Mε ποιο κριτήριο ψήφου;

Τον προσεχή Οκτώβριο, για έβδομη συνεχή φορά από το 2004, η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ θα εκλεγεί απευθείας από τη «βάση». Και το ερώτημα είναι με ποιο κριτήριο θα ψηφίσουν τα μέλη και οι «φίλοι» που θα προσέλθουν στην κάλπη.

Θεωρητικά οι υποψήφιοι αξιολογούνται βάσει της ικανότητας να πετύχουν τρεις στόχους, ιεραρχικά δομημένους: τη διασφάλιση της ενότητας του κόμματος, τη νίκη στις εκλογές και την άσκηση διακυβέρνησης. Είναι στόχοι ιεραρχημένοι γιατί η επίτευξη του ενός είναι προϋπόθεση για τον επόμενο. Αν ένα κόμμα είναι ενωμένο, μπορεί να κερδίσει εκλογές. Κι αν κερδίσει εκλογές, μπορεί να ασκήσει τη διακυβέρνηση.

Κάθε φορά η προτεραιότητα διαφέρει επηρεάζοντας το αποτέλεσμα. Αν ένα κόμμα είναι εσωτερικά διχασμένο, κεντρικό ζητούμενο για μέλη και φίλους είναι η κατοχύρωση της ενότητας. Αρα αρχηγός θα εκλεγεί ο υποψήφιος που θεωρείται πιο ενωτικός. Αν η ενότητα είναι δεδομένη, τότε κεντρικό ζητούμενο είναι η επικράτηση στις εθνικές κάλπες ή έστω η εκλογική ανάκαμψη. Αρα αρχηγός θα επιλεγεί όποιος θεωρείται πιο εκλόγιμος. Εάν πάλι ένα κόμμα βρίσκεται ήδη στην εξουσία, τότε προτεραιότητα είναι η διακυβέρνηση. Αρχηγός επομένως εκλέγεται ο πιο «πρωθυπουργήσιμος».

Στο πλαίσιο αυτό, η ιδεολογία επηρεάζει έμμεσα την αξιολόγηση των υποψηφίων. Οσοι είναι κοντά στις «ρίζες» του κόμματος, συνήθως θεωρούνται πιο ενωτικοί. Οσοι πάλι είναι ιδεολογικά μετριοπαθείς, μοιάζουν περισσότερο εκλόγιμοι καθώς προσεγγίζουν ευκολότερα τους ψηφοφόρους του «μεσαίου» χώρου.

Στο ΠΑΣΟΚ άλλοτε προτεραιότητα ήταν η ενότητα, όπως στις αναμετρήσεις του 2007, του 2015 και του 2017. Αλλοτε όμως προτεραιότητα ήταν η εκλογική ανάκαμψη, όπως το 2021. Οσα κόμματα άλλωστε βρίσκονται για χρόνια στην αντιπολίτευση σε συνθήκες εκλογικής συρρίκνωσης και στασιμότητας αναζητούν την ηγεσία που μπορεί να διευρύνει την απήχησή τους. Το 2021 εξελέγη ο Ανδρουλάκης γιατί ενσάρκωνε, βάσει των σχετικών δημοσκοπήσεων, την ανάγκη της πολιτικής και ηλικιακής ανανέωσης (Pulse 25/11/2021). Εξ ου κι επικράτησε των Παπανδρέου και Λοβέρδου που ανήκαν στην προηγούμενη πολιτική γενιά.

Εκτοτε το ΠΑΣΟΚ ενισχύθηκε εκλογικά αλλά δεν «επέστρεψε» σε τροχιά εξουσίας. Παραμένει τρίτο πίσω από τον ΣΥΡΙΖΑ και μακριά από τη ΝΔ. Προτεραιότητα επομένως για την πλειονότητα των μελών και φίλων του είναι η εκλογική παλινόρθωση. Αρα θα επιλέξουν την υποψηφιότητα που δείχνει καταλληλότερη να την πετύχει. Στην περίπτωση αυτή το κριτήριο της εκλογιμότητας αναμένεται να επηρεαστεί από τρεις παραμέτρους.

Πρώτον, από την επικρατούσα ερμηνεία για την εκλογική υστέρηση του ΠΑΣΟΚ. Αν επικρατήσει η άποψη ότι ευθύνεται ο Ανδρουλάκης, τότε μάλλον θα προκύψει αλλαγή ηγεσίας. Αν πάλι, όπως λέει ο Ανδρουλάκης, ευθύνονται εν πολλοίς τα media, τα συμφέροντα και μερικά στελέχη, τότε μάλλον θα κερδίσει μια δεύτερη ευκαιρία.

Δεύτερον, από τους όρους του ανταγωνισμού. Το ΠΑΣΟΚ επιδιώκει να προσπεράσει αρχικά τον ΣΥΡΙΖΑ ώστε να νικήσει μετά τη ΝΔ. Ως εκ τούτου χρειάζεται ηγεσία πολιτικά κι επικοινωνιακά ανταγωνιστική του Κασσελάκη και του Μητσοτάκη.

Tρίτον, από το περιεχόμενο της στρατηγικής για εκλογική διεύρυνση. Διότι παραμένει ασαφές, προς το παρόν, πώς οι υποψήφιοι αρχηγοί θα προσελκύσουν ψηφοφόρους του Κέντρου και της Κεντροαριστεράς.

Ο Πάνος Κολιαστάσης είναι δρ Πολιτικής Επιστήμης του Queen Mary University of London και διδάσκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ)