To διακύβευμα των ευρωεκλογών (1ο)

Πώς θα μπορούσε η ΕΕ να ενισχύσει την ασφάλεια και τον διεθνή ρόλο της χωρίς να αναγκαστεί να εστιάσει στη (μη ρεαλιστική και επικίνδυνη) νέα στρατιωτικοποίηση της ευρωπαϊκής πολιτικής;

Η ΕΕ του 2024 δεν είναι αυτή του 2019. Εχουμε εισέλθει σε μια περίοδο όπου θα προκύψουν πολλά ζητήματα που θα απαιτήσουν δύσκολες αποφάσεις και αποφασιστικές ενέργειες.

H εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έθεσε την ΕΕ σε θέση άμυνας, καθώς πολιτικοί και πολίτες πλέον θεωρούν τον κόσμο πιο επικίνδυνο και φαίνονται πρόθυμοι να αποδεχθούν πολιτικές που ίσως οδηγήσουν σε αυξημένες αμυντικές δαπάνες. Ταυτόχρονα, έχει υπογραμμίσει το χάσμα με τον Παγκόσμιο Νότο, το οποίο υπερβαίνει την κρίση περί δικαίου ή αδίκου της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, καθώς προέρχεται από δυσφορία προς τη Δύση για τον τρόπο που διαχειρίζεται το παγκόσμιο σύστημα. Σε έναν κόσμο αντιμέτωπο με παγκόσμιους υπαρξιακούς κινδύνους, αυτή η δυσφορία είναι επικίνδυνη και πρέπει να απαντηθεί.

H υπερβολική έμφαση στη σκληρή ισχύ με όρους στρατιωτικών συνεργασιών και εμπορικών σχέσεων μπορεί να οδηγήσει σε μεγάλης κλίμακας περιφερειακούς / παγκόσμιους πολέμους, όπως έχει συμβεί στο παρελθόν. Αυτό είναι το ακριβώς αντίθετο από ό,τι χρειάζεται σήμερα. Κατά συνέπεια, το σφάλμα που πρέπει να αποφύγει η ΕΕ είναι η εξάλειψη του υποβάθρου της ταυτότητας ήπιας ισχύος που έχει οικοδομήσει για τον εαυτό της. Οφείλει και πρέπει να κάνει περισσότερα στους τομείς της άμυνας και της στρατιωτικής ισχύος. Ωστόσο, δεν πρέπει να επαναπροσδιορίσει την ταυτότητά της, ούτε να ξεχάσει ότι, επιπρόσθετα σε στρατιωτικά / εξοπλιστικά και γεωπολιτικά ζητήματα, υπάρχουν θέματα όπως η κλιματική κρίση, η ανάπτυξη, η ευημερία, η τρομοκρατία και η μετανάστευση, που ο ρόλος της είναι εξαιρετικά σημαντικός.

Σήμερα, όπως αναδεικνύεται από το G20, ο μη δυτικός κόσμος – ή οι «Λοιποί» – θέλει να ακουστεί. Μάλιστα, ο πόλεμος στην Ουκρανία συνιστά αποτυχία των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης ως προς την προσδοκία τους ότι οι χώρες εκτός Δύσης θα υποστήριζαν τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Προκειμένου να διαχειριστεί αυτό το ενδεχόμενο, η ΕΕ πρέπει να αναλογιστεί το πώς βρέθηκε σε αυτή τη θέση. Πώς η υπερβολική αυτοπεποίθηση για την απήχησή της και για το μοντέλο της διαστρέβλωσε και υπονόμευσε την οπτική της ΕΕ για τον υπόλοιπο κόσμο. Μια στάση ταπεινοφροσύνης και μια προσπάθεια να καταστεί η ΕΕ ένα φόρουμ κατανόησης των «άλλων», επικοινωνώντας και συζητώντας τις διαφορές και τις προτεραιότητές τους, θα ήταν χρήσιμες.

Η ΕΕ πρέπει να φιλοδοξεί και να επιδιώκει να είναι κάτι παραπάνω από ένα αντιρωσικό ή αντικινεζικό γεωπολιτικό φόρουμ και αντ’ αυτού να προάγει πρωτοβουλίες και να εφαρμόζει πολιτικές προκειμένου να απαντήσει σε προκλήσεις που απαιτούν κοινή διεθνή δράση. Προς αυτή την κατεύθυνση, η ΕΕ θα πρέπει, μεταξύ άλλων, να δώσει προτεραιότητα στην ενίσχυση της αποτελεσματικότητας και τη μεταρρύθμιση των θεσμών της παγκόσμιας διακυβέρνησης και να διαθέσει περισσότερους πόρους για την καταπολέμηση επιπτώσεων που έχουν προβλήματα, όπως η κλιματική κρίση, η φτώχεια και οι συγκρούσεις.

Σήμερα δεν απαιτείται «ανταγωνισμός» και «προπαγάνδα», αλλά μια στρατηγική με γνώμονα τη λογική ότι «η ισχύς μαζί με άλλους» είναι πιο σημαντική από την «εξουσία πάνω στους άλλους». Με αυτόν τον τρόπο, θα αποδείξει ότι η αλληλεγγύη της δεν περιορίζεται μόνο στα θύματα στρατιωτικής επιθετικότητας στην ευρωπαϊκή  ήπειρο, αλλά ότι είναι πρόθυμη να επιδείξει τον ίδιο βαθμό αλληλεγγύης και σε άλλες επείγουσες παγκόσμιες απειλές. Μόνο εάν συμφιλιώσει την ανταπόκρισή της στον πόλεμο στην Ουκρανία με τον αγώνα ενάντια σε επίμονες παγκόσμιες απειλές, θα μπορέσει η ΕΕ να αποδείξει ότι διαθέτει καλύτερες απαντήσεις από τη Ρωσία και την Κίνα στις πιεστικές προκλήσεις της εποχής μας.

Ο Χρήστος Α. Φραγκονικολόπουλος είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και ΜΜΕ στο Τμήμα Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης