Η «πολιτική» Ιφιγένεια του Κουλιάμπιν στην Επίδαυρο

Η αυταρχική ολοκληρωτική εξουσία, η αδίστακτη κυβέρνηση, η εργαλειοποίηση του Διαδικτύου και των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης όρισαν το σκηνοθετικό πλαίσιο στο οποίο επεδίωξε να κινηθεί, όπως είχε ξεκαθαρίσει ο Τιμοφέι Κουλιάμπιν, στην πρώτη κάθοδό του στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Ο ρώσος καλλιτέχνης που ζει «αυτοεξόριστος» στο Βερολίνο, λάτρης της αρχαίας ελληνικής γραμματείας (έχει ανεβάσει «Ηλέκτρα» του Ευριπίδη στο Θέατρο των Εθνών της Μόσχας), κατέθεσε τη δική του ανάγνωση σε ένα από το ωραιότερα κείμενα, την «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» του Ευριπίδη. Και απέδειξε ότι η σύγχρονη ματιά μπορεί να διατηρήσει την ουσία των ανυπέρβλητων έργων. Ηταν σαν να έκλεινε μονίμως το μάτι σε ένα παράλληλο σχόλιο για τη μεθόδευση του Κρεμλίνου εις βάρος της γειτονικής Ουκρανίας. Όπως η «θυσία» της Ιφιγένειας είναι προαποφασισμένη, το ίδιο προαποφασισμένη είναι και η προπαγάνδα για να ξεκινήσει οποιαδήποτε εκστρατεία.

Ο πόλεμος

Στο σύμπαν που επιχείρησε να δημιουργήσει για ν’ αφηγηθεί την ιστορία μέσα από τη δική του οπτική άφησε απέξω τον Χορό των εφήβων γυναικών τις οποίες αντικατέστησε από τους μαυροφορεμένους άνδρες (Δημήτρη Γεωργιάδη, Χρήστο Διαμαντούδη, Μάριο Κρητικόπουλο, Βασίλη Μπούτσικο, Αλέξανδρο Πιεχόβιακ). Ιδανική εικόνα, ως συμβολισμός, στην πρόθεσή του να επανεξετάσει τα ζητήματα που ήθελε να θίξει με τους «μπιστικούς» της εξουσίας ολόγυρα, έτοιμους να εκτελέσουν το σχέδιο της θυσίας. Ο πόλεμος – ως κεντρικό θέμα της κατά Κουλιάμπιν παράστασης – δεν έχει ούτε χρόνο, ούτε τόπο. Αυτό είναι μια αλήθεια όπως ρεαλιστική είναι και η υπογράμμιση του 40χρονου σκηνοθέτη ότι έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας οι απεχθείς και βίαιες εικόνες που κατακλύζουν τις οθόνες μας. Εχουν αποκτήσει ύπουλα μια κανονικότητα. Και τι πιο βίαιο υπάρχει από το να μην αντιδρά κανείς στη φρίκη του πολέμου;

Σε κάθε στιγμή της παράστασης δεν σταμάτησε να υπογραμμίζει τον λόγο με τον οποίο ασχολήθηκε με το αρχαίο κείμενο, αλλά δεν άφησε στην άκρη τα καίρια ζητήματα της συγκλονιστικής τραγωδίας. Η βαθιά και ουσιαστική μελέτη του σκιαγράφησε τα κεντρικά πρόσωπα του έργου με τη δική του θερμοκρασία: την Ιφιγένεια που ερμήνευσε υπέροχα η Ανθή Ευστρατιάδου, την Κλυταιμνήστρα που η απόδοση της Μαρίας Ναυπλιώτου έδωσε ιδιαίτερο βάθος, όπως επίσης ο Αγαμέμνων του Νίκου Ψαρρά, ο Πρεσβύτης του Δημήτρη Παπανικολάου, ο Μενέλαος του Νικόλα Παπαγιάννη και ο Αχιλλέας του Θάνου Τοκάκη.

Οι ηθοποιοί

Οι οδηγίες του Τιμοφέι Κουλιάμπιν στους εξαίρετους ηθοποιούς ανέδειξαν και άλλους προβληματισμούς του. Ιδιαίτερα φορτισμένη ήταν η βίαιη αντίδραση του Αγαμέμνονα – που εκφράστηκε ως σωματική βία – όταν η Κλυταιμνήστρα του επιτίθεται για την απόφασή του να θυσιάσει το παιδί τους προκειμένου να φυσήξει ο άνεμος και να ξεκινήσουν τα πλοία για την Τροία. Δυναμική και απολύτως σαφής, ως προς το μήνυμα που ήθελε να επικοινωνήσει ο Κουλιάμπιν, ήταν η στιγμή που η Κλυταιμνήστρα, δηλώνοντας την αποστροφή της για αυτά που ξεστόμιζε ο Αγαμέμνων, φτύνει μέσα στο φαγητό του.

Οι σκληρές αφηγηματικές γραμμές που ακολουθήθηκαν για να υπηρετήσουν το όραμα του σκηνοθέτη, τα αδυσώπητα ηθικά διλήμματα που βρίσκονται σε αέναη σύγκρουση με την πραγματικότητα, αποκαλύφθηκαν μέσα από μια ευαίσθητη και τρυφερή ανάγνωση. Ο Κουλιάμπιν υπενθύμισε αυτό που τελικά είναι κοινός τόπος: τα μαθήματα της παγκόσμιας ιστορίας, ακόμη δεν έχουν φανεί χρήσιμα και ο κύκλος του αίματος θα συνεχίζει να ρέει σε ρυθμούς κανονικότητας. Αλλά και το προβάδισμα που έχει η ίδια η ζωή και που ο ευριπίδειος λόγος το απέδωσε ιδανικά:

«Γλυκύτατο για τους ανθρώπους το φως να βλέπουν. Ο Κάτω Κόσμος ένα τίποτε. Και όποιος τον θάνατο ποθεί είναι τρελός. Και άθλια να ζεις είναι καλύτερα από τον ωραίο θάνατο».