Αναζητείται Μιτεράν για το ελληνικό Επινέ

Είναι παράξενο να νιώθεις να επιστρέφουν στη ζωή σου ξεχασμένες αναμνήσεις και ακούσματα από την παιδική σου ηλικία∙ σαν ξεθωριασμένες φωτογραφίες σε καταχωνιασμένα άλμπουμ που από καιρό απέφευγες να ανοίξεις.

Δεν το κρύβω πως υποδέχτηκα μελαγχολικά το άνοιγμα της συζήτησης για το ελληνικό Επινέ, την επιδίωξη ανασύνθεσης της ελληνικής Κεντροαριστεράς κατά τα πρότυπα των γάλλων σοσιαλιστών του 1971, που είχαν πραγματοποιήσει το ενοποιητικό συνέδριό τους στο Επινέ, ένα λαϊκό προάστιο στα βόρεια του Παρισιού.

Ζούσα τότε στο Επινέ. Για να ακριβολογώ, μεγάλωσα στο Επινέ. Είχε μετακομίσει εκεί η οικογένειά μου το 1967, όταν ο πατέρας μου ενταγμένος στη Δημοκρατική Αμυνα βρήκε καταφύγιο στο Παρίσι χάρη στα δίκτυα υποστήριξης του σπουδαίου σοσιαλιστή Στρατή Σωμερίτη. Στο Επινέ πρωτάκουσα για τον γαλλικό σοσιαλισμό, τα πρόσωπα που τον ενσάρκωσαν και τους συμβολισμούς του: τo Λαϊκό Μέτωπο του 1936, το Κοινό Πρόγραμμα της Αριστεράς το 1972, τις χαμένες εκλογές του 1974, τον Ζορές, τον Μπλουμ και, ασφαλώς, τον Μιτεράν. Μέσω του πατέρα μου, η γαλλική Αριστερά διαμόρφωσε τον κόσμο των αξιών μου. Για εκείνον βεβαίως το Επινέ ήταν πολύ περισσότερα: η πυξίδα και το ιδεολογικό του καταφύγιο μέχρι το τέλος.

Η συζήτηση για το ελληνικό Επινέ αντανακλαστικά γεννά το ερώτημα του εάν υπάρχει ένας Ελληνας Μιτεράν να ηγηθεί του εγχειρήματος. Δυστυχώς στη δημόσια σφαίρα η διερεύνηση του ζητήματος της ηγεσίας της Κεντροαριστεράς αποτυπώνεται με μια κουραστική, σχεδόν απολίτικη, κάποτε και τυχοδιωκτική, εμμονή στα πρόσωπα και τις δημοσκοπικές δυνατότητές τους. Το ρηχό ερώτημα «ποιος μπορεί να κερδίσει τον Μητσοτάκη;» στοιχειώνει τη συζήτηση, για να μην πω την αποβλακώνει. Βάζουμε το κάρο μπροστά από το άλογο, την επικοινωνία μπροστά από την πολιτική, το πρόσωπο πάνω από το σχέδιο, τις επιθυμίες πάνω από τις ιδέες μας.

Πριν φτάσουμε λοιπόν να βρούμε τον Ελληνα Μιτεράν χρειάζεται να απαντηθούν άλλα πιο επείγοντα ερωτήματα. Φερειπείν, η ενοποίηση της Κεντροαριστεράς εκφράζει πραγματικές ανάγκες ή μήπως μόνο τις φιλοδοξίες των ηγετικών της κύκλων; Αρκετοί, εντός της Αριστεράς (π.χ. ΚΚΕ), δεν δίνουν προτεραιότητα στο ζήτημα της διακυβέρνησης, μεταθέτουν το ερώτημα για το μακρινό μέλλον. Εχουν άδικο; Γιατί τότε καταφέρνουν να πείθουν μεγάλα ακροατήρια; Μήπως ο κατακερματισμός της Κεντροαριστεράς δεν είναι αιτία αλλά σύμπτωμα;

Αλλά κι αν απαντήσουμε καταφατικά στην αναγκαιότητα της ενοποίησης, όπως πιστεύω πως πρέπει, τα προβλήματα δεν εξαλείφονται αυτόματα. Αρκετοί εκτιμούν πως τα υπάρχοντα κόμματα έχουν αγεφύρωτες διαφορές και τα χωρίζουν ανεπούλωτα τραύματα. Πώς θα αντιμετωπιστούν αυτά; Αρκεί η βούληση για να ξεπεραστούν;

Οι απαντήσεις δεν θα προκύψουν από τις δημοσκοπήσεις. Χρειάζεται χρόνος, διαβούλευση και πολιτικό σχέδιο. Αν βρούμε το σχέδιο, θα βρούμε και την ηγετική προσωπικότητα στη συνέχεια. Διαφορετικά, αν τα κριτήρια της σύγκλισης είναι άρπα-κόλα, καιροσκοπικά, όπως αυτά που πρυτάνευσαν στις εσωτερικές διαδικασίες του ΣΥΡΙΖΑ τον περασμένο Σεπτέμβριο, και προς το παρόν πρυτανεύουν στην εσωτερική συζήτηση στο ΠΑΣΟΚ, θα καταλήξουμε και πάλι στο αδιέξοδο διακινδυνεύοντας τη γελοιοποίηση (που στον ΣΥΡΙΖΑ δεν απέφυγαν).

Θέλουμε ένα κόμμα που να κερδίζει; Ασφαλώς! Χρειάζεται να πιάσουμε τον σφυγμό της κοινωνίας; Αναμφίβολα! Για να συμβούν αυτά όμως, δεν αρκεί να εκφράσουμε συγκυριακά τον θυμό για σκάνδαλα όπως αυτά των Τεμπών ή των υποκλοπών ή την κοινωνική δυσφορία για ζητήματα όπως η ακρίβεια. Η Αριστερά οφείλει να είναι κοινωνικά χρήσιμη προτείνοντας και εφαρμόζοντας λύσεις στο σήμερα, αλλά και ιδεολογικά χειραφετημένη για να χαράξει το αύριο κι όχι απλώς να ανταγωνίζεται τη Δεξιά στη διαχείριση μιας κοινωνίας μηδενικών προσδοκιών.

Η Αριστερά να ξαναγίνει Αριστερά! Σοσιαλιστική, κομμουνιστική, ριζοσπαστική ή πράσινη, η Αριστερά οφείλει να προτείνει αξιόπιστες πολιτικές, αλλά και να καλλιεργήσει εναλλακτικές αξίες απέναντι στο κυρίαρχο σύστημα. Χρειάζεται να ξαναδώσει αυτοπεποίθηση στους οπαδούς της και να διευρύνει τους γνωσιακούς και ηθικούς ορίζοντες των πολιτών τολμώντας να περιγράψει τη ζωή σε μια δικαιότερη κοινωνία πέραν του αχαλίνωτου καπιταλισμού.

Η Αριστερά πρέπει να είναι ο εαυτός της στη διακυβέρνηση. Η ώσμωση με τον νεοφιλελευθερισμό την αφυδάτωσε, αν δεν τη μετάλλαξε. Στη λαϊκή συνείδηση συνώνυμες λέξεις του Συριζαίου ή του Πασόκου είναι πλέον ο «αναξιόπιστος», ο «κωλοτούμπας», εν ολίγοις αυτός που δεν πιστεύει τίποτα. Αυτό πρέπει να τελειώνει. Στο κάτω κάτω η Αριστερά αν είναι να χάσει, ας χάσει για τις δικές της ιδέες, όχι για τις ιδέες των αντιπάλων της.

Διακυβέρνηση σημαίνει συμβιβασμός αλλά όχι συμπλεγματικός συμβιβασμός. Επιτέλους, ας απαλλαγούμε από το βάρος του ’89. Ας μη φοβόμαστε τις μικρές και μεγάλες ρήξεις με την αδικία και τις αιτίες της. Ο Μιτεράν είπε στο Επινέ: «Οποιος δεν αποδέχεται τη ρήξη με την καθεστηκυία τάξη, με την καπιταλιστική κοινωνία, δεν μπορεί να είναι μέλος του Σοσιαλιστικού Κόμματος». Σήμερα, τολμά κάποιος στην ελληνική Κεντροαριστερά να το επαναλάβει;

Ο Νίκος Μαραντζίδης είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας