατηγοριών αυτών έκρινε ότι ενέπιπταν είτε στις οριστικές και αποκλειστικές αρμοδιότητές του ως Προέδρου είτε στις επίσημες πράξεις του (λ.χ. κατά τον Πρόεδρο του Δικαστηρίου Τζον Ρόμπερτς: «Οποτεδήποτε ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος συζητούν, επιδίδονται σε επίσημη πράξη») και, άρα, ο Τραμπ δεν μπορεί ούτε καν να διωχθεί για αυτές, πόσο μάλλον να καταδικαστεί.

Είναι η πρώτη φορά από τη σύσταση του αμερικανικού κράτους που δημιουργείται ένα τόσο ευρύ πλαίσιο ποινικής ατιμωρησίας για τον Πρόεδρο των ΗΠΑ. Σειρά ευλόγων ερωτημάτων γεννάται ακόμη και σε αυτούς που δεν είναι νομικοί: Αν πράγματι οι Πρόεδροι απολαμβάνουν μία τόσο ευρεία ποινική ασυλία, για ποιον λόγο άραγε ο Πρόεδρος Φορντ απένειμε χάρη στον πρώην Πρόεδρο Νίξον (την οποία και εκείνος απεδέχθη) για το σκάνδαλο Γουότεργκεϊτ; Πώς είναι δυνατόν η απόπειρα ανατροπής του πολιτεύματος να εμπίπτει στο πεδίο οποιωνδήποτε αρμοδιοτήτων ενός Προέδρου; Ή, όπως επισημαίνει η δικάστρια Σόνια Σοτομαγιόρ στη μειοψηφία της, πώς είναι δυνατόν ο Πρόεδρος των ΗΠΑ να χαίρει κατ’ αρχήν ασυλίας ακόμη και αν διατάξει την επίλεκτη ομάδα ειδικών δυνάμεων να δολοφονήσει έναν πολιτικό αντίπαλο, αν οργανώσει πολιτικό πραξικόπημα για να παραμείνει στην εξουσία ή αν δωροδοκηθεί για να παράσχει χάρη; Η θετική απάντηση σε τέτοια ερωτήματα, που κατ’ αρχήν φαίνεται να προκύπτει από το σκεπτικό της πλειοψηφίας, τρομάζει.

Ο Αντώνης Καραμπατζός είναι καθηγητής στη Νομική Σχολή ΕΚΠΑ και ο Θεολόγος Μίντζας είναι δικηγόρος