Γυναικείο ποδόσφαιρο. Η έξοδος από την αφάνεια (1890-1980) – Μέρος 1ο

Γυναικείου ποδοσφαίρου το ανάγνωσμα. Και έχω την αίσθηση ότι παραβιάζω ερμητικά κλειδωμένα συρτάρια… Στα όρια της απαγορεύσεως η αδιαφορία για το εν λόγω άθλημα. Επέτρεψαν στη γυναίκα να παίζει τένις, βόλεϊ, το πολύ μπάσκετ. Μέχρι εκεί οι κοινωνίες επεδείκνυαν ανεκτικότητα. Ποδόσφαιρο, κατ’ εξοχήν ανδρικό κεκτημένο, ουδέποτε. Ράγκμπι, το άθλημα των πολεμιστών, ουδέποτε!.. Κι όμως, τόλμησαν και έπαιξαν – και τα στάδια από τα γιούχα προσγειώθηκαν στα «ούρααα»!

Και στο άγριο ανδρικό δουκάτο που τόλμησε να εμφανιστεί το «ασθενές φύλο» η υποδοχή απαξιωτική. Ακόμα και σήμερα οι αθλητικοί ψυχολόγοι καταθέτουν με διάθεση να πείσουν ότι «οι αθλήτριες έχουν αυτοπεποίθηση σχετικά με τους άνδρες. Είναι πιθανότερο να παρουσιάσουν κλινικά συμπτώματα άγχους και στηρίζονται σε εξωτερικούς παράγοντες και κριτικές προκειμένου να νιώσουν επιβεβαίωση για της ικανότητές τους. Γυναίκες γαρ…»! Ας οδοιπορήσουμε λοιπόν αυτό το λίαν βασανισμένο και σε μέγιστο βαθμό απαξιωμένο για δεκαετίες άθλημα.

Το γυναικείο ποδόσφαιρο ξεκίνησε ως μια μέθοδος οι γυναίκες να βρουν σύζυγο. Και τούτο πάει πολύ πίσω. Πριν από 300 χρόνια σε βαθιές, υγρές κοιλάδες, κάτω από τις χιονισμένες κορυφές των σκωτσέζικων Χάιλαντς, συναντάμε τα πρώτα οργανωμένα ματς γυναικείου ποδοσφαίρου. Μόνο που δεν ήταν εξαιτίας της αγάπης για το άθλημα, αλλά για την αγάπη ενός άνδρα! Πόσο πιο κλισέ μπορεί να γίνει το σκηνικό; Οι γυναίκες, μπροστά στους κατοίκους των χωριών, έδιναν αγώνες επίδειξης.

Οι ελεύθερες εναντίον των παντρεμένων, οι «κυρίες Κοκοβίκου» εναντίον των «κυρίων Παπαμήτρου», με τους εργένηδες να «μετρούν» την αθλητικότητα των υποψήφιων νυφών, ώστε να αποφασίσουν ποια θα μπορούσε να γίνει το ταίρι τους. Ναι, δεν ήταν το πλέον ριζοσπαστικό ξεκίνημα… Ομως, αν απομονώσεις το προξενιό που αφορούσε το ματς και αν το διαχωρίσεις από τη μικροαστική προσέγγιση του γάμου τον 18ο αιώνα, μπορείς να διακρίνεις τις απαρχές μιας σχέσης αγάπης.

Οι γυναίκες ανακάλυψαν το ποδόσφαιρο (προφανέστατα και τον γάμο), αλλά και ο σκύλος τρώει χώμα για να βρει το κόκαλο! Τελικώς, από ένα ματς-προξενιό, καταλήξαμε σε γυναικείες ποδοσφαιρικές αναμετρήσεις στις γειτονιές και σε όλα στα στάδια της Μεγάλης Βρετανίας. Οταν δημιουργήθηκε η ανδρική ποδοσφαιρική Λίγκα, το 1885, υπήρχε ο φόβος ότι ενδεχόμενη συγκέντρωση μεγάλων μαζών της εργατικής τάξης θα έφερνε και εκτεταμένα επεισόδια. Οι ομάδες βρήκαν τη λύση: όρισαν δωρεάν εισιτήριο για τις γυναίκες. Ηθελαν να αυξήσουν τη γυναικεία προσέλευση, ώστε να εκμηδενίσουν τη θεωρητική απειλή. Το σκηνικό ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακό, με χιλιάδες γυναίκες να συρρέουν στα γήπεδα κάθε εβδομάδα, όμως μέσα σε λίγα χρόνια άλλαξε άρδην.

Ποδόσφαιρο και δικαίωμα ψήφου

Η δεδομένη περιέργεια της γυναίκας είχε ενεργοποιηθεί. Το ενδιαφέρον για το ποδόσφαιρο παρέμενε υψηλό κι έτσι, το 1894, μια μυστηριώδης νεαρή γυναίκα με το ψευδώνυμο Νέτι Χάνεϊμπολ (πόσο πιο προφανές!) δημοσίευσε μια αγγελία στις εφημερίδες. Αναζητούσε γυναίκες πρόθυμες να ενταχθούν στην πρωτοεμφανιζόμενη βρετανική ποδοσφαιρική ομάδα κυριών. Στόχος της ήταν να αποδείξει ότι οι γυναίκες μπορούσαν να κάνουν ό,τι και οι άνδρες και πως θα ήταν πολύ ευκολότερο για εκείνες να ζουν χωρίς τα αυστηρά, σφιχτά βικτωριανά φορέματα, μέσα στα οποία αγκομαχούσαν όλη μέρα – και η Χάνεϊμπολ ήταν αρκετά ευγενική, ώστε να μη βάλει και τους κορσέδες στην εξίσωση!

Μετά το πρώτο ματς επίδειξης, η αντίδραση ήταν η αναμενόμενη: οι άνδρες γελοιοποίησαν την προσπάθεια και τον νεοσύστατο σύλλογο, ενώ δημοσιογράφοι επικεντρώθηκαν στην «παντελή έλλειψη ταχύτητας, ικανοτήτων και κρίσης». Υπήρξε μόνο ένα editorial, στην εφημερίδα «The Sporting Man», το οποίο βρήκε την προσπάθεια άξια αντικειμενικής προσέγγισης. «Θεωρώ ότι το γυναικείο ποδόσφαιρο δεν πρέπει να ισοπεδώνεται από μερικούς γέρους και από τα άρθρα τους. Και το γράφω αυτό με συμπάθεια τόσο προς το άθλημα όσο και προς τις προσπάθειες αυτών των νεαρών γυναικών. Αν μια ποδοσφαιρίστρια πεθάνει, θα πεθάνει ύστερα από μάχη» έγραψε. Ωστόσο, ο ίδιος είχε προλογίσει την είδηση ως εξής: «Οι κυρίες γνώριζαν, αναμφίβολα, ποιο χρώμα τούς ταιριάζει καλύτερα. Κι αυτό ήταν το καλύτερο που είχαν να επιδείξουν σε έναν τέτοιον αγώνα. Μερικές επέλεξαν ντελικάτα, λευκά γάντια και κάποιες άλλες θέλησαν να αγωνιστούν με τα μαλλιά τους λυτά, να αγκαλιάζουν τους ώμους τους». Θα μπορούσες να χαρακτηρίσεις την άποψη αυτή σοβινιστική, αν δεν ήταν η λιγότερο επικριτική απ’ όσες είχαν ακουστεί εκείνη την εποχή.

O χλευασμός εξακολουθούσε όσο οι γυναίκες επέμεναν να παίζουν ποδόσφαιρο. Ομως, σε πείσμα των ηλικιωμένων ρεπόρτερ, ο κόσμος συνέρρεε κατά χιλιάδες για να δει το θέαμα. Ωστόσο, η κάλυψη από τον Τύπο παρέμενε τόσο αρνητική και τόσο χλευαστική, ώστε σταδιακά ατόνησε το ενδιαφέρον του κοινού. Ηταν ένας θρίαμβος του συντηρητισμού. Μέσα σε μερικά χρόνια, η πρώτη αληθινή απόπειρα να καταστεί δημοφιλές το γυναικείο ποδόσφαιρο είχε αποτύχει.

Οι πολεμίστριες

Οι γυναίκες που είχαν επιχειρήσει να αλλάξουν την παγιωμένη εικόνα τους είχαν κάνει ένα λάθος: δεν ήταν τα βικτωριανά φορέματα, τα καπέλα ή οι κορσέδες που τις εμπόδιζαν να διεκδικήσουν ίδια αντιμετώπιση με τους άνδρες, αλλά η ίδια η κοινωνία. Ετσι, όταν η κοινωνία, εξαιτίας μιας τραγικής ακολουθίας γεγονότων, αναγκάστηκε να αλλάξει, οι γυναίκες αναγκάστηκαν επίσης να αλλάξουν, οι άνδρες αναγκάστηκαν να αλλάξουν, όλος o κόσμος άλλαξε απότομα και σκληρά.

Το 1914, ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος έφερε λειψανδρία και οι γυναίκες ενθαρρύνονταν να καλύψουν τις θέσεις των ανδρών (υπάλληλοι γραφείου, μηχανικοί λεωφορείων), ενώ σε όλα τα εργοστάσια στον αγγλικό βορρά γυναίκες εργάζονταν στην παραγωγή όπλων για να εφοδιάσουν τους ξενιτεμένους στρατιώτες. Εμοιαζαν σαν έτοιμες από καιρό. Ηταν υγιείς, γυμνασμένες και δυνατές από τα χρόνια των οικιακών, υποτιμημένων χειρωνακτικών εργασιών, όπως το τίναγμα των χαλιών και το πλύσιμο ρούχων στη σκάφη.

Οι μικρές κοινωνικές ομάδες που συγκροτούνταν σε ένα απαιτητικό εργασιακό περιβάλλον έπρεπε να βρουν τρόπο να ψυχαγωγούνται. Η ζωή εκείνο το διάστημα δεν μπορούσε να προσφέρει πολλά. Ολοι είχαν χάσει κάποιον συγγενή, όλοι αγωνιούσαν για κάποιο μέλος της οικογένειάς τους. Και ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, παρότι διήρκεσε λιγότερο, παρότι είχε λιγότερα θύματα, έχει χαρακτηριστεί πιο σκληρός από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο όσον αφορά τις συνθήκες διαβίωσης των στρατιωτών. Ετσι, το ποδόσφαιρο έγινε η απόδρασή τους. Γυναίκες εναντίον ανδρών. Με στοίχημα, τσιγάρα και σοκολάτες. Τελικά, οι γυναίκες τα κατάφερναν – νικούσαν συχνά. Πλέον, εκείνο που χρειαζόταν ήταν ένα πανούργο μυαλό για να διακρίνει μια ευκαιρία σε ένα αθώο παιχνίδι διαφυγής από την καθημερινότητα.