Ηχοδύναμα

Μπραμς: Τα Κοντσέρτα για Πιάνο. Michael Korstick πιάνο, Γερμανική Συμφωνική Ορχήστρα του Βερολίνου, Constantin Trinks διευθυντής ορχήστρας, Hänssler Classic, 2CD

Ανοίγοντας δρόμους που ακόμα και σήμερα οδηγούν μακρύτερα από τα περισσότερα ανθρώπινα πνευματικά επιτεύγματα, τα κοντσέρτα για πιάνο του Μπαχ αποτελούν μια άπιαστη κατηγορία από μόνα τους. Γεμάτα ιδιοφυείς στιγμές που οδήγησαν το κάλλος σε άγνωστες σφαίρες, εκείνα του Μότσαρτ συγκροτούν το εκτενέστερο σημαντικό σώμα του είδους, όπου σχεδόν κάθε βήμα πηγαίνει πιο πέρα την αναζήτηση του υπέροχου. Τα, πολύ λιγότερα, κοντσέρτα του Μπετόβεν όμως σχηματίζουν τη ραχοκοκαλιά του ρεπερτορίου για πιάνο και ορχήστρα: γεννούν τη μετάβαση από τη μουσική αυταξία σε εκείνη ως έκφραση της ανθρώπινης υπόστασης. Και έτσι γεννούν έναν νέο κόσμο: ο ρομαντισμός αναδύεται θρυμματίζοντας τα τείχη του κλασικισμού. Δεν άλλαξαν μόνο τη μουσική, μα περισσότερα από αυτήν. Και τα δύο κοντσέρτα του Μπραμς; Ποια θέση έχουν σε αυτή την εξελικτική αλυσίδα που ιδιοφυώς υπηρετήθηκε από τους πιο μεγάλους ομοτέχνους του;

Θα μπορούσε κανείς να πει ότι τα δύο αυτά γρανιτώδη αριστουργήματα, τα οποία ακόμα και σήμερα και παρά τα όσα γράφτηκαν και πριν και μετά κρίνονται από πολλούς ως οι κορυφαίες μουσικές, αισθητικές, τεχνικές, μα εξίσου και πνευματικές δοκιμασίες που μπορεί να κληθεί να αντιμετωπίσει ένας πιανίστας, μοιάζουν σαν τις μαύρες τρύπες στο αχανές του Διαστήματος: εκλύουν τέτοια επίπεδα ενέργειας ώστε είναι σε θέση να εξαφανίσουν τα πάντα. Είναι κάτι σαν τη «διάσπαση του ατόμου» της μουσικής για πιάνο και ορχήστρα. Η δύναμη και η ορμή τους, οι απαιτήσεις τους, η κλίμακά τους, το εύρος και το βάθος τους, ο λυρισμός, η ευαισθησία και η ουσία τους, η έκταση των δυνατοτήτων της νόησης και του αισθήματος που δημιουργούν: όλα αυτά ξεπερνούν κατά πολύ οτιδήποτε άλλο είτε πριν είτε μετά. Είναι το Εβερεστ αυτής της μουσικής.

Στο Εβερεστ όμως δεν ανεβαίνουν όλοι, ούτε καν οι περισσότεροι. Λίγοι είναι τελικά εκείνοι που μπορούν να φτάσουν στην κορυφή του. Και με αυτές τις ηχογραφήσεις, τόσο ο Korstick όσο και ο συνοδός του Trinks, μαζί με την πάντοτε χωρίς όρια ικανή Γερμανική Συμφωνική Ορχήστρα του Βερολίνου, αποδεικνύουν ότι δικαιωματικά ανήκουν σε αυτούς τους λίγους. Επειδή είναι σε θέση να τα βγάλουν πέρα με τα δύο «τέρατα» του τόσο εκρηκτικού μπραμσικού σύμπαντος, που μάλιστα στα δύο αυτά έργα σχηματίζει νοητά και την πορεία της εξέλιξής του: το πρώτο κοντσέρτο, μια ασταμάτητη θύελλα που όταν βρεθείς μέσα της σου κόβει την ανάσα από την αρχή μέχρι το τέλος, είναι η ταυτότητα του νεανικού Μπραμς, του συνθέτη που γύρω στα είκοσί του χρόνια έριξε μία βόμβα και ισοπέδωσε τα πάντα στη μουσική της εποχής του – την πιο μεγάλη εποχή στο κέντρο του κόσμου της. Ενας τυφώνας που δεν άφησε τίποτα όρθιο, χρίζοντάς τον «διάδοχο» του Μπετόβεν. Δεκαετίες αργότερα, στο δεύτερο κοντσέρτο, ένας Μπραμς στοχαστικός, εσωτερικός, ώριμος, επιστρέφει στο είδος για να δώσει φωνή στο μεγαλείο της ωρίμανσης του ανθρώπου που περπάτησε μέσα από τις φλόγες και που τώρα πια δεν ρωτά, όπως τότε, αλλά πλέον απαντά: γιατί τώρα ξέρει την ουσία της ύπαρξης. Η ολοκλήρωσή του έχει επέλθει. Οπως και του είδους της μουσικής, που τη χρησιμοποίησε ως όχημά της.

Οι δύο αυτοί μουσικοί πρώτης γραμμής δίνουν εδώ έναν Μπραμς όπως πρέπει να είναι: να πατά γερά στη γη, αλλά και να υπερίπταται ανά πάσα στιγμή της ύλης σε σφαίρες απροσπέλαστες για αυτήν. Αναλυτικοί, καθαροί, δομικοί, ευαίσθητοι, τίμιοι, χωρίς τίποτα περιττό, «παλαιάς κοπής» αλλά την ίδια ώρα και τόσο «φρέσκοι», ξέρουν πολύ καλά τι κάνουν και γιατί. Και ο ακροατής τους, αν τους εμπιστευθεί, θα γίνει αμέσως αγώγιμος σε όλα όσα έχουν να του πουν διαβάζοντας αυτή τη μουσική. Που ακόμα κι αν δεν το ξέρει, ο κόσμος τής οφείλει πάρα πολλά.